نگاهی به فعالیتهای ۴۰ ساله وویجرها
پیام انسانها به ساکنان ماورای آسمانها
بابك فرهادي
هفته آینده، دوقلوهای افسانهای فضایی 40ساله میشوند. وویجرهای یک و دو که ناسا آنها را در سال ۱۹۷۷ میلادی برای بررسی سیارههای منظومه خورشیدی به فضا ارسال کرده بود، مدتهاست که از مرز منظومه شمسی ما بیرون رفته و در فضای بیکران، همچنان در سفرند. این دو کاوشگر در اصل برای بررسی سیارات زحل (کیوان) و مشتری و همچنین اورانوس و نپتون طراحی شده بودند و بعد از انجام مأموریت، به سوی فضای بیرونی منظومه خورشیدی حرکت کردند. وویجر-1 در سپتامبر 1977 (شهریور 1356) و 16 روز پس از فضاپیمای وویجر-2 پرتاب شد. وویجر-1- در مارس 1979 (اسفند 1357) به سیاره مشتری رسید و با استفاده از گرانش عظیم این سیاره، راه سیاره زحل را در پیش گرفت. این فضاپیما آبان 1359 از کنار زحل گذشت و رهسپار مرزهای خارجی منظومه شمسی شد. اگر تغییری در مدار وویجر-1 ایجاد نشود، حدود 40 هزار سال دیگر از فاصله 1.6 سالنوری ستارهای در صورتفلکی زرافه عبور خواهد کرد. فضاپیمای دیگر یعنی وویجر-2 در جولای 1979 (تیر 1358) به مشتری رسید و شهریور 1360 از کنار زحل عبور کرد. مأموریت وویجر-2 این بود که با استفاده از جاذبه زحل، خود را به سیارات اورانوس و نپتون برساند که در بهمن 1364 و شهریور 1368 از کنار آنها عبور کرد و سپس مسیر خود را به سوی خارج منظومه شمسی ادامه داد. وویجر-2 قرار است حدود 292 هزار سال دیگر از فاصله 4.3 سالنوری شباهنگ، پرنورترین ستاره آسمان شب بگذرد. روی این دو فضاپیما لوحی طلایی به همراه یک مجموعه اطلاعات دیجیتالی قرار دارد که حامل پیام دوستی مردم زمین، موقعیت زمین و منظومه شمسی نسبت به ستارگان اطراف و نمونههایی از صدا و تصویر موجودات زنده روی زمین و آثار برجسته فرهنگی انسانهای روی زمین است. دانشمندان در سال ۲۰۱۰ اعلام کردند وویجر-۱ در مرز سامانه خورشیدی قرار گرفته و در آستانه خروج از این سامانه قرار دارد. این دو کاوشگر اکنون دورترین اجرام ساخت بشر هستند که از زمین به فضا پرتاب شدهاند. این دو فضاپیما با سوخت هستهای کار میکنند، به اندازه یک اتومبیل کوچک هستند و برای ادامه حرکت و فعالیت تا سال ۲۰۲۰ سوخت دارند. با توجه به فاصله بسیار زیاد این فضاپیماها، سیگنالهایی که از آنها به زمین میرسد بسیار ضعیف است. این سیگنالها 17 ساعت در راه هستند تا به ما برسد. به همین دلیل مهندسان این پروژه برای صرفهجویی در مصرف انرژی، بسیاری از ابزارها و دستگاههای آن را خاموش کردهاند. با این همه هنوز هم میتوان از اطلاعاتی که این فضاپیماها میفرستند، استفاده کرد. ازجمله اطلاعات علمی که درحالحاضر وویجر-1 به زمین ارسال میکند، میتوان به این موارد اشاره کرد: اندازهگیریهای ذرات پرانرژی، دادههای مغناطیسسنجی، دادههای امواج رادیو پلاسما، اندازهگیریهای طیف فرابنفش. یکی از مهمترین نگرانیها درباره این مأموریت، تمامشدن انرژی این کاوشگرهاست. مهندسان میگویند انرژی کافی برای کارکردن فضاپیما و همه ابزارهای علمی آن تا سال 2020 (1399) وجود دارد. از آن زمان به بعد، مهندسان کمکم و بهتدریج ابزارهای علمی آن را خاموش میکنند كه تا سال 2025 طول میکشد. به احتمال بسیار، ارتباط مرکز زمینی با فضاپیماها تا سال 2036 برقرار است و از آن پس این ارتباط قطع میشود. پیام صلحدوستی به زبان فارسی برای آنکه وویجر، به نوعی حامل فرهنگ و تمدن انسانها باشد، مدیران برنامه وویجر تصمیم گرفتند پیامهای صلحدوستانهای را به زبانهای مختلف در لوح این فضاپیما قرار دهند. پیامی که به زبان فارسی در وویجر قرار داده شده، شعر «بنیآدم اعضای یک پیکرند» سعدی است. پیام دوستی دیگر زبانها، کوتاه و شامل سلام و آرزوی موفقیت برای ساکنان سیارات دیگر و مواردی مانند این است. پیام فارسی به دلیل وجود این شعر سعدی یکی از طولانیترین پیامهای وویجر است. متن پیام فارسی از این قرار است: «درود بر ساکنان ماوراء آسمانها. بنیآدم اعضای یک پیکرند/که در آفرینش ز یک گوهرند چون عضوی بهدرد آورد روزگار/ دگر عضوها را نماند قرار»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.