لزوم بهرهبرداري از فضاي پسابرجام
قاسم محبعلی*
محمدجواد ظریف باردیگر بهعنوان وزیر امور خارجه، از مجلس شورای اسلامی رأی اعتماد گرفت؛ اما ظریف در دوره جدید کار خود، با چالشهای عدیدهای روبهرو خواهد بود. اگر در دولت یازدهم حلوفصل پرونده هستهای از مهمترین مأموریتهای وزارتخانه بود که با توافق برجام، به سرانجام نیکی رسید، این بار یکی از مهمترین چالشهای دولت دوازدهم چگونگی اجرای برجام و عمل به تعهدها و توافق برجام است؛ دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، اعتقاد چندانی به متن توافق برجام ندارد و از همان زمان مبارزات انتخاباتی تا به امروز بارها به این مسئله اشاره و تأکید کرده است. ایران نباید در دام سیاستها و خواسته دولت جدید آمریکا افتاده یا در امر لغو یا تضعیف برجام پیشگام شود.
در کنار نحوه اجرای تعهدات و نظارت بر حسن اجرای برجام، تحریمهایی که اخیرا علیه ایران در کنگره و مجلس سنا تصویب شده است، بسیار اهمیت دارد. این تحریمها بر مناسبات ایران با آمریکا و مناسبات ایران با اروپا تأثیرگذار است. باید دولت دوازدهم با مشی اعتدالی سعی کند مناسبات ایران و غرب و بهويژه اروپا را در سطح غیرتنشآلودی پیش ببرد؛ نتیجه این سیاست غیر تنشآلود، به نوع رابطه ایران با اروپا و نحوه سرمایهگذاری اروپا در ایران کمک میکند. در نتیجه این سیاست ایران باید بتواند از فضای بعد از برجام در مناسبات اقتصادی و سیاسی، جذب سرمایه خارجی و نحوه سرمایهگذاریها و تعامل بانکی بهرهگیری كند. وزارت امور خارجه باید در این دوره چالشهای ایران با اروپا و ایران با آمریکا را مدیریت کند. از طرف دیگر، مهمترین چالش وزارت امور خارجه مناسبات ایران با کشورهای منطقهای و خاورمیانه است. ایران باید بتواند مناسبات خود را با کشورهایی همچون عربستان، عراق، سوریه، یمن و افغانستان تنظیم کند. حلوفصل این مشکلات و توسعه روابط با کشورهای خاورمیانه باید در دستور کار وزارتخانه باشد ولی وزارت امور خارجه تاکنون تسلط چندانی بر مسائل منطقهای نداشته و تأثیر همین عدم تسلط بر وضعیت منطقه را میتوان در حل بحرانهای منطقهای دید. این امیدواری وجود دارد که در این دوره دولت و وزارت امور خارجه بتوانند بر این مشکل فائق آمده و سیاست خاورمیانهای تحت مدیریت و هدایت وزارت امور خارجه قرار گیرد. مناسبات ایران و عراق در شرایط ناپایداری قرار دارد؛ بعد از پایان داعش در عراق به نظر میرسد وضعیت این کشور به سمت بحران جدیدی پیش میرود. تمامیت ارضی عراق برای ایران مهم است ولی ما نباید در این دوره وارد چالش جدیدی با عراق شویم. ترکیه درگیر بحران کردهاست و ما باید با سیاست دوراندیشانه اجازه ندهیم بحران کردها به ایران سوق پیدا کند؛ سیاستی که ترکیه خیلی به دنبال آن است. کردها یکی از قومیتهای اصلی ایران هستند که مناسبات بسیار خوبی با ایران دارند. ما باید در این دوره هم مناسبات خود را با عراق پس از داعش تقویت کرده و به تقویت دولت مرکزی نیز کمک کنیم. یکی از چالشهای ایران در منطقه سوریه است؛ سرنوشت سوریه و روند تحولات در سوریه نامشخص است. ایران در سوریه هزینههای زیادی پرداخته است و نحوه عبور بهسلامت از این منازعه و کمهزینهترکردن برای خروج از این بحران خیلی ضروری است. ایران در یمن و افغانستان هم هزینه زیادی پرداخته است؛ باید با اتخاذ سیاستهای تنشزدایی و روشهای حکیمانه، این هزینهها به ثروتی در آینده برای ایران تبدیل شود. وزارت امور خارجه اگر سیاست تنشزدایی با غرب و اعتمادسازی با اروپا را در پیش بگیرد، راحتتر میتواند در خاورمیانه تأثیرگذار باشد. اصولا ثبات و امنیت در منطقه و در حوزه خلیجفارس، بخشی از امنیت ملی ماست. وقتی در اطراف ما درگیری باشد، امنیت و ثبات ما را نیز تحت تأثیر قرار میدهد، اگر قرار باشد قطر یا هر کشور دیگری در محیط اطراف ایران در بحران قرار بگیرد، سرمایهگذاری در اینطرف بااحتیاط مواجه شده و روند توسعه اقتصادی ما کند خواهد شد. امنیت ما با همسایگان بههمپیوسته است و عدم مناقشه و همبستگی میان کشورهای منطقه جزئی از منافع ملی و امنیت ملی ایران و در سرلوحه آرمانهای جمهوری اسلامی قرار میگیرد. بنابراین همچنانکه بایسته نیست تنشی بین کشور ما و دیگر دولتها وجود داشته باشد، همزمان نیز نباید از تنش میان دیگران استقبال کنیم. ضرورتی ندارد ایران در بحرانهای منطقهای وارد شود، بلکه حلوفصل این بحرانها باید به نقش سازنده و مثبت ایران نیازمند باشد. *مدیرکل پیشین خاورمیانه وزارت خارجه
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.