قبل از اینکه توافقنامه را پاره کنید...
ترجمه: شهرام زرندار
مخالفان توافقنامه هستهای، اغلب شکایت میکنند که این توافقنامه سبب شده نفوذ ایران در منطقه بیشتر شود و این کشورها، با این مسئله برخورد لازم را نمیکنند. آنها میگویند ایران خاورمیانه را دچار بیثباتی کرده است. چنین نگرانیهایی، دلیل نابودی توافقنامه نمیشود. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بهطرزی غیردقیق و بیتأثیر تلاش میکند با ایراد فشار بر دولتش بدون داشتن هرگونه سندی اعلام کند که ایران نص صریح توافقنامه را نقض میکند. منتقدان گاه این حقیقت را نادیده میگیرند که توافق با نیت جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای امضا شده که در نوع خود هدفی خطیر و ضروری بوده است. آنها همچنین این حقیقت را انکار میکنند، که این توافق، کارآمد است. آژانس بینالمللی انرژی هستهای که بهطرزی اکید فعالیتهای ایران را مانیتور میکند، حتی درحالیکه وزارت امور خارجه خود ترامپ نیز به این حقیقت گواهی داده، بر آن است که ایران به برجام متعهد است و با آژانس همکاری میکند. میتوان چالشهایی را تصور كرد که ایالات متحده در صورت نبود توافق هستهای با آن مواجه میشود و این دولت در آن واحد، پنجهدرپنجه دو دشمن مسلح به سلاحهای هستهای میبرد؛ اما چنین نیست. کرهشمالی که در روزهای اخیر تهدیدات تندی علیه ترامپ کرده 20 سلاح هستهای یا حتی بیشتر دارد. ایران سلاح هستهای ندارد و در سایه توافق هستهای برای سالیانی که در پیش است دچار محدودیتهای ویژهای در مسیر هستهایاش خواهد بود. واشنگتن به جای زیرسؤالبردن توافق هستهای میتواند توجه خود را مبذول نگرانیهایی کند که حاصل فعالیتهای غیرهستهای ایران است. پادشاهان عرب از این میترسند که ایران بدون هیچ شکی وزن خود را در منطقه افزوده است. اما یادآوری اینکه این بخش نتیجه تهاجم سال 2003 ایالات متحده به عراق و سرنگونی صدام حسین است، به ما کمک میکند تا مسئله را بهتر ببینیم. از نگاه غرب، عراق روزگاری عنصری برای ایجاد موازنه در منطقه برای کنترل تهران بود. در سوریه، نیروهای سپاه پاسداران با پشتیبانی قدرت هوایی روسیه، به بشار اسد کمک میکند. همچنین در یمن ایران از حوثیها و در لبنان، از حزبالله حمایت میکند. در افغانستان هم ایران تلاش میکند در آینده این کشور تأثیرگذار باشد. در عراق که اکثریت مردمانش شیعه هستند ایران چیزی دارد که برخی به آن «دولت مشتری» میگویند. دولت ترامپ هنوز روی استراتژیاش درباره ایران مشغول کار است اما ترامپ و دستیارانش تنها چند کارت از کارتهای بازیشان را روی میز گذاشتهاند که ایران را شیطان بنامند. از تحریمهای سخت جدید درباره برنامه موشکی ایران و نقض حقوق بشر در ایران حمایت میکنند تا ایران را منزوي كنند.اما واشنگتن باید بداند ایران تنها نیروی بیثباتکننده در منطقه نیست و دشمنی مصرانه، ادله لازم نیست. حتی در طول جنگ سرد، واشنگتن با مسکو درگیر بود و هرگاه ممکن بود براي سلاحهای هستهای، منازعات منطقهای و حقوق بشر، آن را به چالش میکشید. ایالات متحده و ایران تقریبا پس از انقلاب ایران در سال 1979 هیچ تماسی با هم نداشتهاند؛ تنها جان کری وزیر امور خارجه ایالات متحده و محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران یک رابطه کاری را در مذاکرات هستهای شکل دادند. اما آقای ترامپ و رکس تیلرسون وزیر امور خارجهاش به جای استفادهکردن از این فرصت پیشآمده حتی از دیدار با ایرانیها اجتناب کردهاند.یک سیاست قابلتصور درباره ایران، حل منازعات از کانال دیپلماسی است؛ بازشدن این کانال میتواند به حل منازعات در افغانستان، سوریه، یمن و عراق بینجامد. ایران به ایالات متحده و دیگران برای بهرسمیتشناختن دولت جدید افغانستان پس از سرنگونی طالبان در سال 2001 و بهپیشرفتن با وجود مشکلات کمک کرده است. ایران در رویکارآوردن دولت وحدت در سال 2014 در افغانستان خدمات شایانی کرده است. اکنون میتوان ایران را به فشارآوردن به طالبان برای ورود به مذاکرات تحکیم وحدت با کابل ترغیب کرد. ایران و ایالات متحده همچنین میتوانند با هم برای مقابله با تجارت مواد مخدر در افغانستان کار کنند. مسئلهای که هر دو کشور درباره آن نگرانیهایی دارند. ایران در عراق نیز با نبرد علیه داعش به شکست این گروه تروریستی کمک کرده است.هفته گذشته 47 نفر از رهبران امنیت ملی از آمریکا و ایران درخواست کردهاند به همراه سایر امضاکنندگان توافق هستهای درباره توافق آتی که میتواند محدودیتهای هستهای ایران را به آینده نیز تعمیم دهد، به بحث بنشینند و سایر کشورهای منطقه را که دارای برنامه انرژی هستهای یا در حال شروع چنین برنامههایی هستند، به پای میز مذاکره بکشانند. به علاوه، آنها پیشنهاد کردهاند که یک نهاد مشورتی جدید پدید آید تا ایران با عربستان سعودی، امارات متحده عربی، روسیه، ترکیه، چین و اتحادیه اروپا بتوانند درباره مشاجرات منطقهای عمده با هم مشورت کنند. راههای سازنده دیگری برای ایالات متحده درباره رویارویی با نفوذ ایران وجود دارد. از زمره این راهها پیوستن به همپیمانان سنی در امر کمک به بازسازی کشورهای درگير جنگ است. حرکات اخیر عربستان سعودی برای بهبود روابط با عراق به وسیله بازکردن یک مرز زمینی و برقراری دوباره ارتباطات هوایی نشانههای خوبی هستند. ایران بزرگتر از آن است که نادیده انگاشته شود و اگر واشنگتن دنبال تغیر رژیم در ایران برود، چنان که برخی از مقامات خواهان آن هستند، ریسک ورود به این ماجراجویی، عظیم خواهد بود. ایالات متحده میتواند به واسطه تعامل با ایرانیها، از تشدید منازعاتی که منجر به قدرتگرفتن تندروها در منطقه شود، جلوگیری کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.