|

«بالاتر از این زمانه، زمان جاری است»!

بهروز مرباغی: در میان قیل‌وقال سیاسی و جناحی گسترده در کشور، شاهدیم زنان بالا می‌آیند، گروه‌های موسیقی پوست می‌اندازند، روزی 80 اجرای تئاتری در پایتخت داریم، کتاب‌های ناب منتشر می‌شوند، محافل پژوهشی معماری و شهرسازی شکل می‌گیرند و سمن‌ها غوغا می‌کنند. هرچند هنوز هم دوست داریم ناله کنیم. ولی، به قول ناظم حکمت «روزگار غریبی است» و حرف حمید مصدق درست است که «بالاتر از این زمانه، زمان جاری است». صحبت من با شما، تنها بر محور چهار متنی است که با موضوع زنان در شوراهای استان سیستان‌وبلوچستان، در صفحه 12 روز شنبه، 27 خرداد 96 روزنامه «شرق» چاپ شده‌ است. می‌خواهم به برخی نقطه ضعف‌ها اشاره ‌کنم. در متن اصلی صفحه، گفت‌وگو با خانم دکتر شیرین احمدنیا، خبرنگار می‌پرسد: «گروهی معتقدند که این انتخاب، نشانه‌ای از ناامیدی مردم است. یکی از آنها نوشته که وقتی شوراها برای مردم کاری نمی‌کنند چه فرقی می‌کند زنان آن را اداره کنند یا مردان». خانم دکتر پاسخ می‌دهند: «این پیام‌های منفی صرفا برای بی‌انگیزه‌کردن مردم برای مشارکت منتشر می‌شود». او برای دلیل حرف خود، کلیاتی از «مشارکت مردمی» می‌گوید و از جامعه‌ای «کمی آن‌طرف‌تر»؛ یعنی هند مثال می‌آورد و با این جمله که در هند «حضور زنان در مسئولیت‌های دولتی و کابینه نیز سابقه طولانی و درخشانی دارد»، ‌موضوع را جمع می‌کند. در همین پرسش و پاسخ اول، چندین نکته دیده می‌شود؛ نخست خبرنگار باید بگوید در دو یا سه انتخابات گذشته چه كساني (منظور مرد یا زن) انتخاب شدند، چه کارهایی می‌خواستند بکنند، کدام‌ها شد و کدام‌ها نشد و نهایتا استنتاج کند که مردان از مسابقه شوراها خسته شده‌اند و آن را بیهوده می‌دانند. وقتی خبرنگار سؤال را بدون تحقیقی مطرح می‌کند، پاسخ‌دهنده هم که خانم ارجمند و پژوهشگری است، پاسخی می‌دهد که نه ربطی به سؤال دارد و نه استدلالی پشتش است... . نگاه فانتزی به زنان در مقاله‌ای که با عنوان «سیستان‌و‌بلوچستان، رنج دوران و مسئله زنان» ازسوي دو نویسنده ارجمند نوشته ‌شده، گفته می‌شود «بیشتر زنان ما خانه‌دار هستند؛ بسیاری از زنان محروم در اینجا گرفتار اعتیادند، بی‌آنکه خودشان بدانند... آنها بچه‌هایی را پرورش می‌دهند که هیچ امکانی برای تغییر شرایطشان وجود ندارد و میراث‌دار فقر و ناآگاهی هستند، به‌ویژه اینکه مدارس هم از وضعیت نامناسبی برخوردارند و در عمل کار چندانی برای بچه‌ها انجام نمی‌شود...». وقتی این حکم را می‌شنوید، ‌یكباره این پرسش پیش می‌آید پس چگونه است که زنان سیستانی و بلوچ توانسته‌اند دیوارهای سخت سنت را بشکنند و وارد عرصه شوند. دقت بفرمایید طبق آمار رسمی کشور، نرخ سواد در جوامع شهری استان حدود 82 درصد و در جوامع روستایی حدود 63 درصد است. این آمار با آن حکم سازگار نیست. در همین مقاله، روی سخن با زنان سوزن‌دوز است و شرحی بر درد و رنج آنان (!) که ثمره کارشان را واسطه‌ها و پولدارها می‌برند! چنان روایت می‌شود که گویی سوزن‌دوزی تنها وسیله معاش زنان است. دوستان توجه کنند جامعه شهری سیستان‌وبلوچستان نزدیک به 48 درصد جمعیت را تشکیل می‌دهد. متوسط آمار جامعه شهری کشور حدود 74 درصد است؛ یعنی بیش از نیمی از مردم سیستان‌وبلوچستان هنوز در روستاها زندگی می‌کنند. آیا کار روستایی یعنی سوزن‌دوزی؟ من شخصا آمار دقیق مشاغل زنان این استان را ندارم، ولی تصور نمی‌کنم صواب باشد معیشت یا کمک معیشت زنان و خانوارهای این استان را به سوزن‌دوزی گره بزنیم. این استان بیش از دو‌میلیون و 775‌هزار نفر جمعیت دارد. نیمی از آنان زنان هستند. چند نفر یا چند درصد زنان سوزن‌دوز هستند؟ نگاه مدرن به موضوع لازم است این استان حدود یک‌سوم شهر تهران جمعیت دارد. در تهران هشت‌میلیونی، فقط 21 نماینده شورا داریم. در این استان که جمعا کمتر از یک‌سوم تهران جمعیت دارد، 20برابر تهران فقط نماینده زن در شوراها داریم! من تعداد مردان را نمی‌دانم. خود همین عدد و رقم نشان می‌دهد به شوراها باید نگاه جدی‌تری داشت. در مناطقی چون این استان، با این تعداد نماینده، ارتباط‌ها و مناسبات‌ بسیار متفاوت‌تر از ارتباط‌های متناظر با تهران است. در تهران، با این فاصله بین نماینده و موکلان، امکان هرگونه تخلف و رانت در میان منتخبان می‌رود، ولی در شورا‌های سیستان‌وبلوچستان که همه همدیگر را می‌شناسند چنین امکانی وجود دارد؟ استان سیستان‌وبلوچستان بیش از 11درصد از خاک کشور را دارد، ولی کمتر از 3.5 درصد جمعیت در آن ساکن‌اند. آیا این گسیختگی و پراکندگی جمعیت نمی‌تواند مناسبات ویژه‌ای را در آنجا حاکم کند؟ گفته خانم دکتر احمدنیا، درخصوص تأثیر گروه‌های به‌اصطلاح مرجع، در انتخابات‌های این‌نوع مناطق، حتما رگه‌هایی قوی از واقعیت دارد، اما سؤال اینجاست که چه شده که این گروه‌های مرجع به این وسعت اجازه حضور زنان را داده‌اند؟ اجبار بوده؟ از کدام سو؟ این نکته را فراموش نکنیم تنها شرط معتبر برای کاندیداهای شوراهای شهرهای بالای 20 هزار نفر، تحصیلات در حد لیسانس است؛ مثل تمام شهرهای کشور. اینکه جامعه سیستان‌وبلوچستان ویژگی‌هایی دارد که مثلا با ویژگی‌های استان مازندران متفاوت است، به آن معنا نیست که تمام وجوه زندگی در این استان را متفاوت‌تر و متمایزتر از بقیه ایران بدانیم. آقای محمد بلوچ‌زهی، بخشدار مرکزی «نیک‌شهر»، در گفت‌وگوی خود در همین صفحه، به‌خوبی این معضل را مطرح می‌کند و با نجابت و صمیمیت، می‌گوید «هم‌وطنانمان در سراسر کشور آن‌طور که بایدوشاید هم‌وطنان بلوچ و سیستانی را نشناخته‌اند، البته این موضوع در مورد سایر مناطق هم صدق می‌کند». او به‌‌خوبی به ضعف تحلیل جامعه روشنفکری از مسائل کشور اشاره می‌کند. او که نسبت به ما، شناخت عینی‌‌تری به مسائل استان خود دارد، می‌گوید: «با مراجعه به تاریخ معاصر سیستان‌وبلوچستان، این میزان حضور زنان بلوچ دارای پیشینه‌ای تاریخی است، اما بنابر مقتضیات زمان و نحوه برخورد دولت‌ها اتفاق افتاده است». او با عدد و رقم، گوشه‌ای می‌زند و با مقایسه تعداد زنان در شورای گذشته و شورای فعلی، می‌نویسد: «در شوراهای گذشته؛ چه در شهرها و روستاهای سیستان‌وبلوچستان ١٨٤ زن فعالیت داشته‌اند. جدا از رویکرد مثبت دولت چه عوامل دیگری در این حضور چندبرابری دخیل بوده؟» ‌وقتی علاقه‌مندیم بحث را متقن‌تر ادامه دهیم، شایسته‌ است با آمار و ارقام پیش برویم. مظلومیت و مظلوم‌نمایی جامعه روزنامه‌نگار و روشنفکر ما هم به چنین مظلوم‌خواهی‌هايي عادت کرده است. در گزارش میدانی «کسب مردانه»، همه مظلوم هستند. این نگاه نه‌چندان عمیق و حرفه‌ای سبب می‌شود که خبرنگار دچار سردرگمی ‌شود و از خود بپرسد: «چطور ممکن است از دل این کوچه‌های بی‌تکلف که به موازات فقر، کمر خم می‌کنند، یک جریان اجتماعی مدرن زنانه دربیاید برای کنشگری سیاسی و مدنی در عرصه انتخابات؟!» آنچه که اتفاق افتاده، واقعی است اما آنچه که ما‌ می‌گوییم یا تفسیر می‌کنیم، ممکن است واقعی نباشد. فکری به حال خودمان بکنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.