دبیر سابق شورایعالی فضای مجازی:
مسئولان به امور ظاهری مثل پهنای باند توجه کردهاند
الميرا بابايي: حضور در فضای مجازی جزء واقعیتهای انکارناپذیر دنیای امروزی است و به تبع آن فرهنگ حضور در آن نیز باید به همان میزان ارتقا یافته و افراد خود مسئول حضور در این فضای بهمراتب بزرگتر از حقیقت باشند. درواقع آنچه مسلم است این است که در دنیای واقعی، افراد در جریان جامعهپذیری آموختهاند تفاوت میان خوبیها و بدیها براساس هنجارها و ارزشهای یک جامعه چیست و چگونه باید رفتار مناسب با آن داشت؛ البته این کل استثنائاتی دارد که به دلیل کوچکی جمعیت آن بر اصل کل تأثیر بسزایی ندارد و در این میان جامعه نیز این جمعیت کوچک را طرد کرده و با کنش متقابل با آنها مواجه ميشود. بنابراین لازم است یک شهروند در دنیای واقعی از وجدانی برخوردار باشد تا با ناهنجاریها مقابله کند اما در دنیای مجازی به دلیل نبود حد و مرز مشخص، مقابله با ناهنجاریها به راحتی امکانپذیر نیست و به دلیل تکرار ناهنجاری از فضای مجازی به آرامی خارج و تبدیل به امر عادی میشود. موضوعی که با محمدحسن انتظاری، دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی، در میان گذاشتیم.
تعریف شما از فضای مجازی چیست؟ فضای مجازی امتداد تمدن و اجتماع انسانی بر بستر شبکههای اطلاعاتی و ارتباطاتی است که این تعریف جامعیتی دارد به این معنی که فضای واقعی در امتداد حوزه شبکههای دیجیتال است به همین دلیل فضای مجازی تمام ابعاد فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، امنیتی و حاکمیتی را شامل میشود که اگر همه با این تعریف به فضای مجازی نگاه کنیم، در آن صورت برخوردها جامعیت بالایی پیدا میکند چراکه درحالحاضر در ذهن بسیاری از مردم، فضای مجازی تنها به شبکههای اجتماعی تعلق دارد اما واقعیت این است که شبکه مجازی را نمیتوان فضای مجازی کامل دانست. در چه حوزههایی دچار ضعف هستیم؟ فضای مجازی مانند فضای واقعی بهعنوان زیربنای اجتماع که روابط مردم در فرهنگ شکل مییابد، اتفاق میافتد و حاکمیت نیز براساس فرهنگ، روابط میان مردم، مردم با حکومت و روابط با خارج را تنظیم میکند؛ بنابراین در فضای مجازی انواعی از روابط نظیر روابط اقتصادی، علمی، فناوری، اجتماعی و فرهنگی وجود دارد که امروزه تبدیل به یک ضرورت شده است و با پیشرفت تکنولوژی ناچاریم که در این فضا زندگی کنیم اما آنچه طبق تعریف لازم است رعایت شود، این است که هنجارهای اجتماعی در فضاهای مجازی همانگونه که در فضای واقعی رعایت ميشوند، کنترل شوند و چنانچه فردی خارج از قالبهای هنجارهای پذیرفتهشده قدم برداشت مانند فرد متخلف با او برخورد و مجازات شود. به عبارت دیگر روابط و قوانینی که در فضای واقعی حکمفرماست، در فضای مجازی ملزم به رعایت است در غیر این صورت با ایجاد فضای رها، زمینه آسیب به روابط بین افراد فراهم میشود. مهمترین مشکلاتی که در فضای مجازی وجود دارد، چیست؟ یکی از مهمترین مشکلاتی که در فضای مجازی با آن مواجه هستیم، انتشار اخبار کذب و فریب مردم است که اگرچه در شورای عالی فضای مجازی روابطی به این منظور تصویب شده است اما فرهنگ استفاده از این فضا آنطور که باید در میان مردم نهادینه نشده است و متأسفانه شبکههای مجازی خود را ملزم به رعایت انتشار اخبار صحیح مانند سایتهای رسمی نمیدانند که نتیجه این امر انتشار اخبار ناصحیح، کذب و فریب مردم میشود که با ممزوجشدن با روابط اجتماعی میتواند به فضای واقعی صدمات جبرانناپذیری وارد کند. مشکل دیگر این است که در کشور ما با توجه به دارابودن نیروی انسانی ماهر و داشتن موقعیتهای بینظیر، آنطور که باید در عمل از تأسیس شورای عالی فضاي مجازی استفاده بهینه نشد و به جای استفاده از این فضا بهعنوان کشور پیشرو و قدرت سایبری در منطقه تنها به ابعاد ظاهری مانند توسعه پهنای باند اینترنتی اکتفا کرديم و از دیگر حوزههای اقتصادی، علمی و فناوری غافل ماندیم. همچنین شبکههای اجتماعی به راحتی قابلیت تبدیلشدن به شبکه بومی را داشت که دولت در این امر کوتاهی کرد. از طرف دیگر در حوزه کاربردها و خدمات وابستگی بسیار زیاد به خارج از کشور داریم که نیاز است فضای مجازی در کشور به یک فضای بومی در حوزههای مختلف تبديل شود. فضای مجازی تا چه حد با زندگی مردم گره خورده است و این امر بر کیفیت زندگی آنان چه تأثیراتی داشته است؟ امروزه فضای مجازی در تمام ابعاد زندگی ازجمله اقتصادی، اجتماعی و ارتباطات تأثیر بسزایی گذاشته و در چند سال آینده ارتباطات کوانتومی و نیز ارتباطات ویدئویی در حال پدیدآمدن و گسترش هستند به طوری که 70 درصد استفاده از اینترنت به ارتباطات کوانتومی اختصاص خواهد یافت بنابراین تحولات چشمگیری در پیش است. از طرف دیگر لازم است دولت قدری در این زمینه فعال عمل کند و چنانچه دولت از فناوریهای این عرصه کوتاهی کند ما بیش از پیش به غرب وابسته خواهیم شد چراکه درحال حاضر 50 درصد از پهنای باند سرمنشأ داخلی دارد اما برای ارتباطات محتاج کشورهای خارجی هستیم؛ بههمیندلیل باید با حل این مشکل و تولید داخل، نیاز به غرب را کاهش دهیم. در صحبتهایتان به ضعف دولت در زمینه فضای مجازی اشاره کردید. شما مشکل را در کجا میبینید و چه راهکاری را برای آن مناسب ارزیابی میکنید؟ متأسفانه بسیاری از مسئولان دولت یا به این مسئله اشراف کامل ندارند یا تصور میکنند در حوزههای دیگر دولت میتوانند آن را حل کنند؛ درواقع شورای عالی فضای مجازی وزن اصلی خود را در دولت پیدا نکرده است و غالبا در حاشیه برنامههای دولت قرار دارد تا در متن اصلی، به همین دلیل بهعنوان بهترین راهکار توصیه میکنم که مسئله مشکلات فضای مجازی به صورت جدی در قالب طرح از سوی دولت به مجلس ارائه شود و بسیاری از مشکلات را حل کند. نکته مهم دیگر این است که زمان در فضای مجازی باسرعتتر از فضای واقعی در جریان است و با بوروکراسیهای اداری ما در این حوزه تناقضات جدی دارد که تصمیمگیری سریع و بهموقع را میطلبد. چه برنامهها و سیاستهایی برای مدیریت فضای مجازی در نظر گرفته شده؟ در برنامههای آتی تأکید بر استفاده از فرصتهای فضای مجازی سرفصل بسیار وسیعی است که برای انواع فعالیتها در کشور در ابعاد مختلف تعریف شده است که بهرهبرداری از انواع فضاهای مجازی مانند فضای اقتصادی و توسعه فرهنگ بومی در دستور کار قرار گرفته است چراکه درحالحاضر بخش کمی از فضای مجازی به زبان فارسی تعبیه شده که این امر مستلزم اصلاح و بازنگری است؛ همچنین بخش بزرگی از اشتغال کشور در فضای مجازی پیگیری میشود بنابراین حمایت از شبکههای داخلی میتواند راهگشای بسیاری از مشکلات باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.