مناقشه قطر، فرصتها و چالشها
مقداد رحمانزاده. دانشجوی دکترای علوم سیاسی
در پی قطع روابط عربستان سعودی و برخی از همپیمانانش با قطر، شوک بزرگی در جهان و بهویژه منطقه پرالتهاب خاورمیانه ایجاد شد. این رخداد در ایران هم مورد توجه صاحبنظران و جریانهای سیاسی و حاکمیت قرار گرفت و هریک از نگاه خود به این مسئله پرداختند. در این یادداشت دیدگاه خود را بهعنوان یک دانشآموخته مطالعات خاورمیانه ارائه خواهم کرد. نگاه به مناقشه قطر از دو منظر، چالش یا فرصت برای ایران میتواند بررسی شود. اگر به بحران قطر با دید منافع کوتاهمدت سیاسی و با نگاه ایدئولوژیک پرداخته شود، از نگاه راقم این سطور، ایران دچار چالشی اساسی در منطقه خواهد شد و هیچگونه منافع بلندمدتی را در این حادثه نمیتوان برای ایران متصور شد و وارد بازیای خواهد شد که عربستان و شرکای بینالمللی و منطقهایاش برای آن تدارک دیدهاند. طبعا از ورود ایران به این بازی خطرناک برای نشاندادن مواضع خود و توجیه خریدهای نظامی گسترده از آمریکا استقبال میکنند تا تئوری جعلی طرح ایجاد هژمونی هلال شیعی را توسط ایران که سالهاست بر طبل آن میکوبند، برای ایرانهراسی بازتولید کنند. قطر بههیچوجه پتانسیل آن را ندارد که یک متحد استراتژیک برای ایران باشد. خوشبختانه تاکنون وزارت خارجه و دولت جناب آقای دکتر روحانی وارد این بازی خطرناک نشدهاند و با یک استراتژی عاقلانه و براساس عقلانیت، تدبیر و مصلحت، موضعی منطقی در این مناقشه اتخاذ کرده و طرفین را به خویشتنداری و گفتوگو برای حل اختلاف دعوت کردهاند. در علم روابط بینالملل کشورها باید در همه مناقشات به فکر منافع ملی خود با نگاه برد - برد باشند. جمهوری اسلامی ایران هم میتواند از این مناقشات برای خود یک فرصت بسازد. وقتی به ژئوپلیتیک قطر نگاه میکنیم متوجه میشویم بعد از بستهشدن مرزهای هوایی، زمینی و دریایی عربستان، بحرین و امارات، این کشور برای ارتباط با سایر کشورها و نیز تأمین مایحتاج خود به متحدان جدیدی نیاز پیدا کرده است. در این میان ایران بهلحاظ موقعیت جغرافیایی، اقتصادی و فرهنگی از جایگاه ممتازی برخوردار است. قطر بالاترین درآمد سرانه جهان را دارد و یکی از واردکنندگان بزرگ مواد غذایی و کشاورزی است و این یک فرصت مناسب برای ایران خواهد بود. ایران برای بزرگکردن اقتصاد خود به بازارهای جدیدی نیاز دارد و قطر یکی از این بازارهاست. در این بازار، ایران رقبای سرسختی مانند ترکیه را پیشِروی دارد، گرچه ترکیه مزیتهای ژئوپلیتیک ایران را ندارد؛ ولی از طریق صدور کالاهای باکیفیت میتواند رقیب سرسختی برای ایران باشد. متأسفانه زیرساختهای ایران برای حضور در این بازار پرسود کفایت لازم را ندارد؛ از طرفی چون قطر مانند کشور عراق نیست و مردمش ثروتمند هستند و به سمت کالاهای لوکس و باکیفیت گرایش دارند، دولت و بخش خصوصی ایران با یک راهبرد بلندمدت باید برای حضور در این بازار اقدام کرده تا بتوانند اطمینان دولت و فعالان اقتصادی قطر را جلب کند و به آنها اطمینان بدهد ایران میتواند یک شریک تجاری مطمئن برای آنها جهت تأمین نیازهای اساسیشان باشد. به نظر نگارنده اگر تصمیمسازان و تصیمگیرندگان در ایران به همه مناقشات بینالمللی از منظر تأمین منافع ملی، بیندیشند، میتوانند از تمامی چالشها فرصتهایی برای کشور خلق کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.