فرصت انتخابات برای بیان دستاوردهای دولت
حجتالله صیدی. عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد
اقتصاد امری زمینی است. روشها، مدلها و فرمولهای حقیقی و علمی خود را دارد و با نادیدهگرفتن آنها نمیتوان به مقصود رسید. این به آن معنی نیست که باب نوآوری در فرمولها و مدلهای آن در اجرا بسته است، بلکه مراد آن است که هر روش یا مدل نوینی باید متکی به استدلالهای علمی و تجربی بوده و در تناقض یا تضاد با اصول اولیه این علم زمینی نباشد. روشهای خیالی که گمان میرود ریشه در آسمانها داشته و بنابراین بینیاز از استدلال علمی و تحلیل تجربی باشد، در اقتصاد زميني به نتیجهای مفید نمیانجامد و ازاینروی مورد پذیرش عموم نیز قرار نمیگیرد. همچنان که اگر کسی ادعا کند در چند روز یا چند ماه میتواند بیماران سرطانی را به روشی غیر از آنچه تاکنون شناخته شده درمان کند، تنها با ارائه استدلال و شواهد کافی است که پذیرفته میشود. حکومتها چنان که با پزشکان دروغین یا رمالان و خیالپردازانی را که ادعای درمان بیماران از طرقی مانند جادوجنبل، انرژیدرمانی و ... دارند برخورد میکنند، باید با نظایر آنان در اقتصاد نیز برخوردی مشابه داشته باشند. اگر از ادعای پزشکان خیالی و خيالاتي یک یا چند فرد زیان میبینند، در اقتصاد، این عموم شهروندان و ملت هستند که دچار شکست میشوند و زیانی ناگوارتر را تجربه میکنند. یکی از متغیرهای بسیار مهم اقتصاد که مورد توجه تمامی دولتها و دولتمردان قرار میگیرد، اشتغال است. افزایش اشتغال یا کاهش نرخ بیکاری، یکی از وظایف اصلی دولتهاست که البته متغیری وابسته است و تحتتأثیر متغیرهای مستقل مهمی قرار دارد که بدون اقدام عملی درخصوص بهبود آنها، نمیتوان انتظار افزایش واقعی اشتغال را داشت. ضمن اینکه باید توجه داشت شرط اولیه افزایش اشتغال، افزایش فرصت شغلی است و نه افزایش استخدام. اینکه بدون توجه به این متغیرها و بیآنکه فرصتهای جدید شغلی ایجاد شود، صرفا اقدام به استخدام بخشی از مردم شود - چنانکه افتد و دانی و در دولت پیشین رخ داد - نهتنها افزایش اشتغال به شمار نمیرود، بلکه به دلیل قانون بازده نزولی، از قضا سرکنگبین صفرا میفزاید و بنگاهها را با مشکلات جدیتری مواجه میکند که درنهایت به زیان کل اقتصاد کشور تمام میشود. ازاینروی، اینکه نامزدی در انتخابات، افزایش اشتغال را از محورهای اصلی برنامه خود قرار دهد امری بسیار مبارک است، اما از آنجا که بنا بر استدلالهای پیشگفته، آرزو با عمل تفاوت دارد، تنها آرزوی خود را در قالب شعارهایی کلی بیانکردن نمیتواند به ایجاد اشتغال واقعی بینجامد. این عین واقعیت است که افزایش اشتغال در شرایط کنونی کشور، با توجه به ترکیب سنی جمعیت که بخش مهمی از آن را جوانان تشکیل میدهند، ضرورتی انکارناپذیر است و حتی اگر در دوره چهارساله پیشِرو، یک رئیسجمهور فقط یک کار انجام دهد و آن کاهش نرخ بیکاری به عددی تکرقمی باشد، باید برای وی مجسمه طلای بزرگی ساخته شود. بر این اساس، باید از هر برنامهای برای افزایش اشتغال استقبال کرد، اما نکته این است که باید آگاهانه عملیبودن برنامه را نیز بررسی کرد. این نوشته در پی آن است تا به نامزدهای محترم ریاستجمهوری و مشاوران اقتصادی و اجرائی آنان یادآوری کند آرزو با واقعیت و عمل در عرصه اقتصاد فرق دارد. بنابراین اگر اشتغال را نه بهعنوان شعاری برای کسب رأی بیشتر، بلکه بهعنوان برنامهای برای خدمت راستین به کشور و ملت شریف ایران مورد توجه قرار میدهند، واقعبینی کارشناسانه را در پای کلیگویی غیرحرفهای قربانی نکنند. براساس آنچه در اقتصاد تجربه شده، در سراسر جهان، ایجاد هر شغل به سرمایهگذاری و تخصیص منابعی نیاز دارد که کمترین مقدار آن 50 تا 65 هزار دلار است. بر این اساس برای ایجاد صد هزار شغل، حداقل پنج میلیارد دلار و برای یک میلیون شغل دستكم 50 میلیارد دلار سرمایهگذاری لازم است که در حدود ۱۹۰ هزار میلیارد تومان، یعنی رقمی نزدیک به دو برابر صادرات نفت، میعانات گازی و خالص صادرات گاز کشور در بودجه سال جاری است. بر این اساس، تکلیف سرمایهگذاری لازم برای ایجاد یکونیم میلیون شغل سالانه روشن است که بالغ بر نصف منابع بودجه عمومی دولت بوده یا باید از محل منابع داخلی تأمین شود یا منابع خارجی و این دقیقا نکتهای است که باید نامزدهای ذیربط، محل و چگونگی تأمین آن را تبیین کنند. منتقدان عملکرد دولت کنونی، باید روشن کنند برای تأمین بیش از ۲۸۵ هزار میلیارد تومان رقم قابل سرمایهگذاری از داخل کشور چه برنامه عملیاتی متفاوتی از آنچه دولت در پیش گرفته است، دارند؛ دولتی که با وجود درپیشگرفتن ریاضت اقتصادی برای اعمال اصلاحات ساختاری در اقتصاد - که نتایج ملموس قابل تقدیری نیز داشته است- هنوز با کسری بودجه درخور توجهی دست به گریبان است. اگر هم اشتغال مدنظر خود را از محل تأمین منابع خارجی میخواهند ایجاد کنند، چگونگی آن را بیان کنند تا مشخص شود آیا بهجز راهی که دولت یازدهم برای تنشزدایی بینالمللی و گفتوگوی قدم بهقدم و پیگیری جدی برای بهرهبرداری از دستاوردهای برجام پیش گرفته است راه دیگری را ترسیم کردهاند؟ خوشبختانه تجربه گرانقیمت هشتساله دولت پیشین گویای آن است که راهی به جز آنچه دولت روحانی در عرصه بینالمللی در پیش گرفته است، به نتیجهای رضایتبخش منتهی نمیشود. در سراسر جهان، رقبای حاضر در کارزارهای انتخاباتی، سعی در جلب آرای مردم دارند که خواسته غیرطبیعی و نامعقولی نیست. تمامی رقبا برای جذب این آرا شعارهایی میدهند که یا سرشار از بایدهاست، بدون آنکه راهی عملیاتی برای تحقق آن ارائه کنند یا دربرگیرنده نقشه راههایی ملموس است که نشان از تجربه و عملگرایی آنان دارد. مواردی مانند «فقر را باید از بین برد»، «وضعیت فعلی شایسته کشور و مردم ما نیست» شعارهایی دلنشین و درست هستند که برای شنیدن آنها لازم نیست پای رسانههای صوتی و تصویری یا سخنرانی نخبگان نشست، تنها با ایستادن در صف نان، میتوان از زبان مردم عادی هم شنید و این حدیثی است که بر سر هر بازاری هست بنابراین بیان آن خبرگی و نخبگی نمیخواهد، بلکه آنچه از یک رجل سیاسی انتظار میرود، آن است که برای ازبینبردن فقر یا ایجاد اشتغال، دستکم رئوس برنامههایش را بیان کند. خوشبختانه شفافیت رسانهای و بازبودن فضای نقد و تحلیل، دستاورد دولت یازدهم را در آواربرداری از اقتصاد، رفع بخشی از عدم تعادلهای ساختاری در عرصه کسبوکار و نرخ رشد واقعی کشور و ایجاد اشتغال در سهسالونیم گذشته - اگرچه کافی نیست ولی بهمراتب بیشتر از ارقام دولت پیشین است - پیشِروی رقیبان رئیس دولت کنونی نهاده است و از اینرو بر آنان است که به گونهای شفاف برنامه اجرائی خود را در بوته نقد و ارزیابی قرار دهند. نقد برنامههای اجرائی در اقتصاد، به دلیل طبیعت علمی و تجربی اقتصاد، کار پیچیدهای نیست. باشد که با نقد و بررسیهای کارشناسی، رؤیای دوردست ایجاد اشتغال یکونیممیلیونی در سال، محقق شود که مایه مباهات و افتخار هر ایرانی خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.