به پاسداشت پروفسور ناظرزادهکرمانی
به افتخار آموختن دانشش کف بزنیم
اِشا صدراِشکوری
در زمانهای زیست میکنیم که به سبب وجود رسانههای اجتماعی نو، تعدد و کثرت در انتشار اخبار و حواشی آن، آدمهایی یکشبه به اوج شهرت میرسند و نامشان را به هر بهانهای میشنویم اما هنرشان یا آثارشان را کمتر در جایی دیدهایم و در حافظهمان ثبت شده است، حتی گاه برای یافتن آثارشان نیازمند تحقیق و تفحص فراوان هستیم تا بتوانیم در میان عکسهای تزئینی اثری، کلامی، یادداشت و ردپایی تأثیرگذار از آنها بیابیم. بیشک خوب یا بد آنها بر عامِ مردمانِ همعصرمان تأثیر میگذارند. اما اگر بخواهم با بضاعت امروزم از هنر، انسانهایی را نام ببرم که هنر، آثار و تفکرشان پیشتر از نامشان بر جهانبینی و دانش هنری این سرزمین تأثیرگذار بوده است، شاید به شمار انگشتان یک دست نیز نرسند. و این تنها حاصل تجربهِ زیستِ سالها ممارست، سختکوشی، اعتقاد و اندیشه آنها است که نسلهای بعد از آن غافل ماندهاند. انسانهایی که اندیشههایشان نهتنها در ذهن من که در میان ذهن و روح ِ هزاران ایرانی و گاه غیرایرانی ریشه دوانده است و محصولش آثاری است نو، هنری ماندگار و کتابهایی برای نسلهای آینده. همچون درختانی که در کویرِ اطلاعات و دانش، بیش از چهار دهه بر زمینِ وطنشان استوار ماندهاند، از میان هزاران طوفان، ازدحامِ ناامن روزگار، بر هیچ گردن ننهادهاند، جانشان را دواندهاند به جان منهایی «کوچک و نوپا»، «خام و تشنه» و جهانی به چشمانمان و ذهنمان باز کردهاند که بسیاریمان سالها را شماره کردیم تا درکش کنیم، تا بفهمیم چه شنیدهایم، تا چطور باید با آن زیست کنیم، چطور باید پلهها را بالا برویم و بزرگ شویم. برای من و برای سرزمینِ کوچکِ -شبهجزیرهی- تئاتر ایران، برای تکتک ما که روزی به دانشکدهای تئاتری پا گذاشتهایم، یا بر حسب اتفاق روزی از خیابان پارت گذر کردهایم، همپای کوچههای منتهی به دانشگاه تهران شدهایم و از خیابانِ تمام انقلاب و چهارراهِ شهرکِ کوچکِ تئاتر گذشتهایم و نمیدانستیم تئاتر مصر چیست؟1 در ادبیات نمایشی ایرلند چه میگذرد؟2 تئاتر پیشتاز؟ تئاتر تجربهگرا؟ تئاتر عبثگرا؟3 چطور ممکن است جهانِ تئاتری معاصر را از آن خود کند. حتی مایی که در تجربهی خلق آثارمان به رسانههای جدید پناه آوردهایم، همه را مدیون روزگاری هستیم که «او» نشسته است، پژوهش کرده است، ترجمه کرده است، نوشته است. ما مدیونیم به دستهایی که یک عمر را صرف نوشتن مقالهها، ترجمهها، تألیفها و تدریسِ آنها کرده است تا از جهان عقب نمانیم، از جهانِ هنری که هر روز متولد میشود؛ دنیایی ناشناخته از نمایشنامهنویسان، مؤلفانِ هنر و پیشتازانِ هنرهای نمایشی. امروز یک دهه از آن لحظههای ناب شاگردی من در دانشکده هنر و معماری و شاگردی نزد استاد ناظرزاده میگذرد، یک دههای که بیشترش را در سرزمین مادری نبودهام، استادانی با جهانبینیهای متفاوت دیدهام، شاگردی کردهام، خواندهام و نوشتهام اما هنوز - انسانی- را نیافتهام همچون «او» که زیستنش را چنین با شاگردانش تقسیم کند -انسانیتش - را. برای من و به گمانم برای تمامی خانواده تئاتر دانشگاهی، پروفسور فرهاد ناظرزادهکرمانی بیش از همه «انسان بودن» را بر صحنه ثبت کرده است. رکنی از هنر که اگر فراموشش کنیم یا بهعمد گاهی به عقب برانیمش، عاقبتِ تراژیکش گریبانِ همهمان را خواهد گرفت. که چه بسا گرفته است. ما خانواده کوچکی هستیم با آرزوهای بزرگ. ما همان خانوادهای هستیم که شبها با رویای نقشها، نوشتهها و صحنههایمان به خواب میرویم و صبحها از دیوار سالنهای تئاترمان لولههای آب چکه میکند. ما گاهی یادمان میرود که در این خانواده کوچک جز خودمان کسی را نداریم، خودمان با خودمان خلق میکنیم، خودمان خودمان را نقد میکنیم و بیرون از این شبهجزیرهی سحرانگیز، مخاطبین را بهصف میکنیم برای دیدن اجراهایمان. پس بیاییم به هم و به این خانواده وفادار بمانیم. بیاییم در این حیاتِ کوچکِ تنهاییمان کنار هم بایستیم. برای من نکوداشت از انسانی که فرزندانش - کتابهایش- را بیمجوزِ دوباره در صحافیها افست میکنند، مخلوقاتِ نمایشیاش هنوز بر روی میز منتظرند تا بر صحنه نمایان شوند و جهان را زیست کنند، کلمات و مقالاتِ پیشرویش را نیاموختهایم تا حداقل در زمینه ساختارهای نمایشی بازگشت به عقب نکنیم. کرنشمان تنها تعارفی است و محروم کردنِ نسلی از شنیدن و دیدن آن دانشی که از آن ماست و نه وارداتی. برای من نکوداشت از پروفسور فرهاد ناظرزاده کرمانی زمانی است که نمایشنامههایشان را به صحنه ببریم و به احترام یک عمر ایستادگی پدرمان -پدر تئاتر دانشگاهی ایران- بایستیم و به افتخار آموختن دانشش کف بزنیم. پینوشتها: 1- کتاب «پیشدرآمدی بر شناخت هنرهای نمایشی در مصر» 1365 انتشارات جهاد دانشگاهی 2- کتاب «پیدایش ادبیات نمایشی نو در ایرلند» 1371 انتشارات برگ 3- کتاب «تئاتر پیشتاز، تجربهگرا و عبثگرا» 1365 انتشارات جهاد دانشگاهی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.