چرا مردم اطلاعات غلط را باور میکنند
نیکلاس لِمان . مترجم: حسین جلوه
آنچه ما امروز به آن اخبار غیرواقعی میگوییم-اطلاعات غلطی که مردم آن را باور میکنند- چیز جدیدی نیست. هزاران سال پیش، در کتاب «جمهور»، افلاطون منظرهای آتشین از انسانهایی ارائه کرد که سایههایی را که روی دیوار میافتد با واقعیت اشتباه میگیرند. در «ایلیاد»، مردمِ تروآ فریب اسبی ساختگی را خوردند. آنچه جدید است فرضِ مباحثه بر سر اخبار غیرواقعی است، که از روز انتخابات ریاست جمهوری در آمریکا در هشتم نوامبر 2016 گل کرده؛ این اعتقاد واقعگرایانه است اگر انتظار داشته باشیم کشور ما یک دموکراسیِ مردمی حقیقی باشد، جایی که مردم در آن بر اساس امور واقع و حقایق رأی میدهند، امور واقع و حقایقی که مطبوعات به آنها منتقل میکنند. افلاطون به حقیقت معتقد بود، اما به دموکراسی نه. تدوینکنندگان قانون اساسی آمریکا سیستم دموکراتیکی را وضع کردند که محدودیتهای فراوانی از تار و پود آن گذرانده شده بود؛ تنها بخش محدودی از شهروندان حق رأی داشتند، و حتی همان بخش اندک نیز تنها میتوانست سیاستمداران ایالتی و محلی و اعضای مجلس نمایندگان را برگزیند، نه سناتورها و رؤسای جمهور را. با تضمین آزادی مطبوعات برای اخبار غیرواقعی مجوز صادر کردند، چراکه در آن زمانها مطبوعات عمدتا وقفِ انتشار عقاید تند و مهیج بودند. آنها در برابر دولتی که با پخش اخبار غلط سر کار آمده بود احساس امنیت میکردند، چون کشور خیلی دموکراتیک نبود، و چون تصورشان این بود که اغلب مردم صرفا بر اساس منافع اقتصادی خود رأی میدهند. حال سؤال این است که درباره نقش ژورنالیسم در سیاستِ غیرمنطبق بر حقیقت باید چه کنیم؟ قسمت ساده کار- که به دلیل مشکلات اقتصادیِ فعلیِ ژورنالیسم، خیلی هم ساده نخواهد بود- این است که اکوسیستمِ اخبار واقعی را تا جای ممکن گسترش دهیم، از طریق آموزش افراد درباره این که چطور این کار را انجام دهند و از طریق تقویت نهادهایی که کار آن افراد را منتشر و پخش میکنند. (بخشی از این کار همچنین تقویت اکوسیستم کوچکتر برای تصحیح اخبار غیرواقعی است: snopes.com، PolitiFact، factcheck.org، و...) قسمت سخت کار این است که بفهمیم با اشاعه و نفوذ اخبار غیرواقعی چه باید کرد. نشانی از روزگار ضددولتیِ ماست که راهحلی که بیشتر از همه برای حل مشکل پیشنهاد میشود این است که فیسبوک قوانین کار را تنظیم کند. به معنای این حرف فکر کنید؛ یک شرکت خصوصی نسبتا تازهتأسیس، که کارش ژورنالیسم نیست، ارائهدهنده اصلی خدمات ژورنالیستی به عموم شده است و تنها تمهیدی که مردم میتوانند برای مقابله با چیزی که آن را بحرانی وحشتآور در سیاست و زندگی عمومی میدانند بیندیشند این است که از مدیرعامل میلیاردر آن شرکت بخواهند مشکل را حل کند. دولت ما برای رویارویی با کشمکش طبیعی بین باورهای عمومی و اطلاعات قابل اتکا روشهای زیادی در اختیار دارد. به شورای بانک مرکزی ایالات متحده نگاه کنید، به بنیاد ملی علوم، به مؤسسه ملی سلامت، به سازمان غذا و داروی آمریکا و به قوه قضائیه فدرال ایالات متحده آمریکا. مردم درباره این سازمانها غر میزنند- میتوان درباره آنها اغراق کرد، کمااینکه مردم این کار را میکنند و ميتوان گفت سازمانهایی نخبهگرا هستند یا به طرز ناموجهی سیاسیاند- اما در مجموع، نتیجه کارشان مؤثر است. اغلب کشورها، ازجمله ایالات متحده در گذشته، راهی برای ایجاد یک ساختار موازی برای اخبار واقعی یافتهاند. کشورهای زیادی در زمینه اِعمال تنوع در مالکیت خصوصی بر رسانهها سختگیرتر از ما هستند، و با وجود اين راههایی پیدا میکنند تا به سازمانهای خبریِ بهتر، مزیت اقتصادی ببخشند و در عین حال مقرراتِ عمومی را برای شکل دادن به رفتار شرکتهای خصوصیای که از امکاناتِ عمومی استفاده میکنند حفظ کنند. سادهانگارانه و بیفایده خواهد بود اگر فرض شود نقش دولت در ژورنالیسم یا میتواند صفر باشد یا کنترل محض با اهداف مربوط به پروپاگاندا. تفاوت بزرگی هست بین رسانههای حکومتی (مثل راشاتودِی) و رسانههای عمومی (مثل بی بی سی). بیشتر کشورهای توسعهیافته با آزادی مطبوعات، در مقایسه با ما، تعداد بسیار بیشتری رسانه عمومی دارند، ازجمله چندین شبکه خبری با بودجه دولتی. نشنال پابلیک ریدیو [NPR] یکی از بهترین سازمانهای خبری آمریکایی است، اما بودجه دولتیِ ناچیزی دارد؛ بودجه پابلیک برادکستینگ سیستم [PBS] هم عمدتا خصوصی است، و بر خلاف NPR، شبکه گستردهای از خبرنگاران داخلی و بینالمللی ندارد. در پسِ انتخاباتی که نتیجهاش روی کار آمدن رئیسجمهوری است که در اطلاعات غلط دادن به طرفدارانش به خود تردید راه نمیدهد، تأسفآور است که ما درباره این مسائل حتی صحبت هم نمیکنیم. اگر مردم واقعا فکر میکنند باید در قبالِ مشکل اخبارِ غلط کاری انجام داد، باید به دولت به عنوان نهادی که باید آن کار را انجام دهد بیندیشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.