بازار داغ «شعار» در انتخابات
1. در فصل انتخابات، همواره با موجی از شعار در کشور مواجه میشویم. این روزها هم که اقتصاد ما در وضعیت ناخوشایندی قرار دارد، اگر دقیق بنگریم، چه دولت مستقر و چه مخالفان دولت، بیش از هر چیزی با شعارهای اقتصادی به صحنه آمدهاند. بالابردن قدرت خرید مردم، رونقبخشیدن به تولید، اشتغالزایی، ساماندادن به نظام مالیاتی و... هم از شعارهایی هستند که بیشتر مورد توجه قرار میگیرند. اما اگر دقیقتر بنگریم، «برنامه» درخورتوجهی برای عملیکردن شعارهایی که مطرح میشود، دیده نمیشود. در غیاب برنامه یا برنامههایی برای رفع مشکلات، تنها نکته درخوراعتنا، جهتگیریهای عاقلانه است که شاید بهتدریج و با گشودن فضاهای مناسب، نتیجههای سودمندی در پی داشته باشد. اما از اینکه بگذریم، آنچه داغ است، بازار شعارهای انتخاباتی است. برای نمونه، همچنان از بالابردن میزان یارانه نقدی سخن میگویند که بیشتر یا چند برابر خواهد شد، ولی نمیگویند از کجا؟ (از درآمد نفت؟) و نمیگویند در پی چنین شعارها و سپس تصمیمهایی (که بر مبنای برنامههای سنجیده شکل نمیگیرند) هزینه آب، برق و... چند برابر میشود؟ چنین شعارهایی گاهی جریانی را به قدرت میرساند ولی در غیر این صورت هم، چنین شعارهایی تورمزا و هزینهساز است و گرفتاریهای اقتصادی ما را افزایش میدهد. ما اکنون در جهانی زندگی میکنیم که وقتی دولتی انتخاب و مستقر میشود (حتی اگر در کشورهای پیشرفته هم باشد) توانایی معجزه ندارد و در نهایت، با برنامههای تعدیلی میتواند برای رفع تدریجی مشکلات تلاش کند. در کشورهای پیشرفته مانند آلمان و... هم که از قدرت و توانایی بیشتری برخوردارند، معجزه و اقدام یکشبه برای رفع مشکلات امکانپذیر نیست و در نتیجه شعارش هم بیمعناست، ولی در ایران چنین شعارهایی برای جلب آرای مردم داده شده و میشود. شعارهایی که فقط و فقط توقع و انتظار ایجاد میکنند و در پی برآوردهنشدن انتظارهای بیجا، به فراگیرشدن یأس و دلسردی میانجامند. یعنی بدون طرح و برنامه و با شعار افزودن بر سفره مردم میآیند و سرانجام سفرهها را کوچکتر کرده و میروند. 2. دموکراسی با انتخابات (رأی مردم) و چرخش قدرت در مدت زمان مشخص (جلوگیری از فساد) پویایی مییابد. در دموکراسی، جایگاه نهادهای مدنی و حزب بسیار اهمیت دارد و سیاستورزی در غیاب حزبهای سیاسی در دموکراسی تعریفپذیر نیست. در کشورهای پیشرفته (و حکومتهای مردمسالار) حزبهای قوی فضای سیاسی را شکل داده و سامان سیاسی را پدید میآورند. حزبهای مختلف براساس گرایشهای گوناگون وجود دارند و شهروندان میتوانند در جایگاه هوادار به یکی از آنها بپیوندند و سپس در صورتی که جدیتر باشند، با شرکت در کلاسهای آموزشی، کار تشکیلاتی و... فعالتر شوند. بهطورکلی شرایط برای پشتیبانی از حزب یا پیوستن به حزب تعریف شده و امکانپذیر است، تا جایی که فرد بتواند با تقویت خویش، از صلاحیت لازم برای برعهدهگرفتن مسئولیتهای مهم و برجسته برخوردار شود. با کادرسازی در درون حزب و آموزشهای مستمر کار سیاسی، همواره فضایی برای برآمدن افراد نخبه فراهم میشود. هرچه کیفیت کار فکری، آموزشی و نظم تشکیلاتی در آنها بالاتر باشد، نیروهای قویتری را وارد عرصه سیاسی کشور میکنند. حزبها هر کدام براساس دیدگاههایی که دارند، همواره نیروهای خود را با انتشار جزوهها، نشریههای داخلی، برگزاری نشستها و... به لحاظ اطلاعاتی و تحلیلی بهروز نگه داشته و همچنین نقدهای خود را درباره موضوعهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ارائه کرده و به طور مستمر در تشکیلات خود و در سطح جامعه (با بهرهگیری از رسانهها، برگزاری نشستها و...) وضعیت موجود و برنامههای دولت را نقد کرده و برنامههای موجود و قدرت مستقر را زیر نظر میگیرند. حزبها با کادرسازی منظم و پیوسته، در کنار ارائه و تبیین برنامههای خود، با بحث و گفتوگو درباره مشکلات، ناکامیها و کامیابیها در سطح مدیریت کلان کشور، نیروهای خود را به لحاظ نظری تقویت کرده و فضای بیشتری برای ایدهپردازی درباره موضوعهای گوناگون و مسائل پیشروی جامعه میگشایند. حزبها همواره برآمده از طبقههای اجتماعی مختلف و مخاطب اصلی آنها نیز همان طبقهها هستند و سپس به صورت عام مردم را مخاطب قرار میدهند. همچنین در این روند، آنچه حزبها را زنده و قوی نگه میدارد، پویایی فضای رسانهای (مطبوعات) است، زیرا آزادی رسانهای و کار دقیق رسانهای به گردش آزاد اطلاعات، ارتباط حزبهای سیاسی با متن جامعه، نقد مسائل و مشکلات کشور و... امکان بیشتری میدهد. برنامههای در حال اجرا و اصلاحی نیز بیوقفه نقد شده و شهروندان نیز در جریان آن قرار میگیرند. نکته مهم در بررسی کار حزبی، جریانی است که در برنامهریزی و سیاستورزی ایجاد میکنند، یعنی هنگامی که مسائلی مانند بیکاری، رکود، تورم و... وجود دارند و نقصها و نارساییهایی در زمینههای مختلف پدید میآیند، اگر حزبهای قوی در عرصه سیاسی فعال باشند، براساس شعار وارد میدان انتخابات نمیشوند بلکه براساس طرح و برنامه وارد میشوند. کمتر کلیگویی کرده و انشاهای سیاسی میخوانند و برای رفع مشکلات، برنامههای کوتاهمدت و بلندمدت خود را ارائه کرده و براساس آن نیز داوری میشوند. برنامهها و افراد توانا و نخبه (سیاسی) از درون حزبها برآمده و کمتر اتفاق میافتد که افراد، دوره کارآموزی خود را در ردههای بالای سیاسی و اجرائی کشور طی کنند. 3. ایران در پی برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) با دو فصل مواجه است؛ یکی قبل از برجام و دیگری پس از برجام و با پذیرفتن آن، وارد فصل جدیدی شده که بازگشت به قبل، نه سودمند است و نه عاقلانه. ایران در وضعیت پس از برجام، با گسترش همکاریهای منطقهای و جهانی در زمینههای مختلف، گشودن فضای مناسب برای سرمایهگذاری خارجی، رونق صنعت گردشگری و... به تدریج میتواند از وضعیت بهتری برخوردار شود و این با امتداد جهتگیری عاقلانهای که رخ داده، دور از دسترس نیست. وگرنه پول هم از آسمان بر سر ما ببارد، انزواگزینی یا پرهیز از همکاری با جامعه جهانی هیچ سود و دستاوردی برای ما نخواهد داشت. آنچه به رونق اقتصادی (افزایش تولید و اشتغالزایی) میانجامد، همکاری با جامعه جهانی (بهویژه کشورهای پیشرفته) و ترمیم روابط آسیبدیده است تا مسیر برای توسعه هموار شود. جریانها و گروههای سیاسی که فقط و فقط با شعار وارد عرصه انتخابات میشوند، یا عطش قدرت دارند یا اینکه از دانایی سیاسی برخوردار نیستند. هنگامی که کار سیاسی تعریف و ضرورت فعالیت حزبهای قوی برای تقویت مردمسالاری تبیین نشود، چنانکه در این سالها و در فصلهای انتخاباتی بارها دیدهایم، کوشش شده با حرکتهای جبههای (تشکیل جبهههای سیاسی که عمری چندماهه دارند) گرهها گشوده شود. آن هم براساس شعار و البته که با تکیه بر چنین روشها و رفتارهایی، اگر طرح و برنامهای را انتظار داشته باشیم، انتظار غلطی است. یکی دیگر از رخدادهای تلخ نیز واردشدن چهرههای ورزشی یا هنری در عرصه سیاست است واردشدن افراد غیرمتخصص قبل از هر چیزی یعنی تهیشدن معنای کار در آن زمینهها!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.