روزنامهنگاری و مبارزه با فساد
گيسو فغفوري
برندگان جایزه پولیتزر اعلام شدند، جایزهای که از سوی دانشگاه کلمبیا اهدا میشود و بخشهای مختلف ادبی و رسانهای دارد. داورانش از نهاد یا اتحادیهای در زمینه روزنامهنگاری بهترینها را معرفی نمیکنند، اما شاید بتوان آن را مهمترین جایزه روزنامهنگاری جهان نامید و مبلغ 15 و 10 هزار دلاری آن در مراحل بعدی قرار میگیرد. سال 2016 اتفاقهای مهم زیادی رخ داد اما بررسی برخی از آنها نمونه کامل روزنامهنگاری افشاگرانه بود. گزارش دیوید فارنتهولد، 39ساله از واشنگتنپست درباره پولی که ترامپ به اسم خیریه جمع کرده است، در نهایت تأثیری در انتخابنشدن ترامپ نداشت اما ماندگار شد. او بعد از اینکه ترامپ در جریان یکی از سفرهای انتخاباتیاش از مردم خواست برای جانباختگان یک حادثه پول جمع کنند، با 411 خیریه تماس گرفت و متوجه شد که تنها نیمی از پولی که مردم به خیریهها پرداخت کردهاند، برای افراد تحت پوشش هزینه شده است و بعدتر کشف کرد پولی که ترامپ مدعی پرداخت آن به خیریه شده بود، در یکی از تجارتهای خودش هزینه و بخشی از آن برای خرید دو پرتره از خودش استفاده شده است. اما شاید یکی ازپرسروصداترین اتفاقات روزنامهنگاری، گزارش پاناما بود که با همکاری بیش از 300 روزنامهنگار در شش کشور دنیا تهیه شده بود، گزارشی که افشا کرد 140 مقام سیاسی در 50 کشور دنیا، از جمله 14 رئيس فعلی و سابق، با استفاده از فرصتی که در پاناما برای ثبت شرکت وجود دارد، در فرارهای مالیاتی سازمانیافته دست دارند. اما این گزارش نیز با وجود تمام جنجالها انگار در زیر سایه اخباری نظیر داعش و حملاتش با کامیون به مردم و اجتماعات قرار گرفت و کمتر مقام رسمیاي دچار چالش و رسوایی جهانی شد. اما یک گزارش دیگر که شاید نمونهاي برای روزنامهنگاری ایران باشد، جایزهای است که در بخش بهترین پوشش خبری سال، به خبرنگاران روزنامه «ایست بویتایمز» در اوکلند برای پوشش خبری یک آتشسوزی محلی با 36 کشته اهدا شد. چراکه هنگام پوشش این گزارش سعی شده مسئولان برای انجام اقدامات پیشگیرانه بهتر هدایت شوند. شیوهای که روزنامههای ایران در زمان آتشسوزی پلاسکو در پیش گرفتند و با حضور شبانهروزی در محل فاجعه در این زمینه تلاشهای زیادی کردند. البته روزنامه این جایزه نقدی را به بازماندگان تقدیم کرده است. نمیخواهیم از کمبودها و نبود معیارها برای بهبود روزنامهنگاری در ایران بنویسیم. قرار نیست به یاد هم بیاوریم از آخرین باری که به طور جدی مقالات و گزارشها بررسی شدهاند، سالها میگذرد. اما در کمال امیدواری میتوان این آرزو را داشت که در این زمینه گشایشی ایجاد شود اما تا آن زمان باید به فرصتهای دیگر توجه کرد. مثلا دیروز عباس عبدی و احمد توکلی در نامهای مشترک به اهمیت مبارزه با فساد پرداختهاند و در این زمینه به نقش رسانهها توجه ویژه کردهاند. در این نامه آمده است: «نهادهای مدنی، حاکمان و کارگزاران سالم و مردمی، بدون رسانهها نمیتوانند وظیفه خود را به درستی انجام دهند. جزء اصلی رسانه نیز روزنامهنگار است. در عرصهای که دولت و مردم گرفتار آن هستند؛ روزنامهنگارانی که صادقانه و متعهدانه به شفافیت فضای عمومی کمک میکنند، هم مردم را به آگاهی لازم برای نظارت صحیح و امربهمعروف و نهیازمنکر مجهز میسازند و هم زمینههای فساد را کاهش میدهند. شفافیت، راه پیشگیری و مقابله با فساد و رسیدن به عدالت است. شفافسازی و آگاهیبخشی کار روزنامهنگاران متعهد و شجاعی است که در رسانههای مکتوب یا مجازی به مجاهدت مشغولاند. اگر آزادی این نیروها به درستی تأمین نشود و موانع از سر راه بزرگترین واجب الهی یعنی امربهمعروف و نهیازمنکر نسبت به مسئولان برداشته نشود، باید منتظر عمیقترشدن لایههای موجود فساد و بروز فسادهای آشکار و پنهان بزرگتری باشیم که وقتی دُمل چرکین آنها سر باز کند. این مجاهدت همواره باید در چارچوب قانون صورت گیرد. بهترین کمک برای خدمتگزاران واقعی در دستگاههای رسمی است». آنان پیشنهاد کردهاند: «برای بزرگداشت همت این گروه وطندوست و مردمگرا، دیدهبان شفافیت و عدالت پیشقدم شده است تا در حرکتی خداپسندانه، به مدیریت امضاکنندگان این بیانیه، پنج روزنامهنگار و پنج رسانه برتر در عرصه شفافیت و مبارزه با فساد را شناسایی کند. پایان آن در روز خبرنگار (17 مردادماه) خواهد بود که طی مراسمی از روزنامهنگاران برگزیده با تقدیم جوایزی تجلیل خواهد شد». در بخشی از این نامه یادآوری شده است: «مبارزه با فساد سیستمی و شبکهای، مبارزه دشواری است» و در انتها از روزنامهنگاران و رسانههایی که در این زمینه آثاری داشتهاند دعوت کردهاند آثارشان را تا 20 اردیبهشت، ارسال کنند. خلق اثر باید در فاصله آغاز سال 1390 تا پایان 1395 باشد. شاید این گامی در جهت مبارزه با فساد سیستمی باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.