كارنامه هیئتمنصفه مطبوعات در سال 95
هیئتمنصفه در کشور سابقه صدساله دارد و اعضای این هیئت با حضور در دادگاه، بیشتر نقش مشاور را برای قضات، ایفا میکنند و طبق قانون و پس از شور اعلام میکنند آیا متهم بزهکار است یا خیر. به گزارش ایرنا، نهاد هیئتمنصفه نخستینبار در دوران مشروطیت در متمم قانون اساسی مصوب 1287 شمسی در نظر گرفته شد؛ اما تاکنون کارکرد این نهاد بسیار محدود بوده است و حتی تجربه چندانی از تشکیل این نهاد در کشور وجود ندارد. از سال 1301 تا 1360 شمسی؛ یعنی حدود 60سال، قانونهایی چون، قانون موقت هیئتمنصفه، مصوب 1301، قانون مجازات عمومی، مواد 162 تا 167 مصوب در 1304، قانون محاکمه وزرا و هیئتمنصفه مصوب در 1307، قانون هیئتمنصفه، مصوب 1310، مقررات مربوط به تعداد هیئتمنصفه، مصوب 7/11/1315، لایحه قانونی مطبوعات، مواد 34 الی 44، مصوب 1331، لایحه قانونی مطبوعات، مواد 30 الی 40، مصوب 1334 - که جایگزین قانون قبلی شد- لایحه قانونی مطبوعات و مواد 30 الی 28، مصوب 1358 (آخرین قانون مورد عمل در هیئتمنصفه که مصوب شورای انقلاب است) تصویب شده است. سال 1370، سال جدیت کار هیئتمنصفه است. در این سال، هیئتمنصفه مطبوعات تشکیل و تا سال 1372، چند محاکمه مهم برگزار شد، اگرچه از حیث کمیت برگزاری جلسات، محدود بود. عمدهترین آن محاکمه نشریههای گردون و فاراد بود. محاکمه این دو هفتهنامه به برائت یکی و محکومیت دیگری انجامید. در سال 1370 تا 1372 هیئتمنصفه حدود سه محاکمه مطبوعاتی داشت. از سال 1372 بهبعد، دور جدید محاکمات مطبوعاتی و فعالیت جدیتر هیئتمنصفه است. در این مدت، بهطور تقریبی، هر 15 روز یکبار در تهران دادگاه مطبوعاتی برگزار شده است. با ملاحظه متون قانونی مربوط به جرائم سیاسی و مطبوعاتی تنها موردی که به وظایف هیأت مزبور اشاره داشته است، ماده 133 قانون هیئتمنصفه مصوب سال1382 بوده که بیان كرده پس از اعلام ختم رسیدگی بلافاصله اعضای هیئتمنصفه به شور پرداخته و نظر کتبی خود را در دو مورد زیر به دادگاه اعلام میکنند. الف) متهم بزهکار است یا خیر؟ ب) در صورت بزهکاری آیا مستحق تخفیف است یا نه؟ براساس ماده 36 قانون مطبوعات، اعضای هیئتمنصفه مطبوعات تهران 21 نفر و در استانها 14 نفر هستند. در ماده 38 قانون مطبوعات آمده است: «پس از انتخاب اعضای هیئتمنصفه، موضوع ماده (36) این قانون، مراتب توسط رئیس کل دادگستری استان به اعضاء ابلاغ میگردد. دادگاه رسیدگیکننده به جرائم مطبوعاتی، حداقل یک هفته قبل از زمان رسیدگی، از تمامی اعضای هیئتمنصفه دعوت میکند تا در جلسه محاکمه حضور یابند. دادگاه با حضور حداقل 7 نفر از اعضاء هیئتمنصفه رسمیت خواهد یافت. اکثریت آراء حاضران ملاک تصمیمگیری هیئتمنصفه خواهد بود. اعضای هیئت موظفند تا پایان جلسات دادگاه حضور داشته باشند». طبق ماده 43، پس از اعلام ختم رسیدگی، بلافاصله اعضاء هیئتمنصفه به شور پرداخته و نظر کتبی خود را در دو مورد زیر به دادگاه اعلام میدارند: الف ـ متهم بزهکار است یا خیر؟ ب ـ در صورت بزهکاری آیا مستحق تخفیف است یا خیر؟ ماده 43 هم چهار تبصره به شرح زیر دارد: تبصره 1ـ پس از اعلام نظر هیئتمنصفه، دادگاه درخصوص مجرمیت یا برائت متهم اتخاذ تصمیم نموده و طبق قانون مبادرت به صدور رأی مینماید. تبصره 2ـ در صورتی که تصمیم هیئتمنصفه بر بزهکاری باشد دادگاه میتواند پس از رسیدگی رأی بر برائت صادر کند. تبصره 3ـ درصورتی که رأی دادگاه مبنیبر مجرمیت باشد، رأی صادره طبق مقررات قانونی قابل تجدیدنظرخواهی است. در رسیدگی مرحله تجدیدنظر حضور هیئت منصفه لازم نیست. تبصره 4ـ حضور هیئتمنصفه در تحقیقات مقدماتی و صدور قرارهای قانون لازم نیست. ماده 44 قانون مطبوعات که آخرین ماده فصل هفتم آن مربوط به اعضای هیئتمنصفه مطبوعات است، اذعان میدارد: «هرگاه حکم دادگاه مبنیبر برائت یا محکومیتی باشد که مستلزم سلب حقوق اجتماعی نباشد، از نشریه درصورتیکه قبلا توقیف شده باشد بیدرنگ رفع توقیف خواهد شد و انتشار مجدد آن بلامانع میباشد». اعضای هیئتمنصفه مطبوعات استان تهران در سال 95، حدود 56 پرونده مطبوعاتی را مورد رسیدگی قرار دادند که برخی رسانهها در چند جلسه دادگاه پرونده داشتند. تابناک با پنج جلسه حضور در صدر رسانههای محاکمهشده در دادگاه مطبوعات بود که روزنامههای وطن امروز، ایران، خورشید و خبر ورزشی هرکدام با دو جلسه حضور، در ردههای بعد از تابناک قرار داشتند. در این مدت به پرونده مدیرانمسئول سابق یا فعلی خبرگزاریهای مهر، موج، ایسنا، ورزشی، برنا و دانشجو، روزنامههای شرق، شروع، خورشید، نود، آفتاب یزد، قدس، راه مردم، اسرار، قانون، وطن امروز، خبر ورزشی، ایران، اطلاعات، بهار و ستاره صبح، سایتهای خبری شهدای ایران، دانا، خردادنیوز، انتخاب، شهیدنیوز، روزهای بروجرد، بولتننیوز، تابناک، پویش، 24، جهاننیوز صراطنیوز، روزنو، هفتهنامههای سیب سبز، عصر ارتباط، صدا و یالثارات و نشریات ایدهآل، جامعه پرستاری، صبا و سیب سبز و ماهنامه 20 سالهها با اتهاماتی چون نشر اکاذیب، افترا، انتشار مطالب خلافواقع به قصد تشویش اذهان عمومی، پخش شایعات، توهین به مسئولان نظام و تبلیغ علیه نظام رسیدگی شد که اعضای هیئتمنصفه مطبوعات در بیشتر موارد متهم را مجرم تشخیص ندادند یا اینکه متهم را در صورت مجرم تشخیصدادن، مستحق تخفیف دانستند. در خرداد و شهریور سال 95 بهترتیب سایت جهاننیوز و خبرگزاری موج فیلتر شند که بعد از برگزاری دادگاه مطبوعات و صدور حکم قاضی، هر دو رسانه بهترتیب در دیماه و بهمن همان سال رفع توقیف شدند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.