راست افراطی و «جبهه ملی» فرانسه
تاریخ جمهوری تناقضبار است
انزو تراورسو، روشنفکر ایتالیایی، معتقد است فاشیسم امروز رنگ عوض کرده است و خود را در قالبهای جدید نشان میدهد. با اینکه میتوان همچنان مؤلفههای فاشیستی جنبشهای راستگرای کنونی را مشاهده کرد ولی بایستی نسبت به تحولات درونی آنها نیز هشیار بود. به گفته او، این مؤلفههای فاشیستی در مورد جبهه ملی فرانسه به خاندان لوپن برمیگردد: «بیتردید دمودستگاه جبهه ملی یک هسته اصلی فاشیستی دارد، پایه فعالیتهای سیاسی آن متشکل است از مبارزان نئوفاشیست نسلهای مختلف. اینها در جبهه ملی خیلی فعالاند و دو دستی به بخش عمده سازمان چسبیدهاند. پس شکافی هست میان سازمان این حزب در واقعیت - یا حتی تاروپود انسانشناختی آن - و گفتار مارین لوپن در رسانهها یا حوزه عمومی که فحوای بیگانههراس، ملیگرا، ضدنولیبرال دارد ولی در ضمن از جایگاه راست ابراز میشود». تراورسو دلیل اقبال به جبهه ملی را تحول آن و کنارگذاشتن رگههای فاشیسم کلاسیک میداند: «اگر جبهه ملی یک فرقه نئوفاشیست یا حتی یک حزب نئوفاشیست بود بعید میدانم احتمال حضور آن در دور دوم انتخابات ریاستجمهوری میرفت، یا حتی میتوانست بزرگترین حزب فرانسه باشد. بنابراین واضح است که این حزب در حال پوستانداختن است و میکوشد فرایندی را به راه اندازد که در بستر آن بهطور دیالکتیکی خصلت فاشیستی خود را اعتلا بخشد بدون اینکه یکسره آن را رد کند. پس برای مبارزه با این حزب باید بفهمیم چه تغییری کرده». او در مصاحبهای این تغییر را چنین توضیح میدهد: «مارین لوپن به سهم خود میداند که فاشیسم خاستگاه حزب اوست. و ازهمینروست که میکوشد گفتار ملیگرا و بیگانههراس خود را با اوضاع حاضر (از جمله اوضاع اتحادیه اروپا) وفق دهد. امروزه جنبشهای پسافاشیستی نوعی ملیگرایی را به پیش میبرند که اهداف حملهاش دیگر نه مثل دهه 1930 ملل دیگر و علیالخصوص ملل اروپایی، بلکه اسلام و مهاجرتهای بعد از دوران استعمار است. این تغییر در اهداف حمله استلزامات زیادی دارد چون به جبهه ملی امکان میدهد خودش را دموکراتیک جا بزند و لفاظیهای جمهوریخواهانه بکند. جبهه ملی با هدف قراردادن اسلام خود را مدافع ارزشهای غربی جلوه میدهد». این البته به معنای حذف سامیستیزی از راست افراطی نیست بلکه بهرغم حضور مبارزان سامیستیز در جنبشهای راست افراطی، بهویژه در فرانسه، اسلامهراسی جای سامیستیزی را گرفته. امروز اسلامهراسی جنبههایی از سامیستیزی دهه 1930 را بازتولید میکند. تراورسو معتقد است سامیستیزی از گفتار این احزاب از بین رفته ولی «در جبهه ملی هنوز کسانی هستند که نوستالژی استعمار الجزایر را دارند و از قدیم سامیستیز بودهاند. سامیستیزی از گفتار سیاسی این حزب محو شده. یا بهتر است بگوییم مارین لوپن خود را سد محکمی علیه سامیستیزی جدید پاگرفته در میان جوانان حومهها و نیز علیه جهادگرایان میبیند. جبهه ملی مثل همه احزاب راست افراطی سعی دارد روابط خوبی با اسرائیل برقرار کند. از این منظر گسست آشکاری با فاشیسم سنتی به چشم میخورد. ولی بااینحال یک شباهت با دهه 1930 هست. درست همانطور که آن زمان یهودیان را اقلیتی به حساب میآوردند که با نفود به دولت و حلقههای قدرت فرانسه را از درون فاسد میکند، امروز نیز مسلمانان در فرانسه پیکرهای خارجی نسبت به ملت به حساب میآیند که آن را از درون میخورند: دشمن درون مرزهاست. اینگونه بود که در دهه 1930 یهودیان را دشمن درونی جلوه میدادند و از آنطرف بلشویکها را دشمن بیرونی که این هر دو دست در دست هم ملت را نابود میکنند. حالا امروزه میگویند مسلمانان دشمن درونیاند و دولتهای اسلامی - قدرتهای خارجی ثروتمند مثل قطر - میخواهند از بیرون با پولشان بر فرانسه سلطه یابند. دشمن دیگر یک قدرت خارجی نیست. بلکه مهم حفظ «هویت ملی» در برابر اقلیتهای داخل کشور، مهاجران و مسلمانانی است که اکثرا شهروند فرانسهاند. از دهه 1930 تاکنون، راست افراطی میبایست لولویی درست میکرد که بتواند با آن مقابله کند». جمهوریخواهی «جبهه ملی» گرچه جبهه ملی میکوشد خود را «یک جمهوریخواه مثل بقیه احزاب جمهوریخواه» نشان دهد ولی حتی راست سنتی هم آن را جمهوریخواه به حساب نمیآورد. از نظر تراورسو، طبع احزاب راست سنتی با جبهه ملی فرق دارد. راست سنتی پیوندهای به مراتب انداموارتری با نخبگان حاکم دارد تا جبهه ملی. جبهه ملی انتخاب کنونی طبقات حاکم جهانگستر نیست. ولی این حزب در برابر - به قول آنها - تهدیدها علیه دموکراسی خود را مدافع دموکراسی میخواند، بهخصوص در برابر اسلام، بنیادگرایی و تروریسم. برخلاف فاشیستهای دهه 1930 که منتقد رادیکال دموکراسی بودند، جبهه ملی کنونی ادعای حمایت از دموکراسی دارد. حتی خود را مدافع برابری بین مرد و زن و دگرباشان میداند! در جنبشهای فاشیستی دهه 1930 رهبر زن و مداراجویی با دگرباشان در کار نبود. گفتار آنها در قبال «جمهوری فرانسه» نیز تکامل یافته؛ فاشیسم فرانسه از همان ابتدای قرن بیستم مخالف جمهوریخواهی و پارلمانتاریسم بود ولی امروز جبهه ملی خود را جمهوریخواه مینامد. بهزعم تراورسو، همین واقعیت که جبهه ملی میتواند لفاظی جمهوریخواهانه را از آن خود کند تردیدهای مربوط به مفاهیم جمهوری و جمهوریخواهی را رو میآورد: «عناصر مشخصی از سنت جمهوریخواهی هست که به پیوندزدن آن با فاشیسم امکان بروز میدهد. نمیتوانیم از «جمهوری فرانسه» بهعنوان موجودیتی پاك دفاع کنیم؛ تاریخ جمهوری تناقضبار است و شامل ملیگرایی، استعمار، بیگانههراسی و برداشتی از سکولاریسم (لائیسیته) است که محل تردید بسیار است. پیوند جمهوریخواهی و فاشیسم در جبهه ملی باید ما را وادارد نگاهی انتقادی به تاریخ جمهوری بیندازیم نه اینکه این تاریخ را یکجا و دربست بپذیریم. همین نکته ما را به تناقضهای خود گفتار جمهوریخواهی میرساند: «جمهوری فرانسه» کدام است؟ جمهوری اول، کمون پاریس، جمهوری سوم که تسلیم رژیم ویشی شد، یا جمهوری چهارم که در الجزایر جنگ به راه انداخت؟ نمیشود مفهومی آرمانی از جمهوری ساخت و پرداخت، باید به آن محتوا داد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.