عضو ستاد اقتصاد مقاومتی وزارت ارتباطات:
استارتآپها، محور مقاومت اقتصادی هستند
المیرا بابایی
چندصباحی است کلیدواژه «استارتآپ» در فضای عمومی بسیار به گوش میرسد. دانشگاههای کشور، پشت سر هم رویداد یا به قول مجریان طرحها، «ایونت»هایی با نام «start-up weekend» برگزار میکنند و کار تا آنجا رونق پیدا کرده که برخی نهادهای دولتی هم اقناع شدهاند که پشت این جریان بیفتند و آن را به مثابه کشتی نجات جوانان کشورمان در مقابل مسئله اشتغال یا حتی فرصتی برای افزایش خارقالعاده GDP کشور در نظر بگیرند؛ اما در کنار این عوامل حاشیهسازیهایی نیز کارآفرینان را با مشکل مواجه کرده است. در ادامه با خسرو سلجوقی، عضو ستاد اقتصاد مقاومتی وزارت ارتباطات درباره کسبوکارهای نوین مبتنی بر فناوری اطلاعات و مشکلات پیشروی آنها گفتوگو کردهایم.
کسبوکارهای نوپا چه تأثیری بر توسعه اقتصادی کشور دارند؟ کشورها در دنیا به سه گروه اقتصادی تقسیم میشوند: گروه اول اقتصاد منبعمحور، گروه دوم اقتصاد کارامحور و گروه سوم اقتصاد نوآورمحور و کشورهای توسعهیافته در گروه سوم و کشورهای درحالتوسعه در گروه دوم و سایر کشورها در گروه اول حضور دارند و با توجه به شعار و هدف جمهوری اسلامی برای حضور در جرگه کشورهای گروه سوم یعنی نوآورمحور باید منبع این نوع اقتصاد را که انسان نوآور است تربیت کنیم و از طریق واردات انسان نوآور امکانپذیر نیست؛ بلکه مستلزم تربیت است و این تربیت از قبل از تولد و بهویژه در دوران طفولیت باید عملی شود و یکی از مهارتهای اصلی که در این مرحله باید آموزش داده شود، تفکر انتقادی است و در کنار آن باید فرهنگ و توان آزادی بیان در جامعه از کوچکترین واحد یعنی خانواده تا بزرگترین واحد که کشور است، نهادینه کرد و هر پاسخ چرای کودکمان را با ساکت شو و هر سؤال دانشآموزانمان را با ساکت شو و هر نقد کارمندانمان را با حذف اضافهکار و پاداش و هر نقد جامعه را با برچسب ضد... پاسخ ندهیم و این تربیت نیاز اولیه است. به این ترتیب نیروهای نوآورمحور برای اقتصاد نوآورمحور تأمین خواهد شد و بدیهی است کسبوکارهای نوآورمحور پایه اقتصاد کشور خواهند شد. دولت باید چه رویکردی در مقابل این کسبوکارها داشته باشد؟ سازمان دیدهبان جهانی کارآفرینی برآورد کرده است که یک درصد جوامع کارآفرین و 99 درصد کارجو هستند و از این یک درصد کارآفرین حدود سهودودهم تا 10 درصد دانشبنیان هستند و کشورهای موفق در این فرایند کشورهایی هستند که این کارآفرینهای بالقوه را شناسایی و با آموزش مهارتهای لازم، بالفعل میکنند و با کمک به کاهش موانع ازجمله نیاز به انواع مجوزها و همچنین با حذف مالیات و بیمه و دیگر موارد این فرصت را بیشتر برای این افراد مهیا میکنند تا کارآفرینی و برای کارجوها اشتغال ایجاد کنند. چه نوع سرمایهگذاری برای کسبوکارهای جدید مناسب است؟ بهترین نوع سرمایهگذاری برای کسبوکارهای جدید تربیت نیروی انسانی است و مهیاکردن فرصت برای رشد طبیعی این نیروی انسانی است و نهادهای فیزیکی همانند شتابدهندهها، مراکز رشد، پارکهای علم و فناوری، کریدورهای علم و فناوری و مناطق علم و فناوری از نیازهای اساسی برای کارآفرینان هستند و در کنار اینها راهاندازی نهادهای سرمایهای نوآورانه همانند صندوقهای جسورانه و فرشتگان کسبوکار و تأمین جمعی سرمایه و تأمین سرمایه از طریق ورود شرکتهای کوچک در بورس از دیگر نیازهای اولیه و اصلی است. بهتازگی دولت اعلام کرده در سال جاری و آتی 220 هزار شغل جدید در حوزه فناوری اطلاعات شکل میگیرد. دولت و بخش خصوصی چه نوع همکاریای میتوانند در این خصوص داشته باشند؟ به نظر شعار طرفین باید از «تخریب در عین رفاقت» به شعار «همکاری در عین رقابت» تبدیل شود و بین بخش خصوصی با بخش خصوصی و بین بخش خصوصی با بخش دولتی و بین بخش دولتی با بخش دولتی باید این شعار عملی و نهادهای فیزیکی و سرمایهای موردنیاز در هر کوی و برزن ایجاد و موارد طرحشده در پاسخهای قبلی اجرائی شود. یکی از مشکلات جدی کسبوکارهای نوپا قوانین سخت و دستوپاگیر است. به نظر میرسد تهیه یک پیشنویس قانون حمایت از کسبوکار در قالب طرح یا لایحه در پیشبرد و گسترش شرکتهای دانشبنیان مؤثر خواهد بود؛ نظر شما چیست؟ در سال 1384 این قانون تهیه شد و برای تصویب در اختیار مراکز ذیربط قرار گرفت اما در مسیر تصویب تبدیل به قانون حمایت از شرکتهای دانشبنیان شد و دو محل اشکال پیدا کرد؛ یکی با درج عنوان شرکت موضوع با چالش مواجه شد که چه شرکتی دانشبنیان است و به همین دلیل دو سال زمان برد تا آییننامه تهیه و تصویب شود و خود این موضوع که شرکتی دانشبنیان نمیشود بلکه فعالیت شرکت میتواند یک موضوع دانشبنیان باشد و مشکل دیگر جامعه بزرگتر یعنی جامعه کارآفرین را به خاطر این جامعه کوچکتر به امان خدا گذاشتیم! بنابراین ضرورت اصلاح قانون قبلی و همچنین پیشبینی نیازهای لازم برای کارآفرینان یعنی یک درصد جامعه بسیار لازم است. چقدر استارتآپها به صادرات خدمات و افزایش درآمد ارزی کشور کمک خواهند کرد؟ این نوپاها درصورتیکه در قالب خوشههای اقتصادی مبادرت به فعالیت کنند، در بازارهای جهانی حرف اول را خواهند زد و به دلیل ویژگی خوشههای اقتصادی که تمام ثروتشان در نمانام و کاهش هزینه تحقیق و توسعه و کاهش هزینه تولید و ارائه خدمت و افزایش کیفیت و تأمین حداکثری نیازهای بازارهای جهانی هستند، تأمین خواهد کرد و ارزآوری نتیجه تشکیل خوشههای اقتصادی است. دلیل حمایت از این شرکتها چیست؟ رهبر انقلاب بهدرستی این تشخیص را دادهاند که در اقتصاد مقاومتی محور، نوپاها و آنهم از نوع نوآورانه و با محوریت دانشبنیانبودن و همچنین با تمرکز بر فناوری فاوا هستند و به همین دلیل به شورای عالی فضای مجازی این پیام را میدهند که اگر فرصت داشتند و رهبر نبودند، مسئولیت شورای عالی فضای مجازی را عهدهدار میشدند؛ چراکه این فضا، فضای فرصت و نوآوری و تولید ثروت و حتی صدور انقلاب اسلامی و توسعه اسلام و فرهنگ اصیل اسلامی و ایرانی است و با توجه به نقش تحقیق و توسعه ضروری است بر این مقوله تمرکز کنیم. مزید اطلاع برآورد شده است نرخ بازگشت سرمایه بهطور میانگین در بخشهای اقتصادی به ترتیب، کشاورزی چهار تا 12 درصد، صنعت 10 تا 20 درصد، صنایع پیشرفته 40 درصد، صنایع نظامی 50 درصد، کشورگشایی صد درصد و تحقیق و توسعه 300 درصد است و در نتیجه امروز هیچ فعالیتی بدون تحقیق و توسعه میسر و اقتصادی نیست و ضروری است تمامی بخشهای کشور از طریق تحقیق و توسعه و با نوآوری اقدام کنند؛ و امروز این جوانان و کارآفرینان و نوپاها همانند زمان دفاع مقدس، خط مقدم و حتی در ایجاد مشاغل جدید همانند اسنپ و تپسی در تشابه با سنگرسازان بیسنگر هستند و با نبود قوانین باید خطشکنی و مسیر را برای عبور نوپاهای بعدی باز کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.