|

تأملی در تازه‌ترین اثر ندا هنگامی

اجتماع خواهران مغموم خیابان بهار

محمدحسن ‌خدایی

خانه‌ای در انتهای خیابان بهار، روایت همبستگی، تفاوت و اتحاد خواهران یک خانواده است که در پی جابه‌جایی و فروش خانه پدری، در آستانه زوال و فروپاشی خانواده هستند؛ خانه‌اي که به شکل استعاری، خانواده را از غریبه‌ها محافظت کرده و در غیاب پدر و مادر و در فقدان عشقی که از راه برسد و افقی را بگشاید، قرار است واگذار شده و پایان دوره‌ای از تاریخ خانواده باشد، اما همین در آستانه‌بودن خانواده، با عنایت به گفتار خواهران که مدام گذشته را می‌کاوند و ناتوان از روبه‌روشدن با آینده هستند، نشان می‌دهد که چقدر غیرواقعی و دست‌نیافتنی است. خانه‌ای در انتهای خیابان بهار، مجموعه‌ای از تک‌گویی‌های درونی و گفت‌وگوهای جمعی زنانی است فاقد زنانگی و فاقد تمایز و تفاوت‌های تأكيد‌گذار. در فقدان زیست اجتماعی، تورمی از گفتار و کنش زندگی روزمره شکل می‌یابد که فاقد «دیگری» است. غیاب امر اجتماعی، هجوم فردیت‌های درکودکی‌مانده و سرکوب‌شده است که بر همبستگی خانواده تأكيد دارد و امنیت را می‌ستاید؛ گفتاری محافظه‌کارانه در مواجهه با پیچیدگی زندگی شهری. طراحی صحنه اینجا مینی‌مالیستی است و بی‌آنکه تعین زمانی و مکانی دقیقی به خانه دهد، امکان بازتاب‌یافتن زندگی ازدست‌رفته و برزخی خواهران است که در یک فضای همگن، همچون ارواح سرگردان، مشغول جمع‌آوری اثاثیه و در سودای ترک خانه هستند. دیواری که به شکل نمادین و بی‌آنکه دیده شود، بر گرد خانه کشیده شده و مرزی است حدگذارانه مابین فضای امن خانه و اجتماع مسئله‌ساز بیرون از خانه؛ دیواری که هم عینی است و هم ذهنی؛ دیواری که هم تأكيد گفتار پدر است در امنیت محیط خانه و هم تأكيدی است بر ترس ذهنی خواهران از محیط خارج از خانه. خواهران در این تأكيدگذاری، همچون عروسک لباس پوشیده و نابالغ‌اند؛ زنانی جنسیت‌زدایی‌شده که گفتار سرکوبگرانه پدر را حتی بعد از مرگ جسمانی‌اش، به‌شکل نمادین در خود درونی کرده و هرکدام بنابر دوری و نزدیکی به گفتار پدر، در پی هژمونیک‌کردن یا ازکارانداختنش هستند. «ندا هنگامی» پس از کارگردانی موفق نمایش «ماضی استمراری» و البته تجربه‌گرایی نمایش «نیم‌روز اسکاتلند» که بازخوانی مکبث شکسپیر بود، در تجربه این روزهایش به سراغ متنی از محمد چرمشیر رفته و با دراماتورژی مرضیه ازگلی، نمایشی یکسر نوستالژیک و غمبار بر صحنه آورده که شخصیت‌هایش توان سوژگی، عاملیت و بحرانی‌کردن وضعیت را آنچنان ندارند. دیگر آنچنان از جنون نیم‌روز اسکاتلند خبری نیست، همچنان‌که از نقد اقتصاد سیاسی سوداگری خریدوفروش زمین و شهر در نمایش ماضی استمراری. تجربه اخیر ندا هنگاهی، محافظه‌کارانه‌ و منقاد در وضعيت زمانه‌اش خیره شده و توان افروختن روشنایی را ندارد و این نکته‌ای هشداردهنده است برای او.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.