ترجمههای فلهای پرفروشها
سالها پیش که هری پاتر در آن سوی دنیا منتشر شد، مترجمی نظیر ویدا اسلامیه با دقت و توجه و سر فرصت کتاب را ترجمه و انتشارات کتابسرای تندیس آن را منتشر کرد. اما در همان زمان هم چند ناشر کتاب را بین چند مترجم تقسیم و در فرصتی کوتاهی آن را منتشر کردند. هرچند دیدن اینکه کتابهای هری پاتر اکنون در ویترین کتابفروشیها با ترجمهای جدید منتشر شده اما در رقابتی نادرست با قیمت پنج هزار تومان عرضه میشود، خود نشان از وضعیت نامناسب بازار کتابهای ترجمهای در حوزه کودک و نوجوان دارد. این افتی است که در دیگر آثار ترجمه هم میتوان یافت به گونهای که از کتابهای پرفروش انگلیسی چندین و چند ترجمه عرضه میشود. کتابهایی که برنده جوایز هستند گاه بین یکی، دو مترجم تقسیم میشوند و در اکثر مواقع بدون حتی یک ویراستاری به بازار سرازیر میشوند. از سوی دیگر تعداد زیادی مجموعههای با شخصیتهای مشهور دنیا را میتوان در قفسه کتابفروشیها دید. از نیت خفنه تا تام گیتس و خانه درختی و ریکی پرنده... . این کتابها برای این بین کودکان سراسر جهان محبوب شدهاند که شخصیتهایی نترس و کنجکاو هستند، دنیا را به شکلی که خود دوست دارند و زیباتر هم هست، میبینند و از شکست نمیهراسند و رابطه خوبی با اطرافیان دارند هرچند چندان نمیتوانند توجه پدر و مادر و معلمها را جلب کنند. البته نمیتوان از پیشرفت دیگری که حاصل شده است بهراحتی گذشت و آن دریافت کپیرایت بابت کتابهاست. خرید کپیرایت امکان مبادله با جهان را فراهم آورده است و درعینحال میتوان امیدوار بود معضل چاپ کتابهای همزمان با ترجمههای نامناسب را نیز بهنوعی برطرف کرد. هرچند چون نشر ایران به معاهده کپیرایت پایبند نیست شاید امکان پیگیری قانونی فراهم نباشد. ترجمه چند کتاب فلسفه کودکان نظیر «اینجا را فشار بده/ نویسنده: اروه تولت/ مترجم: سوده فتحعلی/ ناشر: دیبایه» و «آبی، زرد، قرمز/ نویسنده: اروه تولت/ مترجم: فاطمه چایکار/ ناشر: کانون پرورش فکری کودک و نوجوان» جزء اتفاقهای خوبی بود که رخ داده است، این کتابها میتوانند بهسادگی موضوعاتی نظیر شکل و تأثیر دنیا بر فرد را نشان دهند. رودخانه واژگون تلفیق اسطورهها و واقعیت از توانایی هر نویسندهای نیست. این اتفاق در کتاب دوجلدی «رودخانه واژگون» رخ داده است. ماجرای دیدار یک دختر و پسر از دو زاویه نگاه روایت شده است. هرکدام دغدغههای خود را دارند و چقدر شگفتانگیز مخاطب میتواند با یک اتفاق از دو منظر روبهرو شود. این کتاب میتواند این فرصت را در اختیار او بگذارد. نویسنده کتاب «ژان کلود مورلوا» که پیش از این در سینما حضور داشته، پیشتر از تأثیر کتابهایی نظیر هزارویکشب بر خود گفته است. اینبار دختری به دنبال پیداکردن رودخانهای است که میتوان با خوردن آب آن جاودانه و بیمرگ شد. او به خاطر پرندهاش راهی سفر شده است و پسر در یک مغازه کوچک در خیابانی که به دریا میرسد او را میبیند و به دنبالش روان میشود. آرامشی که با خواندن این کتاب نصیب خواننده میشود منحصربهفرد و در این روزگار نیاز است. ژان کلود مورلوا، ترجمه نوید اعطارشرقی و زهره ناطقی زباله مسائل اجتماعی در روزگاری که داعش و ترامپ در سراسر جهان آشوب آفریدهاند، میتواند از اهمیت کمتری برخوردار باشد. اما اگر شخصیت اصلی داستان در کشوری در آمریکای لاتین زندگی کند و از راه فروش زباله زندگی خود را بگذراند، وضعیت فرق میکند. نویسنده داستان روایت یک اختلاس و دزدی از مرد اختلاسگر را بیان میکند؛ مردی که محرم یک سیاستمدار میشود تا انتقامش را بعد از چندین سال بگیرد. هرچند جانش را بر سر این اتفاق میدهد. چند پسر زباله جمعکن یکی از کیفهایی که حاوی مقادیر زیادی پول دزدیده شده بود را در بین زبالهها پیدا میکنند. این کتاب کلنجاررفتن این نوجوانان با این موقعیتی است که با آن روبهرو شدهاند. توصیفهای دقیق نویسنده از شخصیتها مخاطب را در موقعیتی منحصربهفرد قرار میدهد. او حتی در یک جمله بیان میکند چرا آنان کفش نمیپوشند یا چرا خرید یک مرغ میتواند یک ماه غذای آنان باشد. اندی مولیگان، ترجمه مائده گلچین عارفی وحشی یکی از بهترین کتابهای دیوید آلموند است که به فارسی ترجمه شده است؛ اثری که میتواند ترس و اندوه و اضطراب جدایی یکی از والدین را توصیف کند. کلمات در این کتاب میتوانند همچون شمشیری باشند که از درون ذهن و روح کودک خارج میشوند تا او اندکی به آرامش برسد. در کتاب کودکی که بهتازگی پدرش را از دست داده است با پسر قلدری که او را مدام مسخره میکند و آزار میدهد تنهاست و باید با او مواجه شود. او در خواب و بیداری با این ماجرا درگیر است و به کمک وحشی سعی میکند از این کابوس رهایی یابد. املای اشتباه کلمات یکی از شیوههایی است که درون پسر را نشان میدهد. هنگامی که او به آرامش میرسد نه شعاری است نه اجباری او به مرحلهای میرسد که میتواند هرکس را با تمام کمبودهایش بپذیرد. ترجمه کتاب هم سعی کرده است باری بر دوش خواننده نباشد. دیوید آلموند، ترجمه نسرین وکیلی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.