سازمان جهاني تجارت و بخش کشاورزي سبز
سازمان جهاني تجارت (World Trade Organization -WTO)، يک سازمان بينالمللي است که قوانين جهاني تجارت را تنظيم و اختلافات بين اعضا را حلوفصل ميکند. اعضاي سازمان جهاني تجارت کشورهايي هستند که موافقتنامههاي (حدود ۳۰ موافقتنامه) اين سازمان را امضا کردهاند. مقر سازمان تجارت جهاني در ژنو سوئيس قرار دارد که تاکنون 164 کشور جهان عضو اين سازمان شدهاند و ايران درحالحاضر عضو ناظر اين سازمان است. اهداف سازمان جهاني تجارت عبارتاند از ارتقاي سطح زندگي، تأمين اشتغال کامل در کشورهاي عضو، توسعه توليد و تجارت و بهرهوري بهينه از منابع جهاني، دستيابي به توسعه پايدار با بهرهبرداري بهينه از منابع، حفظ محيط زيست و افزايش سهم کشورهاي درحالتوسعه و کمترتوسعهيافته از رشد تجارت بينالمللي. معاهده سازمان تجارت جهاني حاوي 24 موافقتنامه و تعدادي تفاهمنامه است که بخشي از يک سند واحد هستند. در بسياري از اين متون حقوقي، مقررات مرتبط با محيط زيست وجود دارد که از آن به نام «مقررات سبز» (يعني مقرراتي که هدف آن حفاظت از محيط زيست باشد) ياد ميشود كه گرچه به اين نام و اصطلاح در هيچ يک از مقررات WTO تعريف نشده است؛ اما تأکيد بر حفاظت و صيانت از محيط زيست وجود دارد. در اين ميان ابزارهايي براي حمايت از توليد داخلي وجود دارد که يکي از آنها يارانه است. به طور كلي بخش حمايتهاي داخلي سه نوع از يارانهها را شامل ميشود كه در مطالعات سازمان جهاني تجارت با جعبههاي رنگي (زرد، آبي، سبز) تعريف ميشود. رنگ آبي براي يارانههاي ممنوع، رنگ زرد براي يارانههايي كه بايد كاهش يابند و رنگ سبز براي يارانههايي است كه بر تجارت اثر مختلكننده ندارند. جعبه سبز (مجاز) يارانههاي معاف از الزامات كاهشي را شامل ميشود. اين يارانهها داراي حداقل اثر بر توليد و تجارتاند و اهداف توسعهاي دارند و وجوه پرداختي از طرف دولت تأمين ميشود. يارانههاي اين جعبه هيچگونه محدوديتي ندارند... اقلام تشكيلدهنده آن به تفكيك عبارتاند از: 1) خدمات عمومي مانند تحقيقات، كنترل آفات و امراض، خدمات آموزشي و ترويجي، بازرسي و نظارت، بازاريابي و زيرساختي. 2) ذخيرهسازي براي حفاظت امنيت غذايي به شرط شفافيت در نحوه عملكرد. 3) كمكهاي غذايي با هدف تأمين احتياجات غذايي فقراي شهري و روستايي. 4) پرداختهاي مستقيم به توليدكنندگان محصولات كشاورزي از جمله: برنامههاي مالي دولت در برنامههاي بيمه درآمد و تضمين درآمد، پرداخت مربوط به جبران بلاياي طبيعي از سوي دولت، كمكهاي تعديل ساختاري براي كنارهگيري توليدكننده از توليد و كنارگذاري منابع، كمكهاي تعديل ساختاري از طريق كمكهاي سرمايهگذاري، پرداخت براي برنامههاي محيط زيست، پرداخت در چارچوب برنامههاي كمك منطقهاي، حمايتهاي درآمدي مجزاشده، صلاحيت استفاده از چنين پرداختهايي با ملاكهاي دقيقا تعريفشدهاي نظير درآمد، وضعيت شخص به عنوان توليدكننده يا مالك زمين، استفاده از عامل توليد يا سطح توليد در يك دوره پايه ثابت و تعيينشده، تشخيص داده خواهد شد. اين نوع حمايتها در قالب يارانه به ايجاد رشد اقتصادي سبز و دستيابي به اهداف توسعه پايدار خصوصا حفاظت و صيانت از منابع طبيعي و محيط زيست کمک ميكنند. کشورهاي عضو سازمان جهاني تجارت هرساله مبالغي را جهت دستيابي به رشد اقتصادي سبز از سوی دولت در قالب يارانههاي سبز اعطا ميکنند. در اتحاديه اروپا بر اساس گزارش سازمان جهاني تجارت در گذر زمان حمايت داخلي در قالب جعبه سبز افزايش يافته است، به طوري که از رقم 9.2 ميليارد يورو در سال 1995 به 20.4 ميليارد يورو در سال 2003 و 68 ميليارد يورو در سال 2010 رسيده است. در کشورهاي ديگر توسعهيافته نيز روند افزايشي يارانه جعبه سبز مشاهده ميشود. در کشور استراليا در دوره 1995 تا 2010 در حدود 150 درصد، در کشور نروژ در حدود 75 درصد و بيشتر از 50 درصد در کانادا و سوئيس افزايش در يارانه جعبه سبز مشاهده ميشود. مطالعه انجامشده (Rashmi Banga,2014) نشان ميدهد در دوره 1995 تا 2010 رشد بهرهوري کل عوامل بخش کشاورزي در اتحاديه اروپا 3.7 درصد بوده که با اعطاي يارانه سبز موجب شده است رشد بهرهوري به 8.3 درصد افزايش يابد. ملاحظه ميشود که يارانه پرداختشده در قالب جعبه سبز توانسته است رشد بهرهوري را براي بخش کشاورزي به همراه داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.