اردوغان و انتظاراتش از شیوخ خلیج فارس
رجبطیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه در یک تور چهارروزه به برخی کشورهای عرب حوزه خلیج فارس سفر کرده تا گذشته از روابط سیاسی و اقتصادی، پیرامون مسائل منطقهای، بهخصوص منازعات سوریه و آشوبهای عراق گفتوگو کند. سفر اردوغان را میتوان ادامه دیدارهای عمده او با رهبران خارجی در ماههای اخیر دانست. همین ماه گذشته، او در سفری چهارروزه از سه کشور شرقی و جنوبی آفریقا دیدار کرد. پس از بازگشت به ترکیه بود که نخستوزیر بریتانیا، ترزا می، به دیدار او آمد تا اولین رهبر غربی باشد که پس از کودتای نافرجام سال گذشته میلادی به آن کشور سفر میکند؛ این دیدارها ماه جاری هم با سفر آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان ادامه پیدا کرد، چند روز پیش از آغاز تور عربی اردوغان نیز مایک پومپئو، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا در اولین سفر خارجی خود پس از آغاز به کار دولت دونالد ترامپ، وارد ترکیه شده بود؛ تحولی که نشان میدهد آنکارا پس از درماندگی روابط با دولت پیشین ایالات متحده، اکنون به دنبال ازسرگیری روابطی تازه با واشنگتن است. همین امر درباره عربستان سعودی نیز که یکی دیگر از متحدان منطقهای آمریکاست، صادق است. بنابراین انتظار میرود روابط با دولت جدید ایالات متحده یکی از محورهای گفتوگوی رهبر ترکیه با همتایان عرب خود در حوزه خلیج فارس باشد. از سوی دیگر، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه نیز همین هفته قرارداد خط لوله ترکیه را که بناست گاز طبیعی روسیه را از خاک ترکیه به اروپا منتقل کند، امضا کرد. در این میان، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه نیز از اسرائیل دیدار کرد تا اولین مقام ارشد دولت اردوغان باشد که پس از آشتی آنکارا و تلآویو به آن کشور سفر کرده است. در سایه تمامی این دیدارها و توافقات است که سفر اردوغان به کشورهای عرب حوزه خلیج فارس از اهمیت بسزایی برخوردار میشود. دولت ترکیه و منابع شورشی سوری روز چهارشنبه هفته گذشته اعلام کردند نیروهای تحت حمایت آنکارا کنترل مناطق حومهای شهر الباب در شمال شرق حلب را به دست گرفتهاند. اردوغان احتمالا از سفر اخیر خود استفاده میکند تا حمایت متحدان عرب ترکیه را در قبال موضع کشورش در بحران سوریه جلب کند. در این میان، رویکرد سعودیها و قطریها نسبت به بحران سوریه بهطور خاص برای آنکارا حائز اهمیت خواهد بود. منافع ترکیه در حوزه خلیج فارس و گرایشات آن کشور به این منطقه در سالهای اخیر رشد درخورتوجهی داشته است. در پس پشت روابط نزدیک آنکارا با کشورهای منطقه، انگیزههای سیاسی و اقتصادی گوناگونی خوابیده که محمل مناسبی را برای نفوذ راهبردی ترکیه در کل منطقه فراهم کرده است. گذشته از مسائل سیاسی، اقتصاد نیز نقشی حیاتی در روابط دو طرف ایفا میکند. همین هفته، شورای هماهنگی روابط عربستان سعودی-ترکیه اولین نشست خود را به ریاست مولود چاووشاوغلو، وزیر خارجه ترکیه و همتای سعودی او، عادل الجبیر در آنکارا برگزار کرد. در کنار توافقهای دوجانبه نظامی و اقتصادی، دو کشور به دنبال تقویت هرچهبیشتر روابط تجاری خود نیز هستند که به خوبی در سرمایهگذاری چشمگیر شرکتهای سعودی در صنایع دفاعی ترکیه عیان است. از زمان آغاز پادشاهی ملک سلمان، روابط ترکیه با سعودیها وارد فاز جدیدی شده است. پادشاه عربستان و اردوغان تماسهای تلفنی منظمی با یکدیگر داشته و تقریبا درباره تمامی مسائل منطقهای با یکدیگر اتفاق نظر دارند. از سوی دیگر، ترکیه و قطر نیز از روابط خوبی برخوردارند. شیخ تمیم بنحمد آلثانی، امیر قطر تقریبا هر ماه به ترکیه میرود تا با مقامات آن کشور دیدار کند. این دیدارهای منظم که به عقد قراردادهای دوجانبه متعددی انجامیده، نشان از رشد و گسترش همکاریهای آنکارا-دوحه فراتر از حوزه تجارت و دیپلماسی مشترک دارد. قطر و عربستان سعودی اولین کشورهایی بودند که پس از کودتای ناکام ماه جولای در کنار دولت عدالت و توسعه ایستادند؛ اتفاقی که با نظر به واکنش ضعیف همپیمانان غربی سنتی ترکیه که منجر به افزایش بیاعتمادیهای دوجانبه شده، برای اردوغان بسیار حائز اهمیت بوده است. همچنین، شورای هماهنگی خلیج فارس که متشکل از شش عضو عرب این منطقه است، اولین سازمان بینالمللی بود که جنبش گولن را بهعنوان یک سازمان تروریستی به رسمیت شناخت. نبود مدارس مذهبی این جنبش در کشورهای عرب حوزه خلیج فارس نیز همواره مایه دلگرمی آنکارا بوده است. بنابراین با توجه به تمامی آنچه گفته شد، انتظار میرود اردوغان در جریان تور چهارروزه خود نهتنها به دنبال جلب حمایت کشورهای عرب منطقه نسبت به موضع و جایگاه ترکیه در بحران سوریه باشد، بلکه ضمن تشریح تحولات داخلی کشورش پس از کودتای نافرجام، خواستار کمک متحدانش در بهبود اقتصادی بحرانزده و یافتن شیوههایی برای تقویت صنعت گردشگری ترکیه شود. به اعتبار تمامی این انتظارات، به نظر میرسد ترکیه در پی آن است تا نشان دهد روابطش با کشورهای عرب حوزه خلیج فارس بخشی از یک راهبرد بلندمدت خواهد بود. منبع: Middle East Observer
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.