|

تاب‌آوری در برابر حوادث ضرورت مقاوم سازي

محمدرضا ‌اسلامی. پژوهشگر مقطع پسادکتراي دانشگاه میشیگان استیت آمریکا

1 موضوع تاب‌آوری شهرها در برابر حوادث و سوانح طبیعی سال‌هاست که دغدغه مدیران، کارشناسان و برنامه‌ریزان شهری بوده است، اما حوادث و سوانح غیرطبیعی که متأثر از منشأ بشری باشد، در دو دهه اخیر مورد توجه ویژه قرار گرفته است. توجه به موضوع آتش پس از زلزله، یکی از مواردی بود که در جریان زلزله 1995 کوبه ژاپن، مورد توجه مدیریت شهری کلان‌شهرها قرار گرفت. وجود خطوط لوله گاز شهری می‌تواند پتانسیل شکل‌گیری آتش پس از زلزله را در نقاط مختلف یک کلان‌شهر به‌طور جدی افزایش دهد. چنین رخدادهایی (به‌عنوان رخداد ثانویه) گاه می‌تواند به آسیب‌هایی منجر شود که بیشتر از سانحه طبیعی اولیه (زلزله)، تاب‌آوری شهری را به خطر اندازد. در کشور آمریکا یکی از مواردی که در سال‌های اخیر در حال مطالعه‌شدن جدی است، آسیب‌پذیری مناطق متراکم شهری در برابر «انفجار» است. مراکز شهرهای مهم که محل قرارگیری سرمایه و ساختمان‌های مهم است، علاوه بر تاب‌آوری در برابر زلزله، باید در برابر انفجار نیز مطالعه شود. وجود شبکه‌های فرسوده گاز شهری یا اقدامات تروریستی، از جمله مواردی هستند که می‌توانند به بروز انفجار در مراکز متراکم شهری منجر شوند و آسیب‌های جدی به همراه داشته باشند. در این راستا یکی از سؤالات پیش‌روی پژوهشگران و مدیران این است که «مقاوم‌سازی ساختمان‌های مهم در برابر زلزله، چه تفاوت‌هایی با مقاوم‌سازی ساختمان در برابر انفجار دارد؟» به عبارت دیگر، زمانی که می‌خواهیم «ساختمان‌های مهم یک شهر» را برابر زلزله مقاوم‌سازی کنیم، چه هزینه‌ها یا رویکردهایی را باید در نظر بگیریم تا ساختمان در برابر انفجار هم مقاوم‌سازی شود؟ 2 قرارگیری ساختمان‌های مهم دولتی در مرکز شهر تهران و همچنین عبور خطوط لوله فرسوده گاز از این بخش شهر، این دغدغه را پررنگ می‌کند که اگر قرار است این ساختمان‌ها (که بعضا دارای کارکرد ملی هستند) مقاوم‌سازی شوند، باید ملاحظات مربوط به انفجار نیز درباره آنها رعایت شود. خوشبختانه هم‌اکنون نرم‌افزارهایی وجود دارد که می‌توان براساس مشخصات گاز نشتی پیرامون یک ساختمان، شدت انفجار را مدل‌سازی کرد. بنابراین درنظرگرفتن ملاحظات انفجار گاز (و حتی بمب) پیش از مقاوم‌سازی لرزه‌ای ساختمان‌های مهم دولتی، امری ضروری و مهم است. 3 اهمیت تأسیسات نفت و گاز خصوصا در بخش‌های جنوبی کشور و در نقاطی که این تأسیسات به شکل متراکم احداث شده‌اند به نحوی است که بروز انفجار در یک نقطه، می‌تواند باعث بروز آسیب در بخش زیادی از تأسیسات مجاور شود. مدل‌سازی بروز انفجار در این قبیل تأسیسات، هزینه زیادی نداشته و می‌تواند به پیش‌بینی تمهیدات لازم برای محدودکردن اثرات «ابر انفجار» منجر شود. خوشبختانه در این زمینه هم نرم‌افزارهای مدل‌سازی مکانیک سیالات دارای قابلیت مدل‌سازی ابر انفجار هستند و بنابراین می‌توانیم با صرف هزینه‌های محدود و انجام مطالعه درباره تأسیسات حساس، از بروز هزینه‌های هنگفت پس از انفجار، جلوگیری کنیم. در پایان این بحث مجددا باید خاطرنشان کرد که موضوع مطالعات مقاوم‌سازی شهرها و تأسیسات مهم و زیربنایی در برابر انفجار (گاز یا بمب) باید هم‌زمان با مطالعات مقاوم‌سازی زلزله صورت گیرد تا بتوان با پیشگیری از دوباره‌کاری و صرف هزینه‌های محدود، افزایش مقاومت در هر دو رویداد را به دست آوریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.