درباره نمایش تازه کیومرث مرادی
عشق جان است و عشق تو جانتر
سام بهشتی: زبان جهانیداشتن در روایت یک نمایشنامه که راویان آن وطنی هستند، کار بهشدت سختی است و کمتر پیش میآید شاهد قصهای در مدیوم تئاتر باشیم که از این قانون تبعیت کند و وقتی که آن نمایش در هر جایی از این جهان روی صحنه برود، مخاطبان آن را باور کنند و قصهای که روایت میشود در عمق وجود مخاطب تهنشین شود. اما اینبار در نمایش تازه کیومرث مرادی با قصهای مواجه میشویم که از دل همین جغرافیای معاصر ما و شرایط بحرانی و جنگزده کشورهای همسایه و خفقان اجتماعی بیرون آمده است و نام اثر تازه این کارگردان را یک «ملودرام عجیب زنانه و زجرآور» در حوزه آثار نمایشی میگذارم. کیومرث مرادی در فضای تئاتر و عرصه نمایشنامهنویسی یک چهره مطرح است و در کنار نام او، اسم پوریا آذربایجانی، کارگردان جوان سینمای ایران، به چشم میخورد که در فیلمنامههایش عشق همیشه رکن اصلی بوده است. ترکیب یک فیلمنامهنویس جوان و یک نمایشنامهنویس باسابقه شده است «عاشقانههایی از خاورمیانه» که زبانش جهانی است اما در ساختار اپیزودیک آن در شیوه روایت قصه بحثهایی وجود دارد. نامههای عاشقانه از خاورمیانه، سرگذشت سه زن در کشورهای همسایه است؛ قصه اول سرگذشت آنجلا، یک زن آمریکایی است که در یک شرایط بحرانی و در جنگ آمریکا با عراق گرفتار یک داستان عشقی شده است و به دنبال معشوق خود در این بستر میگردد، اما این قصه یکخطی در بیان روایت کمی با لکنت مواجه میشود و نمیتواند ذهن مخاطب را بههم بریزد و او را درگیر کند، هانیه توسلی، بازیگر این اپیزود است که با وجود تلاشهای شخصی در مقام بازیگر همه توانش را میگذارد که این قصه بهدرستی پیامش را به مخاطب القا کند اما این اتفاق نمیافتد و مخدوشبودن قصه در اپیزود اول این نمایش، تنها ضعف اصلی این نمایش است که آن هم نه به کارگردانی بازمیگردد و نه به جزئیات دیگر، مشکل عمده آن، قصه است که مخاطب آن را باور نمیکند. در قصه دوم با سرگذشت یک دختر عراقی مواجه هستیم که او هم قربانی شرایط کشورش شده و بازیگر این اپیزود طناز طباطبایی است که بهجرئت میتوان گفت درخشانترین بازیاش را روی صحنه تئاتر ارائه میدهد و انتخاب بهشدت درستی برای ایفای این نقش است. اهل فن میدانند در مدیوم تئاتر و هنرهای نمایشی وقتی یک بازیگر روی صحنه آن هم به صورت مونولوگ بخواهد دیالوگهایی را با لهجه عربی بیان کند، کار دشواری است اما این بازیگر بهخوبی از عهده نقش بیرون آمده و بعد از پنج سال که دوباره روی صحنه نمایش حاضر شده است، حضور متفاوت و درخشانی دارد. اما زجرآورترین بخش این نمایش، اپیزود سوم است که اصلیترین بخش این نمایشنامه در این قسمت شکل میگیرد و کارگردانی منسجم و میزانسنهای این قسمت، حکم تیر خلاص را برای مخاطب دارد، زمانی که قصهای میخواهد درباره اسیدپاشی در یک جغرافیای دیگر روایت شود، پرداخت به جزئیات، باید محور اصلی قصه باشد و در لایههای عمیقی این موضوع روایت شود که در قسمت پایانی این نمایش این اتفاق میافتد و روح و جان مخاطب ششدانگ اسیر ماجرا میشود... اما این یک بخش ماجراست که روی کاغذ نوشته شده و بخش دیگر بازیگری است که به این کاراکتر روح میبخشد، پانتهآ پناهیها، بازیگر اپیزود سوم است؛ زنی زجرکشیده و ساختارشکن در یک جامعه متحجر که قربانی اسیدپاشی شده است و او باید این نقش را بازی کند، اما او این نقش را بازی نمیکند، بلکه نقش را زندگی میکند و به طوری با تکنیک و خلاقیتهای منحصربهفردش به شخصیت «زیبا» روح میبخشد که همه متحیر میمانند این بازیگر چگونه میتواند در مدتزمان اندکی که دارد تا قصهاش را روایت کند، این همه خلاقیت در عرصه بازیگری را به کار گیرد؟! جدا از این شخصیتها و تأثیرگذاری آنها در بستر این ملودرام عجیبوغریب، این نمایش یک کاراکتر بهشدت تأثیرگذار، اما پنهانی دارد و آن هم صدای جادویی هانا کامکار است که مانند یک شخصیت در روند روایت قصه هویت دارد و این انتخاب هوشمندانه هم به هوش و ذکاوت کارگردان بازمیگردد که از عنصری به اسم موسیقی محلی مرتبط به فضای قصه، در اسیرکردن ذهن مخاطب و تحریک احساسات آن، بهره گرفته و این حرکت ستودنی است، چون موسیقی در نحوه روایت قصه کارکرد دارد و بیخود و بیجهت از گروه هانا کامکار، استفاده نشده است. «نامههای عاشقانه از خاورمیانه» زبانش جهانی است و همانطور که از نامش برمیآید، «عشق» کلید اصلی بین این سه روایت است. در روزهایی که نمایشهای روی صحنه همگی وامگرفته از متنهای خارجی است و دردی را از ما دوا نمیکند، تماشای اثری که متن بومی و داخلی است حکم طلا را دارد و باید آن را گرامی داشت. همانطور که حضرت مولانا گفت: عشق جان است و عشق تو جانتر، این نمایش هم یک عاشقانه است و میتوان در این روزهای اول زمستان با این نمایش عاشقانه به حال خوب رسید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.