|

عربستان و معضلی به نام مهاجرت

اگر شرایط اقتصادی و عمرانی عربستان در سال‌های گذشته موجب جذب کسانی از خارج شد، درهمین‌حال جریان مهاجرت اتباع این کشور به خارج نیز شتاب گرفته است؛ موضوعی که باعث حیرت دست‌اندرکاران شده و حتی پژواک آن اخیرا در مجلس شورای عربستان نیز شنیده شد. آمارهای رسمی و دقیقی نسبت به تعداد مهاجران عربستان‌سعودی یا کسانی که به صورت دائم در خارج از کشور به سر می‌برند، وجود ندارد، اما آمارهای غیررسمی می‌گوید تعداد آنان اکنون به یک‌میلیون نفر می‌رسد. این رقم درواقع پنج درصد از کل جمعیت این کشور (20‌میلیون نفر) به‌شمار می‌رود که کم نیست. «صدقه فاضل»، یکی از اعضای مجلس شورای عربستان، با ارائه این آمار از وزارت خارجه این کشور خواست «قبل از اینکه این پدیده به یک تهدید امنیتی یا یک معضل اجتماعی تبدیل شود» آن را بررسی کند. فاضل این رقم را «نشانه خللی» در جامعه دانست و از طرف‌های ذی‌ربط خواست «پیش از آنکه مسئله پیچیده و غیرقابل کنترل» شود؛ آن را مطالعه کنند. او همچنین توصیه کرد «وزارت خارجه باید یک پژوهش علمی فراگیر را درباره تعداد سعودی‌های مقیم خارج - آنهایی که اقامت دائم یا شبه‌دائم دارند- تهیه کند تا بشود براساس آن سیاست‌های مناسبی را که به‌نفع کشور باشد در نظر گرفت». او روند مهاجرت از عربستان را فراتر از حد معمول دانست و گفت، یک‌پنجم جمعیت کشور در خارج به‌سر می‌برند. این در حالی است که مهاجرت آنها به خارج موجب قطع حقوق شهروندی و زندگی و معیشت آنها نمی‌شود. بزرگ‌ترین گروه سعودی‌ها در مصر است که برآورد می‌شود تعدادشان به نیم ‌میلیون نفر برسد؛ اکثر آنها بازنشسته هستند. سعودی‌ها در کشورهای دیگر ازجمله بریتانیا، آمریکا، امارات، لبنان و مراکش نیز حضور دارند؛ کسانی که روشن نیست با چه هدف و انگیزه‌هایی به آنجا سفر کرده‌اند. گزارش‌های اقتصادی می‌گوید هدف عمده آنها سرمایه‌گذاری بوده است. پژوهشگران آمارهای موجود را مورد بررسی قرار داده و می‌گویند باید بین کسانی که اقامت دائم دارند و کسانی که اقامتشان شبه‌دائم است فرق گذاشت. بخش دوم شامل ده‌ها‌هزار نفر می‌شود که از جمله آنها دیپلمات‌ها و خانواده‌هایشان است که شرایط ایجاب می‌کرده تا به خارج سفر کنند. در کنار اینها باید از کسانی نام برد که یا با زنان خارجی ازدواج کرده یا در خارج تشکیل خانواده داده‌اند. وقتی از «دیما صالح» که یک مهاجر سعودی در امارات است، پرسیده می‌شود کی به وطنش بازمی‌گردد، به شبکه «ام‌بی‌سی» می‌گوید: «تصمیم من برای برگشت معلوم نیست؟ نمی‌توانم آن را پیش‌بینی کنم». «ربیع القتامی» که بازرگانی سعودی است، هدفش را از انتخاب مصر این‌طور بیان می‌کند: «در آنجا جواز کار و سرمایه‌گذاری راحت داده می‌شود. کارگر زیاد است، حال آنکه در عربستان اینها مشکل به دست می‌آید». «هدی المولد» هم که در مصر زندگی می‌کند، با تأیید حرف او می‌افزاید: «مصر کشور بازی است و می‌توانم هروقت بخواهم کارم را شروع کنم حتی اگر صبح خیلی زود باشد. درحالی‌که در عربستان این‌طور نیست؛ در آنجا سنت‌هایی وجود دارد که باید رعایت شود». سعودی‌های مقیم امارات نیز می‌گویند تکثر فرهنگی و اتباع مختلف فرصتی را به وجود می‌آورد که آنها می‌توانند با غیرسعودی‌ها تماس داشته باشند. «عبدالله الفوزان»، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه «الامام»، می‌گوید مهاجرت یک مسئله دیرین و حق طبیعی هر انسانی است. او با ابراز خوش‌بینی می‌گوید این افراد می‌توانند نمایندگان سعودی در خارج باشند. الفوزان، بین مهاجرت «اجباری» و «اختیاری» فرق می‌گذارد و اولی را به دلیل دولت‌ها و قوانین سخت‌گیرانه و دومی را به عوامل شخصی ارجاع می‌دهد و درعین‌حال تأکید می‌کند باید عواملی را شناخت که موجب فرار افراد از یک جامعه می‌شوند. به گفته او، «موانع فرهنگی، فشارهای اجتماعی و... این مهاجرت‌ها را باید شناخت و برطرف کرد». او دولت‌هایی را سرزنش می‌کند که «سرمایه‌گذاری‌ها را محدود و سرمایه‌ها را به خارج فراری می‌دهند» و می‌افزاید: «این مسئله بر بازار کار کشور تأثیری منفی خواهد گذاشت». به‌همین‌دلیل او نسبت به افزایش روند بی‌کاری هشدار می‌دهد و می‌گوید، این امر می‌تواند جوانان را به کشورهای همسایه رانده و خطراتی را برای ما به وجود آورد. الفوزان با درخواست کاهش قیدوبندها بر سرمایه‌گذاری‌ها تأکید دارد که «باید فقط در یک حد معینی مهاجر داشته باشیم. ما نباید سرمان را زیر برف کرده و تصور کنیم جامعه‌ای فرشته‌وار داریم. باید راهکارها و برنامه‌هایی داشت که به حال شهروندان مفید باشد». «محمد الیامی» که یک روزنامه‌نگار است، می‌گوید: «وقتی شهروندی مهاجرت می‌کند، ما چه‌چیزی را از دست می‌دهیم؟ باید توجه داشت مهاجرت سعودی‌ها عمدتا شامل افراد نابغه و دارای تخصص‌های ویژه می‌شود، بنابراین در سطوح مختلف اعم از اجتماعی، فرهنگی و تمدنی به جامعه ضرر وارد می‌شود». او همچنین درباره عوامل مهاجرت سعودی‌ها نیز می‌گوید: ‌«برای مثال پزشکی که حمایت کافی نمی‌شود یا احساس می‌کند رؤیایش را نمی‌تواند اینجا محقق کند یا بازرگانی که موانعی را می‌بیند، مجبور می‌شوند به جای دیگری بروند». او از این بابت ابراز تأسف می‌کند که بسیاری از افراد فرهنگی، روزنامه‌نگار، هنرمند و... به خارج می‌روند و می‌افزاید: «اگر شرایط در داخل برای آنها فراهم باشد، کسی مهاجرت نمی‌کند». الیامی با رد اظهارات کسانی که می‌گویند در عوض این مهاجران هرساله تعداد زیادی خارجی به عربستان می‌آیند، نیز می‌گوید: «کسانی که به عربستان می‌آیند، بیشتر دارای پست‌هایي از جمله کارگر خانگی و راننده و... هستند، حال آنکه کسانی از عربستان به خارج می‌روند که متخصص و مهارت‌های بالایی دارند». منبع: الحیات

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.