گفتوگو با «فرانک پاکار»، استاد پلیتکنیک فرانسه، درباره برنامه همکاریهای بینالمللی
استعداد دانشجویان با مشارکتهای علمی شکوفا میشود
گروه علم: مدتی است با توسعه دوباره روابط ایران و اروپا، تلاشهایی برای افزایش بهبود ارتباطهای علمی و اروپا صورت گرفته است. برای مثال چندی پیش وزیر علوم و تحقیقات فرانسه همراه با هیأتی از مدیران مراکز دانشگاهی و پژوهشی به ایران آمدند تا با همتایان ایرانی خود مذاکره کرده و زمینه تقویت همکاریهای علمی و تبادل استاد و دانشجو را فراهم آورند. به همین مناسبت «فرانک پاکار»، یکی از استادان ریاضی پلیتکنیک فرانسه همراه با «ونسان برکنه»، رایزن دوم سفارت فرانسه، میزبان تعدادی از خبرنگاران ایرانی بودند تا آنان را در جریان فعالیتهای خود قرار داده و از اهمیت ارتباطهای علمی بینالمللی بگویند. «پارکار» در این دیدار گفت هماکنون سطح روابط دانشگاهی ایران و فرانسه پایین است اما ابراز امیدواری کرد که با توجه به تواناییهای دانشگاهها و مراکز پژوهشی ایران، بتوان سطح این همکاریها را افزایش داد. گفتنی است «فرانک پاکار»، استاد ریاضی پلیتکنیک و زمینه تخصصی او ارتباط هندسه و معادلات دیفرانسیل جزئی است. وی تاکنون سمتهای مدیریتی بسیاری نیز داشته است ازجمله پیشازاین مدیر شبکه ریاضی فرانسه-برزیل بود که هدفش ارتقای همکاریهای علمی بین دو کشور است. وی سال 2010 به پلیتکنیک پاریس رفت و هماکنون معاون پژوهش این دانشگاه است. در ادامه گزارشی را از نشست خبرنگاران با هیأت فرانسوی ميخوانيد.
«فرانک پاکار»، استاد ریاضی پلیتکنیک، در آغاز سخنان خود به معرفی دانشگاه پلیتکنیک پرداخت و گفت: پلیتکنیک از قدیمیترین و معتبرترین دانشگاههای فرانسه است که بسیاری از دانشمندان برجسته فرانسه در این دانشگاه تحصیل یا تدریس کردند بااینهمه آقای «پاکار» تأکید میکند این مدرسه یا دانشگاه چندان بزرگ نیست و حدود سه هزار دانشجو دارد که همه آنها هم در مقاطع تحصیلات تکمیلی تحصیل میکنند. بیش از 500 نفر آنها هم مشغول تحصیل در مقطع دکترا هستند. «پارکار» برای معرفی این دانشگاه میگوید یکی از مهمترین ویژگیهای مدرسه پلیتکنیک، بینالمللیبودن آن است و از تمام نقاط جهان دانشجو میپذیرد؛ البته دانشجویانی که در این دانشگاه تحصیل میکنند، گزینش میشوند، این گزینش نیز از طریق برگزاری کنکور یا آزمون ورودی صورت میگیرد. «پاکار» یکی از مهمترین ویژگیهای این دانشگاه را در اهمیتدادن آن به ریاضیات میداند و میگوید ریاضیات در این دانشگاه بسیار مهم است و دانشجویان برای تحصیل در بسیاری از رشتههای این دانشگاه باید از زمینههای قوی در ریاضی برخوردار باشند. ریاضیدانان، بنیانگذاران پلیتکنیک آقای «پاکار» در پاسخ به این پرسش که چرا در پلیتکنیک اینقدر به ریاضیات اهمیت میدهند، میگوید بنیانگذاران این دانشگاه ریاضیدان بودند و از همان اول نظرشان بر این بود که گزینش دانشجویان با توجه به سطح و پایه آنها در ریاضی باشد. پس از مدتی ریاضیدانی بزرگ به نام لاگرانژ در سال 1804 تأکید کرد ضرورت دارد که در انتخاب دانشجویان به ریاضیات توجه کنیم. از آن زمان به بعد دانشجویانی که میخواهند در پلیتکنیک تحصیل کنند، دستکم باید یک بار در آزمون ریاضی شرکت کنند؛ البته اینگونه نیست که دانشجویان پس از آنکه در این آزمون قبول شدند، ریاضیات را کنار بگذارند بلکه در این دانشگاه ریاضی همیشه و همهجا با دانشجویان همراه است. دانشجویان در این دانشگاه، در هر رشتهای که تحصیل میکنند (از فیزیک و اقتصاد گرفته تا زیستشناسی)، بهخوبی با ریاضیات آشنا هستند. وی در ادامه به افتخارات این دانشگاه اشاره کرد و گفت بسیاری از دانشمندان و مهندسان نامدار فرانسه، فارغالتحصیل یا استاد این دانشگاه هستند، افرادی مانند «هانری پوآنکاره»، «سیمون پوآسون»، «هانری بکرل»، «کارنو»، «آمپر» و دیگران. آقای «ژان تیرول» که سال 2012 برنده جایزه نوبل اقتصاد شد، در این دانشگاه تحصیل کرد، مدیرعامل یا رؤسای برخی از شرکتهای بزرگ و معتبر هم از فارغالتحصیلان این دانشگاه هستند. ایرانیان پلیتکنیک با توجه به سابقه زیاد این دانشگاه و همچنین بینالمللیبودن آن، ایرانیان زیادی نیز در این دانشگاه تحصیل کردند. آقای «پاکار» از این دانشجویان، به نیکی یاد میکند و میگوید دانشجویان ایرانی پلیتکنیک، دانشجویان برجسته و درخشانی بودند و بیشتر آنها، بعدها به علم گرایش پیدا کردند. از دانشجویان ایرانی که در پلیتکنیک تحصیل کردند میتوان به «کاظم حسیبی»، «محمدعلی صفیاصفیا»، «ابوالحسن بهنیا»، «احمد زیرکزاده» و «محمدتقی ریاحی» اشاره کرد؛ البته آقای «پاکار» تأکید میکند با وجود سابقه طولانی و درخشان تحصیل دانشجویان ایرانی در دانشگاه پلیتکنیک فرانسه، در سالهای اخیر به دلایل بسیار، از تعداد دانشجویان ایرانی در پلیتکنیک کاسته شد و به همین دلیل او در سال 2015 به ایران برگشت تا بتواند ارتباط بین پلیتکنیک و دانشگاههای ایران را تقویت کند. شیوههای گزینش دانشجو «پاکار» درباره شیوههای گزینش دانشجوی ایرانی برای پلیتکنیک میگوید ما چندین برنامه مختلف داریم. یکی از این برنامهها ویژه رشتههای مهندسی است. دانشجویان رشتههای مهندسی برای قبولی در پلیتکنیک باید در آزمون ورودی یا کنکور شرکت کنند؛ البته برنامههایی هم برای دانشجویان دوره دکترا داریم. درباره این دانشجویان، چیزی که بیشتر اهمیت دارد نتایج حاصل از پروژههای آنان است. دانشگاه پلیتکنیک هماکنون با برخی از بهترین دانشگاههای ایران مانند تهران، امیرکبیر، شیراز و... درزمینه تبادل دانشجو همکاری میکند. «پاکار» درباره دلایل انتخاب این دانشگاه برای برنامه تبادل دانشجو میگوید برای این کار دلایل زیادی وجود دارد ازجمله اینکه ما از قدیم با این دانشگاهها ارتباط داشتیم برای مثال بسیاری از استادانی که در این دانشگاهها تدریس میکنند در پلیتکنیک فرانسه تحصیل کردهاند. علاوه بر این همه میدانیم اینها بهترین دانشگاههای ایران هستند. آقای «پاکار» درباره رابطه علمی طولانی دانشگاه ایران و فرانسه و همچنین تحصیل دانشجویان ایرانی در فرانسه میگوید من تجربه طولانی کار را با دانشجویان ایرانی داشتهام و در این مدت، ارتباطم با دانشجویان برگزیده و خوب ایرانی برقرار بود. دانشجویان ایرانی، پروژههای حرفهای و دقیقی را برای خودشان تعریف میکنند. دانشجویان ایرانی در کارشان بسیار مصمم هستند و تلاش میکنند پروژههایشان را به نحو احسن به سرانجام برسانند. من از زمانی که رئیس بخش آموزش عالی و تحقیقات پلیتکنیک شدم، همه تلاشم این بود که سطح همکاریهای خود را با دانشگاههای ایران ارتقا دهم. پرورش دانشجویان چندبُعدی «پاکار» درباره رشتههایی که در این دانشگاه تدریس میشود، میگوید ما در اصل یک مؤسسه علمی و تحقیقاتی هستیم و عمدتا هم با دانشگاهها و مؤسسههای علمی و فناوری همکاری میکنیم ولی در ضمن باید دانست که میتوان با بخشهای دیگر مانند دانشکدههای علوم انسانی نیز همکاری کرد. هماکنون نیز کارهایی دراینزمینه صورت گرفته است ولی جا دارد که تلاشهای بیشتری انجام شود و این حوزه بیشتر گسترش پیدا کند؛ البته او تأکید میکند در پلیتکنیک، رشتههای علوم انسانی ندارند و کسی از این دانشگاه در رشتههای علوم انسانی فارغالتحصیل نمیشود ولی کسانی که میخواهند از پلیتکنیک فارغالتحصیل شوند باید علوم انسانی را هم یاد بگیرند؛ برای مثال حتی ریاضیدانهای پلیتکنیک هم باید در کلاسهای فلسفه، هنر و تاریخ باستان شرکت کنند. برای ما ایرانیها (که از همان دوره دبیرستان، علاقه به تخصصیشدن درسها را در خود شکوفا میکنیم)، الزام یک دانشجوی ریاضی به خواندن درسهایی درزمینه هنر یا تاریخ باستان کمی عجیب به نظر میرسد. آقای «پاکار» که متوجه تعجب حضار میشود تأکید میکند که در پلیتکنیک، ورزش هم اجباری است و هر دانشجوی پلیتکنیک موظف است شش ساعت در هفته ورزش کند؛ البته او برای این شیوه آموزش معمول در پلیتکنیک دلایل قانعکنندهای دارد. «پاکار» در توضیح این روش میگوید بسیار ضروری است یک دانشمند که در حوزه علم، پژوهش میکند این نکته را دریابد که شیوههای دیگری هم برای اندیشیدن وجود دارد. برای مثال کسی که قرار است در آینده دانشمند شود، در درس ادبیات متوجه میشود که نویسندگان همانند دانشمندان فکر نمیکنند بلکه انواع روشهای دیگری هم برای فکرکردن وجود دارد. وی درباره لزوم ورزشکردن دانشجویان دانشگاه پلیتکنیک آن هم به میزان شش ساعت در هفته، میگوید ورزش چندین مزیت دارد اول اینکه ورزش فینفسه برای سلامتی خوب است اما ازطرفدیگر میدانیم بسیاری از دانشجویان کشورهای دیگر که به پلیتکنیک میآیند، در عمرشان ورزش نکردهاند. علاوهبراین، بسیاری از ورزشها و بهویژه ورزشهای گروهی باعث تقویت ارتباطهای گروهی بین افراد میشود. این موضوع برقراری ارتباط بین دانشجویان کشورهای مختلف را آسان میکند. انتظارات جامعه از دانشگاه کشور ما مشکلات زیادی در حوزه اقتصاد بهویژه درزمینه اشتغال و بیکاری دارد. زمانی ما گمان میکردیم با گسترش دانشگاهها و افزایش تعداد دانشجویان میتوانیم تا حدودی بر این مشکل غلبه کنیم. بههمیندلیل تعداد واحدهای دانشگاهی در سالهای اخیر در ایران بهشدت افزایش یافت و امروزه حتی کوچکترین و کمجمعیتترین شهرها هم چند واحد دانشگاه دولتی و غیردولتی دارند. نسبت تعداد دانشجویان به جمعیت کشور نیز یکی از بالاترین نسبتها در کل جهان است بااینهمه بسیاری از مشکلات ما همچنان حلنشده باقی مانده است و در برخی از موارد مانند اشتغال حتی تشدید هم شده است. به بیان دیگر گسترش آموزش عالی نتوانسته است انتظار ما را برای بهبود وضعیت اشتغال برآورده كند. آیا این مشارکتهای بینالمللی علمی میتواند تا حدودی مشکلات برزمینمانده ما را حل کند؟ وقتی این سؤال را از آقای «پاکار» میپرسیم در پاسخ میگوید شما از من یا از دانشگاه نخواهید که همه مشکلات را حل کنیم، ما فقط میتوانیم مشکلات خاصی را حل کنیم و در همین زمینهها هم تلاش میکنیم. لزوم پیشرفت همهجانبه «پاکار» با اشاره به بهبود وضعیت علمی ایران در سالهای اخیر میگوید برای مثال در ایران ریاضیات محض یا ریاضیات ناب بسیار پیشرفت کرده است. وضعیت ریاضیات محض در فرانسه هم خوب است اما مدتی است که ما همکاریهایمان را با مؤسسههای پژوهشی و همچنین بنگاههای اقتصادی گسترش دادیم تا ریاضیات کاربردی ما پیشرفت کند. این یکی از زمینههایی است که ما میخواهیم در آن بیشتر فعالیت کنیم و همکاریهای بیشتری با ایران داشته باشیم. اتفاقا در سال آینده سمینار مشترک ریاضیات کاربردی با شرکت استادان ایرانی و فرانسوی در ایران برگزار میشود. وی در ادامه تأکید میکند در مدرسه یا دانشگاه پلیتکنیک، علوم، فناوری و مهندسی جایگاه بسیار مهمی دارد؛ درعینحال ما تلاش میکنیم با بنگاههای اقتصادی نیز همکاریهایی داشته باشیم. شاید بسیاری از دانشجویان ایرانی که در فرانسه در مقطع کارشناسی ارشد تحصیل میکنند، در فکر این نباشند که بعدها وارد فعالیتهای بخش خصوص شوند و بیشتر به موضوع پژوهش در دانشگاه بیندیشند. شاید حدود یکسوم از دانشجویان ما در پلیتکنیک در آینده ادامه تحصیل دهند و دکترا بگیرند ولی بقیه جذب بازار کار میشوند. چون اینها دانشجویانی هستند که از طریق کنکور گزینش شدهاند و در نتیجه دانشجویان خیلی خوب و برجستهای هستند، معمولا هم در بخش خصوصی بسیار موفقاند. معضل فرار مغزها در سالهای اخیر بسیاری از دانشجویان ایرانی با موفقیت در مراحل تحصیل و پژوهش و نشاندادن تواناییهای علمی خود جذب دانشگاهها یا بازار کار کشورهای پیشرفته شدند. همین موضوع باعث شده است برخی از رسانهها مدعی شوند برنامههایی مانند المپیاد یا تبادل استاد و دانشجو در حقیقت راهکار کشورهای غربی برای شناسایی استعدادهای علمی و جذب آنهاست. این افراد به فهرست بلندبالای المپیادیهایی که برای ادامه تحصیل به خارج از کشور رفتند و دیگر بازنگشتند، اشاره میکنند و در نهایت هم نتیجه میگیرند که ما باید مراودات علمی خود با کشورهای دیگر را قطع کنیم. اما «پاکار» میگوید من چنین باوری ندارم و برای آنکه نظرش را بهتر تشریح کند، از خانم «مریم میرزاخانی»، ریاضیدان ایرانی که برنده جایزه فیلدز شده است، یاد میکند. او میگوید قطعا خانم «میرزاخانی» در ایران دانشجوی بسیار بااستعدادی بوده و برای رسیدن به این جایگاه بسیار تلاش کرده است اما این پرسش هم مطرح میشود که آیا امکان داشت در ایران بماند و بتواند مهمترین مسائل روز ریاضی را تشخیص دهد، آنها را حل کند و به جایگاه کنونی برسد. همیشه همینگونه است. بسیاری از دانشجویان در جایگاه خود میدرخشند اما برای اینکه باز هم پیشرفت کنند، لازم است به شهر یا کشوری دیگر بروند و توانایی خود را تکمیل کنند. امروزه جابهجاشدن دانشجویان بین کشورهای مختلف، موضوع پذیرفتهشده جهانی است. 20 سال پیش دانشجویان فرانسوی فقط در فرانسه تحصیل میکردند اما امروزه در همه جای دنیا هستند. تنشهای سیاسی مانع همکاریهای علمی دانشمندان نمیشود روابط ایران با کشورهای اروپایی در سالهای اخیر با کمی اصطکاک یا تنشهای سیاسی همراه بوده است. در برخی از موارد این تنشهای سیاسی گستردهتر شده و روی برخی از حوزههای دیگر هم تأثیر گذاشته است. با توجه به اینکه همیشه احتمال تقابل سیاسی بین کشورهای مختلف وجود دارد، آیا این امکان هم هست که روابط علمی و پژوهشی ایران و فرانسه بر اثر التهابهای سیاسی، بینتیجه رها شود؟ دکتر «پاکار» اصل وجود تنشهای سیاسی را رد نمیکند ولی از زاویهای دیگر به این ماجرا نگاه میکند. او میگوید اگر بخواهم از دید یک ریاضیدان به این پرسش پاسخ دهم، باید بگویم تجربهام به من میگوید در هر صورت دانشمندان همیشه دوست دارند با هم کار کنند. نمیتوان منکر وجود مشکلات یا تنشهای سیاسی شد ولی این مشکلات مانع همکاریهای علمی دانشمندان نمیشود. دانشمندان در همه حال تحقیق و پژوهش میکنند و مقالههای یکدیگر را میخوانند. بنابراین در بسیاری از شاخهها و از جمله در علوم انسانی، با وجود مشکلات سیاسی، افراد علاقهمند هستند با یکدیگر همکاری کنند و عملا هم در بسیاری از موارد نیز با یکدیگر همکاری میکنند. قطعا من نمیتوانم مسائل سیاسی را حل کنم ولی هر بار که فرصتی دست دهد، تلاش میکنیم در عمل، وضعیتی را فراهم کنیم که مراودات علمی سادهتر و آسانتر انجام شود. پرسش بیپاسخ آیا اصولا وضعیت آموزش و تحقیقات در دانشگاههای ایران پذیرفتنی است؟ آیا وضعیت آموزش و تحقیقات در ایران با دانشگاههای کشورهای پیشرفته قابل رقابت یا قابل مقایسه است؟ آیا تحصیلات تکمیلی در ایران ضعفهای آشکاری دارد؟ واقعیت این است که بله؛ به احتمال بسیار مشکلات زیادی دارد اما موضوعی اینقدر مهم و البته اینقدر گسترده چیزی نیست که بتوان آن را در یک نشست خبری کوتاه، بررسی و کالبدشکافی کرد. علاوه بر این نمیتوان از خارجیهایی که برای جلب همکاریهای علمی بینالمللی به کشورمان آمدهاند، انتظار داشت پیامدهای اظهار نظرهای اینچنینی را ندانند یا بدانند و آنها را نادیده بگیرند. حتما کسی که در بالاترین سمتهای اجرائی و مدیریتی است، اینها را میداند و رعایت میکند، به همین دلیل در پاسخ به این پرسش به ساعتش اشاره میکند و میگوید متأسفانه وقت گفتوگو به اتمام رسیده است.
عزم دولت فرانسه برای گسترش ارتباطهای علمی در این نشست «ونسان برکنه»، رایزن دوم سفارت فرانسه در تهران، نیز حضور داشت. او درباره عزم دولت فرانسه برای برقراری و گسترش ارتباطهای علمی با ایران گفت هماکنون وزیر آموزش عالی و تحقیقات فرانسه همراه با مدیران بیش از 20 مؤسسه علمی و پژوهشی فرانسه در تهران حضور دارند. وی تأکید کرد اکنون که قرار است برجام در همه ابعاد و به ویژه ابعاد اقتصادی آن اجرا شود، مایه دلگرمی است. همین دیدار نشانگر آن است که از دید فرانسه برقراری روابط بین انسانها و افزایش مبادلات علمی، موجب گسترش روابط دوجانبه خواهد شد. برکنه درباره احتمال ادامهداربودن این برنامهها و چالشهایی که ارتباط علمی ایران و فرانسه را تهدید میکند، گفت یکی از چالشهای علمی ما این است که تعداد استادان ایرانی و فرانسوی که همدیگر را میشناسند و مایلاند با یکدیگر همکاری کنند، افزایش دهیم. متأسفانه در نسل جدید، استادان فرانسوی که ایران را بشناسند، چندان زیاد نیستند. به نظر ما اولین شرط و اولین گام در برقراری روابط بین دانشگاهها آن است که خود استادان بتوانند با هم کار کنند. امضای قرارداد یا تفاهمنامه بین دانشگاهها، فینفسه کار بسیار خوبی است اما در نظر داشته باشید تا زمانی که استادانی نباشند که با یکدیگر همکاری کنند، امضای توافقنامهها چندان مفید و ثمربخش نخواهد بود. پس بسیار ضروری است که زمینههای همکاری بین استادان را فراهم کنیم. وی در ارزیابی عملکرد استادان و پژوهشگران ایرانی مقیم فرانسه نیز گفت تا جایی که من میدانم، دانشجویان ایرانی دانشجویان بسیار خوبی هستند زیرا آموزش متوسطه در ایران از سطح کیفی بسیار خوبی برخوردار است که دانشآموزان را برای تحصیلات دانشگاهی بهخوبی آماده میکند. به همین دلیل میتوان گفت دانشجویان ایرانی از پشتوانه خوبی برای تحصیل در بهترین دانشگاهها برخوردارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.