رفتارشناسی سیاستگذاران آموزشوپرورش
محمدهادی محمدی
آموزشوپرورش ایران وضعیت خوب و بسامانی ندارد. این را همگان میدانند؛ از وزیر که تازه کارش را شروع کرده تا ساير کارگزاران این نهاد. اما روش برخورد با ساختار و سازمانی که وضعیت بسامانی ندارد، میتواند رفتارشناسی این کارگزاران را در برخورد با نهادی که خود در آن مسئولیت دارند، نشان دهد؛ برای نمونه دبیر شورای عالی آموزشوپرورش در بخشی از گفتوگوی اخیر خود با رسانهها گفت: «مافیای کنکور و دستان پنهان اقتصادی و گردش مالی چندهزارمیلیاردی آن اجازه نمیدهد این آسیب از راه آموزشوپرورش برداشته شود». اینکه دبیر شورای عالی آموزشوپرورش ایران از واژگانی مانند مافیای کنکور و اقتصاد چندهزارمیلیاردی استفاده کرده است، برای بسیاری از کارشناسان و منتقدان نظام آموزشوپرورش جای شگفتی دارد. آن هم در زمانهای که دیگر غول کنکور از نگاه گروهی دارد با پای خودش برمیگردد به همان بطریای که روزگاری از سوی کسانی در فضای آموزشی ایران رها شد که در ظاهر به آموزشوپرورش آرمانی باور داشتند. نکته اینجاست که چرا یکی از عالیترین کارگزاران نهاد آموزشوپرورش موضعي منفعلانه در مقابل این مافیا گرفته و این گونه از برخورد با این غول پرقدرت، اظهار ناتوانی میکند؟ آیا تصمیمگیران آموزشوپرورش واقعا چشم به راه هستند که این غول سرانجام با برافتادن سد کنکور به بطری برگردد؟ این سادهدلی است؛ زیرا مالک یکی از این ناشران کتابهای آموزشی که بخشی از این ساختار را میسازند، نه مافیا را در پاسخ به خبرنگاری که از او پرسیده شما نگران نیستید با برافتادن کنکور کسبوکارتان را از دست دهید، با اعتمادبهنفس مثالزدنی گفته انتشارات ما پیشبینی این وضعیت را کرده برای همین ما برای انتشار کتاب از پیشدبستان تا پایان دبیرستان برنامهریزی کردهایم. اکنون کسانی که در این زمینه شاخکهای حساسی دارند، میدانند سالهاست این گروه از ناشران کتابهای پیشدانشگاهی و کنکور، بازار بزرگتری را در اختیار خود گرفتهاند که از پیشدبستان شروع میشود. البته گناه نیست کسانی اینقدر هوشمندی داشته باشند که با پیشبینی وضعیت آموزشوپرورش، بازار را در اختیار خود بگیرند. گناه این است که این ناشران چه چیزی افزون از آن محتوای کتابهای آموزشوپرورش یا سازمان بهزیستی به کودکان این سرزمین میدهند؟ آنها را با کدام روشهای نو تعلیم و تربیتی آشنا میکنند و قرار است آثار آنها چه تفاوتی با محتوای کهنه آموزشوپرورش داشته باشد؟ آنها برای اینکه این بازار را در اختیار بگیرند، از سازوکارهایی استفاده میکنند که همه بازاریابهای کالاهای تجاری بهره میبرند. روشهایی که در آن به برخی از مدیران یا آموزگاران پورسانت داده میشود تا کتاب معرفیشده از سوی آنها در کلاس یا مدرسه ترویج و خانوادهها ملزم به خرید آن شوند. در وضعیتی که اقتصاد آموزشوپرورش بحرانی است، برخي مدیران و آموزگاران پایبند به اخلاق حرفهای نیستند که هدفهای انسانی آموزشوپرورش تعیین کرده است. آنها گاهی پا را از این فراتر میگذارند و کتابهای خود را به عنوان کتابهای برگزیده جشنوارههای آموزشوپرورش به خورد آموزشگاهها میدهند. آیا بهراستی مسئولیت آنها که در عالیترین نهاد آموزشوپرورش تصمیم میگیرند، بیان ناتوانی از برخورد با این وضعیت است؟ اگرچه در کشور ما تجربه ثابت کرده راههای سلبی جواب نمیدهد، اما راههای ایجابی هم هست که آموزشوپرورش میتواند با بهکاربستن آنها سدی در برابر این جریان بسازد. یکی از این روشهای ایجابی این است که تصمیمگیران آموزشوپرورش همان گونه که راه را برای ورود این کتابها به نظام آموزشوپرورش باز گذاشتهاند، از کسانی که با روشهای خلاق و امروزیتر برای کودکان این مرزوبوم محتوای آموزشی تهیه میکنند، حمایت کنند. برای اینکه این حمایتها هم چشمبسته نباشد، میتوانند مانند همه جای دنیای پیشرفته، مناطقی را برای روشهای تجربی و آزمونگیری تعیین و پس از اطمینان، راه را برای تحول در آموزشوپرورش باز کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.