گفتوگو با مدیرکل دفتر توانبخشی و بهزیستی درباره جشنواره تئاتر معلولان
با تئاتر معلولان به جشنوارههای سراسری میرویم
شرق: چهارمین جشنواره بینالمللی تئاتر معلولان امیدآفرین این روزها در حال برگزاری است. به همین بهانه با دکتر زهرا نوعپرست؛ مدیرکل دفتر توانبخشی روزانه و توانپزشکی سازمان بهزیستی کشور درباره شرایط برگزاری این جشنواره و مسائل و مشکلاتی که در حوزه تئاتر معلولان وجود دارد، به گفتوگو نشستهایم. نوعپرست در این گفتوگو ضمن اعلام این نکته که تئاتر معلولان راهیابی به جشنوارههای سراسری مانند فجر را در نظر دارد، درباره این دوره از جشنواره توضیحاتی را ارائه داد.
در ابتدا کمی درباره چهارمین جشنواره بینالمللی تئاتر معلولان و اهدافی که در این دوره از جشنواره دنبال میشود، توضیح دهید. محورها و اهدافی که در این دوره از جشنواره مد نظر سازمان بهزیستی است، برابری فرصتها برای عزیزان معلول در همه عرصههای فرهنگی است که هنر تئاتر نیز از این قاعده مستثنا نیست. در کنار برگزاری جشنواره، بحث آموزش برای ما بیشترین اهمیت را دارد. ارتقای سطح آگاهی مردم و تغییر نگرش آنها نسبت به افراد معلول، از دیگر محورهای مورد تأکید ما است. معلولیت نباید باعث محدودیت و انزوا باشد و فرد دارای معلولیت تواناییهای لازم برای انجام آنچه را بخواهد، دارد؛ حتی فعالیتهای هنری، البته همانطور که یکی از داوران محترم جشنواره تئاتر معلولان امیدآفرین نیز به آن اشاره کرد، این عزیزان واقعا تواناییهایی دارند که حتی از افراد سالم بیشتر است. یکی دیگر از موارد مورد تأکید ما در این جشنواره، تلفیق اجتماعی فرد معلول است. باید دوسوم اعضای گروههایی که در این جشنواره شرکت میکنند، معلول باشند و یکسوم افراد سالم. تشویق به آفرینشهای هنری و افزایش همکاری میان هنرمندان تئاتر و معلولان علاقهمند به هنر نمایش نیز یکی دیگر از نكات مورد تأکید سازمان بهزیستی است که در جشنواره شکل میگیرد و از نظر بُعد اقتصادی و اشتغال نیز در آینده به این عزیزان کمک میکند؛ اما هدف نهایی ما این است که گروههای جشنواره بینالمللی تئاتر معلولان امیدآفرین بتوانند با جشنوارههای دیگری مانند جشنواره بینالمللی تئاتر فجر که در سطح کشور انجام میشود و به افراد بهظاهر سالم اختصاص دارد و تصور میشود افراد معلول نمیتوانند در این جشنواره حضور یابند، وارد تعامل شود و بتوانیم نمایندگانی از این توانمندان را در این جشنوارهها داشته باشیم. تمایل داریم هنرمندان معلول عرصه تئاتر بتوانند در جشنوارههایی که در سطح کشور برگزار میشود، شرکت کنند. درباره کارگاههایی که در این دوره از جشنواره برگزار میشوند، هم توضیحی دهید. برگزاری کارگاهها و پنلهای آموزشی را در برنامه داریم؛ چون هدف اصلی ما برگزارکردن جشنواره نیست؛ بلکه بهنوعی آموزش است که بتوانیم از استادان مطرح ایرانی و بینالمللی استفاده کنیم و بتوانیم توان علمی گروههای تئاتر را بالاتر ببریم. به نظر شما چقدر این اتفاق محتمل است که برخی از بازیگران معلول بتوانند جذب گروههای حرفهای تئاتر شوند؟ انتظار ما همین است. بیش از یک دهه است كه جشنوارههای تئاتر معلولان را برگزار میکنیم، حدود 40 جشنواره تئاتر استانی، ملی و بینالمللی برگزار کردهایم. درست است که امسال چهارمین جشنواره تئاتر بینالمللی معلولان برگزار میشود؛ اما جشنوارههای ملی و منطقهای را هرساله برگزار کردهایم. آخرین جشنواره کشوری معلولان سال 1392 برگزار شده است و تا سال 95 برگزاری جشنوارهها در شش منطقه کشوری پیگیری شده است. این روزها ما در میان اهالی تئاتر، هنرمندانی را میبینیم که در گذشته به تواناییهای معلولان یا به عبارتی هنر توانمندان اعتقادی نداشتند؛ اما الان از تواناییهای بالای این عزیزان در حوزه تئاتر صحبت میکنند. خود بچههای معلول با استفاده از هنر و آموزش در کنار اراده قوی و مصمم توانستهاند به چنین جایگاهی دست یابند. معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد و خانه تئاتر در این جشنواره حضور دارند و با ما در برگزاری جشنواره از نزدیک همکاری میکنند. این مسئله ما را به این واقعه و رویداد نزدیک میکند. این دوره از جشنواره تئاتر معلولان در دو بخش مسابقه و جانبی برگزار میشود، کمی درباره این دو بخش توضیح دهید. 41 گروه نمایشی در جشنواره حضور دارند، 29 گروه از ایران در بخش مسابقه شرکت میکنند که شش گروه خارجی نیز به این بخش افزوده میشوند و در مجموع 35 گروه در بخش مسابقه حضور خواهند داشت. ازآنجاکه برخی گروهها از لحاظ کیفیت اثر، به تشخیص هیأت بازبین نمیتوانند در بخش مسابقه جشنواره حضور یابند، حمایت از حضور آنها در جشنواره میتواند در ارتقای علمی و کسب تجربه کمک کند. افراد معلول، نیازهای ویژهای دارند و در نتیجه برای اجرای تئاتر نیز به شرایط خاصی مانند آشناشدن با مکان اجرا و... نیازمند هستند. برای این مسئله چه فکری کردهاید؟ آیا این امکان وجود دارد که سالن را زودتر به گروهها تحویل دهید تا آنها با سالن آشنا شوند؟ اشاره به لفظ نیاز ویژه، باعث محدودیت اجتماعی این عزیزان میشود؛ بنابراین از سؤال شما حذف میکنم؛ چون تغییر شرایط محیط است که میتواند سبب فعالیت اجتماعی یک فرد دارای معلولیت شود و امید است با مناسبسازی محیط و تغییر نگرش، زمینه حضور اجتماعی این عزیزان را فراهم کنیم. تمام گروهها موظف بودهاند پیش از حضور در جشنواره بینالمللی تئاتر معلولان، هفت بار در سطح استانها تورهای نمایشی و اجرا داشته باشند و پس از گذراندن تمام این مراحل در جشنواره پذیرفته شدهاند. تمام این آثار در جشنواره منطقهای شرکت کرده و حائز رتبه اول بودهاند؛ در نتیجه با اجرا در سالنهای مختلف آشنایی دارند. به غیر از معلولان جسمی شدید که مناسبسازی شرایط محیط و صحنه برايشان اهمیت دارد و برای معلولان نابینا یا ناشنوا که موارد بسیار اندک تغییرات محیطی مورد نیاز است، باقی معلولان؛ حتی معلولان ذهنی به تغییرات آنچنانی نیاز ندارند. از سویی دیگر هر گروه اعزامی از استان را کارشناس توانبخشی آشنا به هنر هم همراهی میکند. البته ما در صحنه نمایش را با معلولیت ذهنی عزیزانی میبینیم که دیالوگهایی را حفظ میکنند که افراد سالم هم متعجب میشوند؛ چون حتی برای آنها حفظکردن این متون بسیار دشوار است. البته کار مربیان و اعضای گروه این عزیزان بسیار دشوار، اما شیرین است و منجر به خلق صحنههای بدیع میشود. بعد از جشنواره چه برنامههایی برای افرادی که در جشنواره حضور داشتهاند، دارید؟ ما تنها به جشنوارهها بسنده نمیکنیم. فرایندی که ما در سال داریم، به جشنواره ختم میشود. اگر عزیزان هیچ فعالیتی را انجام نمیدادند و فقط در جشنوارهها حضور داشتند، نمیتوانستند تا این حد در سطح بینالمللی غرورآفرین باشند. این اتفاق، نشان میدهد جریان مستمری هم در تئاتر معلولان وجود دارد. بخش آموزش نیز رکن مهمی در این مسیر دارد. ما هنر را بخشی از توانبخشی میدانیم؛ بنابراین فرایند تئاتر معلولان مستمر است و برنامههایمان را خواهیم داشت. استانهای کشورمان را به مناطقی همچون زاگرس، کویر، کاسپین، آفتاب، طلوع، خلیج فارس تقسیم کردهایم و جشنوارههای منطقهای برگزار میکنیم تا با توجه به شرایط اقلیمی فرهنگی و بومی باهم کار کنند و این جریان تداوم خواهد داشت. همچنین تصمیم داریم با حضور گروههای تئاتر معلولان در سطح بینالمللی شرایطی فراهم کنیم که عزیزان معلول کشورمان بتوانند در بخشهای فراکشوری هم حضور داشته باشند. البته تاکنون تا حدودی این اتفاق افتاده است و ما از آنها حمایت کردهایم. سالهاست که بحث تئاتر معلولان بر سر زبانها افتاده است و هم در بخش آموزش و هم برگزاری جشنوارهها فعال بودهاید. میزان تأثیرگذاری تئاتر را بر معلولان و شرایطشان چطور ارزیابی میکنید؟ سازمان بهزیستی از سال 1373 بخش هنری را راه انداخت. اولین جشنواره بینالمللی تئاتر را در سال 1382 برگزار کردیم و پس از آن جشنوارهها بهصورت منطقهای، ملی و بینالمللی ادامه یافتهاند. تداوم این مسائل و این اتفاق که عزیزان معلول بتوانند مطالبهگر باشند، نشان میدهد این بخش توانسته است تأثیر کافی را در بحث معلولان بگذارد. ما پسیکودرام هم داریم که افراد سالم را نیز از لحاظ روانی تقویت و درمان میکند؛ پس هنر تئاتر محدودیتی ندارد و فرقی میان افراد جامعه در این هنر وجود ندارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.