ترکشهای انتخاب ترامپ بر آینده برجام
مجید سلیمیبروجنی. کارشناس اقتصادی
پس از ماهها انتظار بسیاری از مردم جهان، بالاخره هشت نوامبر فرا رسید و مردم آمریکا پای صندوقهای رأی رفتند تا چهلوپنجمین رئیسجمهوری ایالات متحده آمریکا را انتخاب کنند. با وجود نظرسنجیها و پیشبینیهایی که صورت گرفته بود و همواره هیلاری کلینتون را با اختلاف نسبت به ترامپ در صدر قرار میداد، نتایج به گونهای دیگر رقم خورد و کاندیدای جمهوریخواهان مانع از به ریاستجمهوری رسیدن نخستین زن در تاریخ ایالات متحده آمریکا شد. از اواخر ژانویه، دونالد ترامپ مسئولیت تمام امور اجرائی آمریکا را بر عهده خواهد داشت و از حمایت کنگره جمهوریخواه متحد پشت سرش بهرهمند میشود. بنابراین او در موقعیتی خواهد بود که تغییرات پایدار و عمیقی را در سیاست و اقتصاد جهانی ایجاد کند. علل و ریشههای اقبال بسیار گسترده مردم آمریکا به دونالد ترامپ هرچه بود، باشد، این انتخاب یک پیامد مستقیم دارد که میتواند چارچوبی برای پیشبینی رفتارهای آتی ایالات متحده در صحنه بینالمللی بهطور عام و در قبال جمهوری اسلامی ایران و برجام بهطور خاص باشد. چهلوپنجمین رئیسجمهور آمریکا هر اندازه هم که هنوز برای تحلیلگران ناشناخته باشد، بارها نشان داده که اعتقاد چندانی به بسیاری از نهادهای بینالمللی فعلی از جمله معاهدات تجاری نفتا، ناتو و برجام ندارد. نفتا و TPP را عامل اصلی کاهش اشتغال آمریکاییها میداند، بودجهبندی فعلی ناتو را غیرمنصفانه میداند و سایر اعضا را متهم به سواری مجانی میکند و برجام را «یکی از بدترین توافقاتی که دیده است» و نیازمند «مذاکره مجدد» ارزیابی میکند. ترامپ حتی از پارهکردن آن هم ابایی ندارد. فراموش نکنیم که بانکهای بزرگ بینالمللی و شرکتهای بزرگ اروپایی همگی در انتظار نتایج انتخابات آمریکا از هرگونه توسعه همکاریهای معنادار با همتایان ایرانی خود اجتناب میکردند، به این امید واهی که هیلاری کلینتون به عنوان ادامهدهنده راه اوباما و کری، رئیسجمهور ایالات متحده شود. بالغ بر 25 طرح ضدايراني از زمان مذاكرات هستهاي در مجلس نمايندگان و سنا آماده تصويب و امضاي رئيسجمهور آمريكاست. با هماهنگشدن هر دو مجلس كنگره با رئيسجمهور جديد جمهوريخواه آمريكا، احتمال تصويب برخي از اين طرحها در ماههاي آتي بسيار بالاست يا لااقل تهديد به تصويب آنها از سوي بنگاههاي اقتصادي خارجي بسيار معتبر ارزيابي ميشود. تراژدي برجام تلاشي ستودنی در حوزه ديپلماسي براي دانشجويان روابط بينالملل و حقوق بينالملل در سراسر دانشگاههاي دنيا خواهد بود. ترامپ يك فرصت استثنايي براي نزديكي و تعميق روابط ايران و اتحاديه اروپا خواهد بود. توسعه روابط اقتصادي- سياسي و حتي امنيتي- دفاعي دور از دسترس نخواهد بود. گشايش دفتر اتحاديه اروپا در تهران، گامي بزرگ در توسعه روابط خواهد بود كه بايد با جديت پيگيري شود. تعميق روابط با اتحاديه اروپا ميتواند اثرگذاري تحريمهاي يكجانبه احتمالي آتي آمريكا را تا حد زيادي خنثي كند. ضمن آنكه اتحاديه اروپا و مخصوصا آلمان، فرانسه و ايتاليا، ميتوانند ايران را در طراحي و اجراي سياستهاي خروج ملايم از برجام ياري کنند. به اعتقاد برخي كارشناسان اظهارنظر پيرامون تبعات حضور ترامپ در كاخ سفيد بر مناسبات اقتصادي و سياسي ايران، هنوز زود است چون تا امروز برنامههاي واضح و جامعي از ترامپ و حزب جمهوري خواه در اين حوزه نديدهايم و همه چيز در حد شوهاي تبليغاتي قبل از انتخابات بوده است. نبايد فراموش كنيم به دليل سيستم كلي اقتصاد آمريكا كه سرمايهداري بوده و جهتگيريهاي آن نيز مشخص است، ترامپ نخواهد توانست تغييرات چنداني در آن بدهد و نميتواند يكباره مسير اقتصادي آمريكا را تغيير دهد. در مجموع ميتوان گفت نمیتوان نهادهاي اقتصادي ريشهدار و قديمي در آمريكا مثل والاستريت، سيستم بانكي، صنعتي، كشاورزي، فروش مالي، موقعيت دلار و متغيرهاي مختلفي كه در آن وجود دارد را بهراحتي و سريع دگرگون كرد. ايران در روزگار پسابرجام نيازمند حضور عملياتي سرمايهگذاران خارجي خواهد بود و با توجه به موضعگيريهاي فردي ترامپ در تبليغات انتخاباتياش، مقداري تزلزل در كوتاهمدت در تصميمات شركتها و بانكهاي بزرگ غربي براي ورود به بازار ايران به وجود خواهد آمد. اما اين هنر ديپلماسي دولتمردان ماست كه با شناسايي درست و دقيق فضاي اقتصاد جهاني در ماههاي پيشرو، تبعات منفي صحبتهاي ترامپ درخصوص ايران را خنثي كنند. در كل ميتوان گفت با حضور رئيسجمهور جديد در كاخ سفيد، وي طبق قوانين بينالمللي، موظف خواهد بود مطابق با محتواي برجام، موضوع لغو تحريمها و ساير موارد را پيش ببرد. با اين حال با توجه به اينكه اقتصاد ايران، وابستگي تجاري خاصي به آمريكا ندارد، تغييرات عمدهاي در اقتصاد ايران به وجود نخواهد آمد. تغييرات و كاهش ارزش دلار و افزايش ارزش طلا در بازار بينالمللي نيز بهتدريج به حالت قبل بازخواهد گشت. در كنار اين، همه دنيا چشمانتظار نهاييشدن تیم هیأت دولت هستند. با انتخاب كابينه جديد رئيسجمهور آمريكا، بهتر و دقيقتر ميتوان درباره آينده اقتصاد ايران و سرنوشت برجام صحبت كرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.