گزارشی از افتتاحیه مراسم هفته ترویج علم ایران
فرصتی برای نسلهای امروز و فردا
گروه علم: هفتهای که گذشت (16 تا 20 آبان)، هفته ترویج علم در ایران بود و انجمن ترویج علم ایران مراسم این مناسبت را با عنوان «روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه»، برگزار کرد. انجمن ترویج علم ایران، از سال 1391 با هدف ارتقای سطح برنامهها و ایجاد حرکتی ساختارمند با همکاری برخی نهادها و سازمانهای علمی و فرهنگی کشور «هفته ترویج علم» را همزمان با روز جهانی علم برگزار کرده است. گفتنی است پس از کنفرانس جهانی علوم در سال 1999 میلادی، سازمان فرهنگی، علمی، آموزشی ملل متحد (یونسکو) و شورای بینالمللی علوم از سال 2001 (1380ش)، دهم نوامبر برابر با 19 آبان را به عنوان «روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه»، اعلام کردند. تأکید بر اهمیت بهکارگیری علوم در فرایند توسعه کشورها و نیز کاهش شکاف میان علم و جامعه از اهداف این برنامه است و کوشش میشود توجه مردم را به اهمیت نقش علم در جهت پیشرفت جهان جلب کنند. یکی دیگر از اهداف روز جهانی علم، بهرهمندشدن آحاد مردم، بنا بر تخصص و مهارت خود، از این روز است. انجمن ترویج علم برنامههای بسیار متنوعی را در این هفته اجرا کرده است و عصر امروز (پنجشنبه، 20 آبان) نیز برندگان جایزه ترویج علم را معرفی و از آنان تقدیر میکند. درادامه گزارش کوتاهی از مراسم افتتاحیه این هفته را که روز یکشنبه در «مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور» برگزار شد، با هم میخوانیم.
همه خبرنگاران و روزنامهنگاران علم ایران، دکتر «اکرم قدیمی» را به عنوان انسانی بسیار پرشور و پرامید در عرصه علم ایران میشناسند که با وجود همه کمیها و کاستیها و ناکامیها، همچنان امیدوار بود و به دیگران نیز روحیه میداد، اما گویا او نیز امسال به دلیل انبوه ناملایمات مکدر شده بود. وی در ابتدای سخنانش گفت همانگونه که مطلع هستید، از سال 2001 (1380 شمسی)، روز 19 نوامبر را به عنوان «روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه» گرامی میدارند. این روز یادآور مسئولیت همه سیاستگذاران، رسانهها، پژوهشگران و اندیشمندانی است که هر کدام از آنها بهنوعی برای توسعه علم گام برداشتند یا در این مسیر قدم میگذارند. هرچند گرامیداشت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، فقط یک روز از سال است، اما یاد آن باعث میشود در طول سال، بر نقش و اهمیت علم در رسیدن به صلح و توسعه پایدار تأکید شود. این روز فرصتی است که نسلهای آتی را به یاد بیاوریم و به خود گوشزد کنیم چگونه عمل کردیم و از این پس چگونه باید رفتار کنیم. وقتی درباره علم، سخن میگوییم باید به جنبههای مختلف آن توجه کنیم و مواردی مانند همکاریهای بینالمللی در این زمینه، نقش برنامهریزی و عمومیسازی و کاربردیسازی آن برای اقشار مختلف مردم جامعه، از جمله مواردی است که همه کسانی که دغدغه علم دارند، باید به آن توجه کنند. ترویج علم در دنیای انباشته از خشونت وی در ادامه از حضار پرسید در جهانی که پر از آشوب و کشمکش و بحران است، پرداختن به علم به عنوان ابزاری برای رسیدن به صلح، عاقلانه است؟ آیا در جهانی که در هر دقیقه، یک کودک به دلیل گرسنگی، بیماری و خشونت، جانش را از دست میدهد، پرداختن به علم برای نجات بشر، منطقی است؟ دوستان گرامی! باور دارم شما نیز بارها این پرسشها را در ذهن خود مرور کردهاید. اکنون که به مناسبت این رویداد گردهم آمدهایم، اجازه میخواهم اذعان کنم همانگونه که در جایجای جهان، علم و فناوری در حال رشد و رسیدن به اوج و شکوفایی است، جریانهای ضدعلم نیز در حال شتابگرفتن است و از معجون عجیبی مانند ازخودبیگانگی فردی، قشریگری مذهبی و گرایشهای افراطی و گاهی اوقات روشنفکری دروغین تغذیه میشود. در این فرایند در برخی از کشورها برای علم و ترویج آن، به ذبح علم و باورهای علمی میپردازند و به روشهای علمی، تحت تعصباتی نگاه میکنند که نه در دین جایگاهی دارد و نه در اخلاق، نه در فرهنگ جایگاهی به خود اختصاص داده و نه در باورهای عمومی. متأسفم بگویم امسال، یکی از مسئولانی که در نهادهای علمی و فرهنگی حضور دارد، گفت من کار علمی را نه اولویت اول و دوم یا سوم، بلکه اولویت هفتم خود میدانم. وی درادامه پرسید برای کشوری که در اسناد بالادستی علمی، هدفش رسیدن به جایگاه و قدرت اول منطقهای است، بیان آنکه کار علمی و ترویج آن در جایگاه هفتم است، محل تأمل بسیار است. از کودکی این باور را در ما تقویت کردهاند که علم قوه تشخیص را تقویت میکند، اما هرگز باور نکردیم پیش از انجام پژوهشهای علمی، باید علمی فکر کرد. روش تفکر علمی، ما را قادر میکند میزان سازگاری حقایق و نظرات را با یکدیگر ارزیابی کنیم و از این منظر جامعه را بر مبنای واقعیات روز به سوی پیشرفت رهنمون کنیم. امروز گردهم آمدیم تا مانند سالهای گذشته، علم را گرامی بداریم تا صلح و دوستی را برایمان به ارمغان آورد. اما امسال میخواهم این روز را از منظر دیگری گرامی بداریم. نه از منظر کمک علم برای گسترش صلح و توسعه، بلکه از این منظر کمک علم به ایجاد و شکلگیری تفکر نقادانه یعنی به شیوه علمی فکرکردن، به شیوه علمی سخنگفتن و به شیوه علمی رفتارکردن، از جمله ارزشهایی هستند که در سنتهای ایرانی و اسلامی ما ریشه دارند. اینها ارزشهایی هستند که به واسطه آنها، ظرفیت پذیرش دیگران و احترام به آنها در جامعه افزایش مییابد. گرچه متأسفم این موضوع را در چنین جمعی بیان میکنم، اما میگویند درددل از عزیزان را برای عزیزان باید گفت. در زمانی که سکانداران عرصه علمی کشور، حتی از حضور در مراسمی مانند هفته ترویج علم دریغ دارند و اولویت خود را فقط حضور در مراسمی تعریف کردهاند که به واسطه حضور پول و ثروت ارزشمند است، چگونه میتوان از چنین رویدادهایی، انتظار دستاوردهای عملی داشت؟ قرار است علم به وسعت اندیشهها بیفزاید نه بر قیمتها. علم برای آنکه علم باشد و علم باقی بماند، نمیتواند راکد باشد و باید ترویج شود. هماکنون در جامعه ما، هرکس به وسع خود در عرصه ترویج علم تلاش میکند، اما برای آنکه این تلاشها به نتیجه چشمگیری منجر شود، باید این تلاشها را با یکدیگر ترکیب کرد تا موجب همافزایی شود. هفته جاری که به عنوان هفته ترویج علم آن را گرامی میداریم، مجددا یادآور همه مسئولیتهایی است که تکتک ما نه به عنوان یک ایرانی متعهد، بلکه به عنوان انسانی که جهان زیبایی را از خدا هدیه گرفته و همچنان باید آن را زیبا به نسلهای بعد تحویل دهد، برعهده داریم. یونسکو تنها نهاد بینالمللی علمی جهان در ادامه دکتر «سعدالله نصیریقیداری»، دبیر کل کمیته ملی یونسکو، در زمینه جایگاه دانشمندان و اندیشمندان ایرانی در شکوفایی علمی در سدههای گذشته و وظیفه ما برای ادامه مسیر آنان سخن گفت. وی در ابتدای سخنانش گفت: «به نام آنکه جان را فکرت آموخت/ چراغ دل به نور جان برافروخت» و در ادامه توضیح داد من با خود عهد کردم در سالهاي 2016 و 2017 که سازمان یونسکو سه نفر از مشاهیر و نامداران ایران به نامهای «شیخمحمود شبستری»، «سیدمرتضی علمالهدی» و «محمدبن زکریایرازی» را در فهرست بزرگداشت جهانی خود قرار داده است، همواره سخنانم را با این شعر زیبای شیخ محمود شبستری آغاز کنم. وی در ادامه بر اهمیت سه مفهوم بنیادی علم، فرهنگ و آموزش در شکلگیری جهان امروز تأکید کرد و گفت تنها نهاد بینالمللیای که علم یا «science» در نام و فعالیتهای آن نقش دارد، یونسکو است، البته این دستاورد به بهای گرانی حاصل شده است. پس از آن همه مرارتهایی که بشر پس از جنگ جهانی اول و دوم تحمل کرد، آنهایی که باید بسیار زودتر میدیدند و متوجه میشدند، دریافتند 1400 سال پیش در اسلام و همچنین ادیان دیگر موضوع علم و کسب علم، بالاتر و برتر از وظایف دیگر مطرح شده است. آغاز رسالت پیامبر اکرم(ص) نیز با «اقرا» آغاز شده است و خداوند نیز کرامتش را در معلمبودن میداند و میخواهد «ما لم یعلم» را به انسان بیاموزد و فقط به انسان. این ویژگی فقط در انسان است که میتواند بیاموزد و آموزش دهد. در تاریخ بشر هم همیشه علم جایگاه رفیع و بلندمرتبهای داشته است. همچنین علم یکی از عوامل مهم در ایجاد صلح، دوستی و عدالت و پرهیز از افراط و خشونت بوده است. بههمیندلیل هم هست که یونسکو مرتب بر موضوع افزایش سطح آگاهیهای عمومی جامعه تأکید میکند. در نظر یونسگو آگاهی عمومی، موضوع بسیار مهمی است و ترویج علم راه بسیار مناسب و مؤثری برای افزایش این آگاهی است. وی در ادامه با اشاره به ثبتشدن نام 33 نفر از دانشمندان و اندیشمندان ایران در یونسکو و فهرست بلندبالایی که همچنان در انتظار ثبت جهانی هستند، به موضوع دستاوردهای دانشمندان ایرانی در بسیاری از حوزههای علم و فناوری اشاره کرد و گفت متأسفانه ما فرزندان خلفی برای آنان نبودهایم چون ادامهدهنده راه آنان نیستیم و درادامه توصیه کرد باید با تأسی به این بزرگان، ما نیز قدمهای دیگری در راه پیشبرد علم و فناوری در جامعه خود برداریم. در ادامه این مراسم از فعالیتهای سرکار خانم «توران میرهادی» نیز که سالها در زمینه نویسندگی و ترویج علم، بهویژه برای کودکان و نوجوانان زحمت کشیدند، تقدیر شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.