کدام نامزد برای اعراب بهتر است
این پرسشی است که بارها در جهان عرب تکرار شده؛ میگویند کدامیک از نامزدهای انتخابات آمریکا از نظر کشورهای عربی لیاقت و صلاحیت بیشتری دارد و میتواند مسائل منطقه را بهتر حلوفصل کند؟ بدون اینکه بخواهیم وارد شاخ و برگهای متعدد روند تصمیمگیریها در داخل آمریکا شویم، باید گفت مسئلهای در ایالات متحده آمریکا هست که آن را از هر دولت دیگری حتی در بین متحدان اروپاییاش متمایز میکند؛ این ویژگی خاص در مراکز فکر سیاسی یا همان (Tink Tanks) نهفته است که تاکنون درباره آنها و نفوذشان صدها کتاب نوشته شده؛ این اتاق فکرها در مجموع یک دولت غیررسمی و در سایه را تشکیل میدهند که بهصورت موازی با نهادهای رسمی فعالیت میکنند. این پدیدهای مختص آمریکاست و در یک صد سال گذشته اثر مهمی در برجستهکردن نقش آمریکا در کل جهان داشته است. گسترش این مراکز - که به تعبیری تا هزارو 200 مرکز میرسد- بهصورت موازی با اوجگیری آمریکا و کسب رهبری در سطح جهانی همراه بوده است. اگر به پرسش نخست این مطلب برگردیم و بخواهیم سیاست رئیسجمهوری جدید آمریکا را بفهمیم، باید به این نکته توجه کنیم که اساسا در آمریکا رؤسای جمهوری اشراف کافی و عمیق بر مسائل سیاست خارجی ندارند؛ هرچند در دوران آنها دستاوردهای سیاسی و بینالمللی مهمی به دست آمده باشد، دلیلش هم آن است که آنها به کارشناسان خود بهویژه آنهایی که به این اتاق فکرها تعلق دارند، اعتماد میکنند. یکی از این رؤسای جمهور «هری ترومن» بود که اطلاعی از سیاست خارجی نداشت، او، این نقص خود را با مشتی کارشناس با تجربه که شناخت عمیقی از جهان داشتند، پر میکرد؛ یکی از آنها «جورج مارشال» بود که بعدها وزیر خارجه شد. دیگری « دین اچیسون» بود که به او ستون دیپلماسی جدید میگفتند؛ نخستین کسی که پیمان ناتو را بنیان گذاشت. آنان در دولت ترومن نیز کار میکردند؛ همین افراد بودند که طرح مارشال را ارائه داده یا در این زمینه نهادهای بینالمللی مهمی مانند صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی را تأسیس کردند. اتاق فکرها در آمریکا نقش مهمی در این کشور دارند و موجب کارآمدی رئیسجمهور میشوند. هر رئیسجمهوری با شروع دوران خود گروهی از معاونان و مشاوران را تشکیل میدهد؛ اینها از بین کارشناسانی انتخاب میشوند که بیشترین نزدیکی را به تفکر او دارند. گاه اتفاق میافتد که نظریه یا پیشنهادهای یکی از همینها بهصورت رسمی به اساس سیاست خارجی آمریکا در یک دوران تبدیل میشود. از آنجا که به حکم قانون اساسی آمریکا و نظام سیاسی این کشور، اعلام سیاست خارجی برعهده رئیسجمهور است، واقعیتها نشان میدهد این نیروها جدا از هم نیستند و بهصورت فردی عمل نمیکنند؛ برای مثال آمریکاییها نظام سیاسیشان را میشناسند و میدانند بهشدت تحتتأثیر دو گروه فشار به نام لابیها و گروههای ذینفع است؛ اولی با برخی از کشورهای خارجی در ارتباط است و از هر سیاستی که بهنفع آنها باشد، حمایت میکند؛ مثل لابی یهودیان. دومی بیانگر حضور همه مؤسساتی است که منافع متعددی را در ساختار نظام حاکم بر کشور دنبال میکنند؛ مانند گروه دفاع از حقوق داشتن سلاح یا امپراتوریهای بزرگ اقتصادی و کارخانههای تولید سلاح در آمریکا. از صدها کتابی که در آمریکا منتشر شده میتوان بسیاری از این گروههای نفوذ را شناسایی کرد؛ اینها با کمکهایی که به اتاق فکرها میکنند یا بهلحاظ ایدئولوژیک با آنها سنخیت دارند، از همکاریهای آنها برخوردار میشوند. سال گذشته بحثی در کنگره مطرح شد که به تأثیر کشورهای خارجی بر عملکرد این اتاق فکرها اشاره میکرد و میگفت، برخی از دولتهای خارجی با ارائهدادن میلیونها دلار، در این اتاق فکرها نفوذ کردهاند. نظام سیاسی آمریکا بهشدت پیچیده است؛ هرکس وارد کاخ سفید میشود باید بداند گامهای خودش را چگونه بردارد که منافع همه این گروههای نفوذ را در نظر داشته یا مطمئن باشد فاصلهگرفتن از یکی از این گروهها به چه قیمتی برای او تمام میشود. به این ترتیب میشود گفت در نهایت هرکسی رئیسجمهوری آمریکا میشود، ناگزیر تفکرش را از همان تشکیلات در سایه میگیرد. حال اگر در جهان عرب کسی بپرسد کدامیک از اینها بهتر است، باید پیش از آن دانسته باشد که هر دوی این نامزدها از درون این نظام برخاسته و هیچکدام قادر به تصمیمگیری خارج از قواعد موجود در این نظام نیستند. بااینحال یک قاعده دیگر هست که نمیتوان آن را نادیده گرفت و آن اینکه باوجود داشتن تفکراتی ثابت، سیاست خارجی آمریکا براساس توازن قوا شکل میگیرد، به این معنا که توازن بین رئیسجمهور و دولتش از یک طرف و سایر قدرتهای نظام جهانی از جهت دیگر در چه وضعیتی است. اگر این توازن به نفع طرف خارجی باشد، تصمیمگیران واشنگتن در اولویتهای خود تجدید نظر خواهند کرد، زیرا نمیخواهند با آن برخوردی داشته باشند. آمریکا همین است دیگر. منبع: الخلیج
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.