پسابرجام و فرصتسازی برای حضور ایران در بازارهای بینالمللی گاز
فروغ گشتاسبی: ایران بهعنوان یکی از کشورهایهای دارنده ذخایر عظیم گاز طبیعی به میزان 34 تریلیون مترمکعب که 18 درصد ذخایر گازی جهانی را به خود اختصاص داده است، میتواند نقش مؤثری در بازار جهانی گاز با تأکید بر حفظ و توسعه ظرفیتهای تولید گاز بهویژه در میدانهای مشترک داشته باشد، چراکه توسعه صادرات گاز طبیعی افزون بر توسعه پایدار، به لحاظ سیاسی و بینالمللی موجب درهمتنیدگی و وابستگی متقابل کشورهای نیازمند گاز به کشورمان خواهد شد و باعث میشود میزان اثرپذیری از شیطنتهای اقتصادی بینالمللی علیه کشورمان کاهش پیدا کند. نگاهی به شرایط بینالمللی نشان میدهد پسابرجام فرصت مناسبی برای حضور قدرتمند ایران در بازارهای بینالمللی گاز طبیعی است، زیرا توسعه روابط ایران و غرب در حوزههای اقتصادی در حال گسترش است و این مهم فرصتی استثنایی برای اثرگذاری ایران را در بازارهای جهانی گاز طبیعی فراهم خواهد کرد. افزایش چشمگیر تولید گاز از میدان مشترک پارس جنوبی نیز افقهای جدید صادراتی را در برابر ایران گشوده بهطوریکه هماکنون مذاکرات گازی متعددی با کشورهای حاشیه خلیجفارس انجام شده یا در دست انجام است. مذاکرات صادرات گاز برای ایران که یکی از بزرگترین دارندگان ذخایر گاز در جهان و پل ارتباطی بین خلیجفارس، آسیای میانه، روسیه، اروپا، آفریقا و شبهقاره هند است، از اهمیت ویژهای برخوردار است. همین امر باعث شده شرکت ملی صادرات گاز ایران بهعنوان دروازه اصلی تعاملات بینالمللی وزارت نفت برای ورود این کشور به بازارهای جهانی گاز از هیچ کوششی دریغ نکند. هماکنون نیز افزایش توان صادراتی و تبدیل ایران به یک بازار گازی فعال در منطقه خاورمیانه، کسب سهم درخور توجه در بازارهای جهانی گاز، ایجاد امنیت و ثبات سیاسی و اقتصادی در منطقه از طریق تأمین انرژی، تقویت ارتباطات بینالمللی و ایجاد بستر مناسب برای توسعه پایدار کشور از طریق انعقاد قراردادهای بلندمدت، از اهداف پیشِروی ایران در بازار صادراتی گاز است. افزایش ذخایر راهبردی گاز کشور افزایش ذخایر راهبردی گاز کشور به منظور اثرگذاری در بازار جهانی گاز و تأکید بر حفظ و توسعه ظرفیتهای تولید گاز، بهویژه در میدانهای مشترک، ازجمله سیاستهای کلی مرتبط با صنعت نفت کشور است. از آنجا که ایران کشوری غنی از لحاظ منابع هیدروکربوری است، هماکنون از لحاظ ذخایر گازی در مقام اول جهان قرار دارد و با توجه به رویکردهای اقتصاد مقاومتی، در شرایط کنونی باید تلاش شود روند کلان روبهرشد اقتصادی کشور به مسیر خود ادامه داده و آسیبپذیری اقتصادی کشور در سالهای تحریم کاهش پیدا کند. گفتنی است در شرایط برجام اقتصادی با توجه به تأکیدات مقام معظم رهبری در بندهای سیاستهای کلان اقتصاد مقاومتی، صادرات گاز طبیعی به دلیل ایجاد چشماندازهای روشن سیاسی و اقتصادی جزء اولویتهای اصلی کشور در حوزه انرژی است. اقتصاد مقاومتی؛ تلاش برای خوداتکایی اقتصاد مقاومتی کاهش وابستگیها و تأکید روی مزیتهای تولید داخل و تلاش برای خوداتکایی است. در اقتصاد مقاومتی با رویکرد صادرات گاز کشورهای منطقه و نیز کشورهایی با همسویی ایدئولوژیک باید بر دیگران ترجیح داده شوند، چراکه کشورهایی با همبستگی بیشتر اقتصادی، در جهت حفظ روابط دوستانه و گسترش آن تلاش بیشتری خواهند داشت، زیرا در تعاملات منطقه به سبب مواجهه با تهدیدات و فرصتهای مشترک، امنیتشان به هم گره خورده است. درواقع بلوکی از کشورهای همسایه و مجاور به لحاظ جغرافیایی، با حجم بزرگ اقتصاد و جمعیت، پایداری و صرفه اقتصادی بیشتری در مبحث صادرات گاز برای ما خواهد داشت و اگر سعی کنیم در پسابرجام به صنایع نفت، گاز و پتروشیمی بهویژه در بحث سرمایهگذاری و مشارکتهای خارجی توجه ویژه داشته باشیم، در آینده نزدیک به صادرکننده عمده فراوردههای نفتی در منطقه مبدل شده و میتوانیم به پیشرفتهای فنی و صنعتی بسیاری در این زمینهها نائل شویم و در چنین شرایطی توسعه پایدار کشور تضمین و اقتصادی پویا در انتظار صنعت نفت بوده و در نهایت منجر به رفاه بیشتر برای مردم عزیز کشورمان خواهیم شد. الزام توجه به سیاستهای مرتبط با تجارت گاز در پسابرجام با توجه به رقابت گاز طبیعی با نفت در اقتصاد جهان، توجه ویژه به چشمانداز، سیاستها، مقررات و پژوهشهای مرتبط با تجارت گاز در پسابرجام باید جزء اولویتهای اصلی صنعت نفت کشور در اقتصاد مقاومتی باشد. سهم گاز طبیعی در تقاضای جهانی انرژی از نیمه دوم دهه 1960 رشد چشمگیری داشته است. این افزایش به دلیل قیمتهای بالای نفت، سیاستهای زیستمحیطی و توسعه نیروگاههای گازی بوده بهطوریکه بازار سایر انرژیها را نیز تحتتأثیر قرار داده است و پیشبینی میشود سهم گاز طبیعی از سبد انرژی تا سال 2030 به حدود 30 درصد برسد. ایران با برخورداری از 34 تریلیون مترمکعب ذخایر گاز طبیعی، در صدر کشورهای دارنده ذخایر گاز طبیعی جهان قرار گرفته و بهرهمندی از شرایط یادشده منجر به ایجاد موقعیت استراتژیک خاصی برای ایران نسبت به کشورهای همجوار، شده است. بیش از 13 میدان گازی مستقل در خشکی و میدانهای دریایی پارس جنوبی، پارس شمالی، سلمان، لاوان و کیش، مأموریت استحصال روزانه یک میلیارد مترمکعب گاز طبیعی را تا سه سال آینده برای کشور رقم زده و برآورد میشود بتوان بخش درخور توجهی از این تولید فزاینده را به کشورهای متقاضی صادر کرد. بنابراین لازم است با توجه به سیاستهای برنامه کلان اقتصاد مقاومتی در زمینه برنامههای بلندمدت صادرات گاز دارای راهبردهای مشخصی باشیم، که میتوان به نقش مهم و اثرگذار ایران در مجمع کشورهای صادرکننده گاز با توجه به افزایش اهمیت تجارت جهانی گاز طبیعی اشاره کرد. افزایش سهم «الانجی» در تجارت گاز طبیعی بررسی بازارهای گاز طبیعی جهان نشان میدهد در شرایط کنونی، حجم تجارت گاز طبیعی با خط لوله بهمراتب بیش از الانجی است و پیشبینی میشود با ارتقای فناوری و توسعه صنعت تولید الانجی در جهان، رشد سهم این بخش در تجارت گاز طبیعی در سالهای آینده، بهمراتب بیش از خط لوله باشد و حتی برخی تحلیلگران از احتمال شکلگیری نخستین معاملات بازار جهانی گاز به صورت تکمحموله و برای خرید و فروش محموله الانجی هر یک از کشتیهای ویژه حمل آن خبر میدهند و معتقدند بازار گاز طبیعی در سالهای آینده با تکیه بر محمولههای الانجی، تعریف جدیدی خواهد یافت و میتواند بهعنوان بازاری قابلاعتماد مانند بازار جهانی نفت خام، در عرصه جهانی ایفای نقش کند. در نتیجه، با درنظرگرفتن پیشرفتهای فنی، افزایش تقاضا و تعریف قراردادهای جدید موسوم به IPC در پسابرجام، سودآوری فعالیت در بازار الانجی انکارناپذیر خواهد بود. کشورهای آسیای جنوب شرقی از جمله ژاپن، کرهجنوبی، تایوان و مصرفکنندگان اروپایی بهویژه بلژیک، فرانسه، یونان، ایتالیا، پرتغال و اسپانیا، اصلیترین مصرفکنندگان الانجی در جهان هستند که در آینده نزدیک مصرفکنندگانی از آسیا، بهویژه کشورهای چین و هند در همسایگی ایران به این مجموعه اضافه خواهند شد که نشانگر شکلگیری بازاری مطلوب برای کشورهای تولیدکننده الانجی در دنیاست. تداوم و جدیت در اجرای پروژههای صادرات گاز با روی کارآمدن دولتی که شعارش تدبیر و امید و سیاستش تعامل سازنده با کشورهای دیگر است، ماراتن نفسگیر برجام سیاسی در سال 1394 به سرانجام رسید و اکنون با عزمی راسخ و همتی بلند با نگاه به برجام اقتصادی و با توجه به سیاستهای کلان اقتصاد مقاومتی، پروژههای مربوط به صادرات گاز ایران، با جدیت هرچه تمامتر دنبال میشود و براساس سیاستهای وزارت نفت، اولویت صادرات گاز ایران در مرحله اول کشورهای همسایه و در مرحله بعدی و با توسعه صنعت «الانجی»، ورود به سایر بازارهای جهانی گاز خواهد بود. انعقاد قراردادهای جدید صادرات گاز در سال جدید در سالهای گذشته تعاملات گازی گستردهای با کشورهای ترکمنستان، ارمنستان، آذربایجان و ترکیه وجود داشته و بهزودی عراق نیز به این کشورها اضافه خواهد شد؛ ضمن اینکه مذاکرات لازم با دیگر کشورهای منطقه خلیجفارس، از جمله امارات، کویت، بحرین، عمان، هند، چین، گرجستان و برخی از کشورهای صاحب صنعت اروپایی در سال 1394 صورت گرفته و سعی میشود در پسابرجام زمینههای عقد قرارداد و سرمایهگذاری در صنعت صادرات گاز طبیعی ایران باجدیت دنبال شود. علاوه بر قراردادهای کنونی صادرات گاز و همچنین مذاکراتی که برای صادرات گاز در جریان است، بحث «الانجی» نیز از دهه 80 مورد تأکید ویژه وزیر نفت بوده که دراینباره میتوان به سه پروژه پارس، پرشین و ایرانالانجی اشاره کرد که به دلیل تحریمها دو پروژه پارس و پرشین الانجی از سال 1389 متوقف شد، ولی پروژه ایرانالانجی با پیشرفت حدود 50 درصد در جریان است که در پرتو برجام اقتصادی بهزودی اقدامات لازم درباره تکمیل و راهاندازی این پروژهها آغاز خواهد شد. متنوعسازی بازار گاز همچنین در بخش متنوعسازی بازار گاز میتوان به موضوع بهرهبرداری از واحدهای شناور الانجی (FLNG) بهعنوان گزینه دیگری برای تولید زودهنگام الانجی و ورود به باشگاه جهانی تولیدکنندگان الانجی اشاره کرد که امید است در پسابرجام با انتخاب شرکای صاحبنام خارجی این مهم نیز میسر شود و حامل خبرهای غرورآفرین برای مردم باشیم. با توجه به چشمانداز ایران از لحاظ ذخایر عظیم گازی، موقعیت استراتژیک جغرافیایی در منطقه خاورمیانه، جذابیتهای صنعت نفت ایران برای دیگر کشورها، امنیت سرمایهگذاری و همچنین دیپلماسی جدید دولت در تعامل سازنده با دیگر کشورها در سایه توجه و پیروی از اصول بندهای اقتصاد مقاومتی، میتوان امید داشت در سال 1395 با دروازههای برجام اقتصادی، آیندهای روشن در انتظار صادرات گاز ایران باشد؛ آیندهای که شاهد رشد و شکوفایی اقتصادی کشور ایران و ورقخوردن برگهای زرین دیگری در تاریخ صدساله صنعت نفت خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.