ضرورت کنترل مطالبات در فضای مجازی
روند روبهگسترش نقش و اثربخشی اصلاحطلبان در انتخابات سالهای 92 و 94، شرایط جدیدی را به وجود آورده که ممکن است در صورت نبود دقت لازم، با بعضی غفلتها، فراموشیها و سوءتفاهمهای سیاسی، منجر به بازگشت اوضاع سابق (84-92) شود. خروج نسبی و درخور توجه از شرایط «امنیتی» و ورود به شرایط «سیاسی»، ما را باید متوجه الزامات محیط جدیدی کند که در آن هستیم؛ به این معنی که تلاش کنیم بهتدریج و پلهپله برای بهترشدن اوضاع گام برداریم. میدانیم تغییرات اجتماعی- سیاسی بهدلیل برخی مخالفتها تدریجی رخ میدهند و گاهی نیز بسیار کُند هستند. تغییرات سیاسی در شرایط جدید کشور ما در دو بخش رخ میدهد؛ بخش اول در حوزه آگاهی و خودآگاهی فعالان اجتماعی و سیاسی است و با اراده آنان رخ میدهد و بخش دوم خارج از اراده فعالان و بازیگران مدنی و سیاسی قرار دارد و خارج از قدرت آنهاست. برای نمونه از تغییرات اخیر میتوان به غلبه دنیای مجازی در سیاست ما اشاره کرد که امروزه به ابزاری برای تسریع تلاشهای فعالان سیاسی و اجتماعی بدل شده است، اما باید در این حوزه توجه کرد رفتار و گفتار فعالان سیاسی در فضای مجازی در عرصه جامعه عواقب و آثاری دارد که باید درباره آنها دقتنظر بیشتری داشته باشند. در این زمینه چند نکته درخور توجه است: 1- برخی جریانات سیاسی در عرصه عمل سیاسی رفتار و عقاید خود را «حق مطلق» میپندارند و برای رأی و نظر مردم نقش و اهمیت ثانوی قائل هستند؛ آنها بعضا در انتخابات نیز رأی مردم را تزئینی میدانند. این جریانات این نوع نگاه و جایگاه را در دنیای جدید مجازی نیز برای خود قائل هستند و با ابزار مدرنی که در اختیار دارند، سعی میکنند رقیب را با روشهای خارج از چارچوب و قواعد پذیرفتهشده از میدان بهدر کنند. برخی اصولگرایان رفتار، کردار و منش حکمرانی دولتهای نهم و دهم را موفق میدانند-اگرچه توانایی و جسارت بیان عمومی آن را نداشته باشند- بنابراین سعی میکنند با حضور در انتخابات آتی ریاستجمهوری این باور خود را به اثبات برسانند. البته بحث ورود احمدینژاد به انتخابات آتی، خود موضوعی پیچیده و نیازمند تحلیل مستقل از این مقاله است؛ اینکه آیا او به صورت جدی به صحنه میآید یا نمیگذارند حاضر شود یا اینکه نسبت به حضور او بیتفاوت هستند، موضوعات متفاوتی است. آنچه مهم است، اینکه این بخش اصولگرایان قائل به ایفای نقش جدی برای خود در انتخابات آتی هستند. 2- رئیسجمهور روحانی در هیأت دولت، یکتنه با بسیاری از مشکلات رودرروست و بار بسیاری از مسائل را به صورت انفرادی بر دوش دارد، چنانکه در موضوع اخیر کنسرتها بهشدت شفاف و روشن شد. این نکته از جهتی مثبت و از جهتی قابل درنگ است. از این جهت مثبت است که نشان میدهد و ثابت میکند وی همچنان بر برنامهها و تعهدات خود پایبند است و برای اجرای آنها پافشاری میکند؛ اما از این جهت قابل تأمل است که سنگینی کار برای وی و پیشرفت و بهبود امور بهدلیل تنهایی وی سختتر میشود. 3- پیروزی دولت «تدبیر و امید» در برجام کار بزرگی است که برای دوره نخست این دولت به تنهایی میتواند کارنامهای درخور باشد، اگر اجرای آن کامل و همهجانبه تحقق پیدا کند، نهتنها بحران سخت تحریم، بلکه مسئله رشد و توسعه اقتصادی و سیاسی نیز با روند مناسبتری پیش میرود. مخالفتهای تندروها با برجام، از ابتدا نیز با هدف کمرنگکردن موفقیت دولتی بوده است که اعتدالیون و اصلاحطلبان از آن حمایت میکنند. و این روزها مخالفتهای سطحی با آثار و پیامدهای موفق برجام ادامه دارد، چنانکه در موضوع FATF دولت را با حملات شدید مواجه کردند. 4- اصلاحطلبان و اعتدالیون که خواهان بهبودی اوضاع اقتصادی در فضای آرام هستند، باید بدانند هرگونه تفرق در رفتار سیاسی و فاصله بین آنها و دولت فعلی، نتیجهای جز پاگرفتن مجدد کسانی که خود مسبب وضعیت فاجعهبار کشور بودهاند، نخواهند داشت. در آن شرایط، آنها از پاسخگویی و انتقادها درباره رفتار هشتساله خود نیز فرار خواهند کرد؛ موضوعی که این روزها آرزوی آن را دارند. جامعه مدنی پویا و منتقد متشکل از احزاب قوی و تشکلها، لازمه بهبود روند توسعه و پاسخگویی مناسب هستند. هرچه در این دوران تلاش اصلاحطلبان بر افزایش فعالیت تشکیلاتی و حزبی خود باشد و با افزایش کیفیت رفتار آگاهانه و هماهنگ به فعالیت بپردازند، اجازه شکلگیری مجدد فضای پوپولیستی در سیاست را نخواهند داد. در آن شرایط تغییرات هیجانی و رفتارهای غیرنهادی و غیرآگاهانه نیز کاهش مییابد. 5- با وصف مطالب یادشده، فعالان سیاسی اصلاحطلب و گروهها و احزاب باید با افزایش خویشتنداری و گذشتن از بسیاری از خواستههای غیراولویتدار و ایجاد انسجام در رفتارها، از دولت تدبیر و امید حمایت منتقدانه کنند؛ البته در مقابل بسیاری از غفلتهای دانسته و نادانسته دولت در مسائلی مانند «فیشهای حقوقی» و توجهنکردن و نداشتن حمایت کافی از بدنه رأی دادهشده ازسوی اصلاحطلبان، مسائلی هستند که در انتخابات آتی و پیروزی دولت روحانی مؤثر خواهند بود. 6- افزایش سطح و نوع مطالبات مردم و فعالان مدنی، اگر با مقدورات کشور و تعهدات دولت و ساختار سیاسی هماهنگ نباشد، نتیجهای جز سرخوردگی و یأس مردم که ناشی از تحققنیافتن آنهاست دربر نخواهد داشت، این باعث خواهد شد مردم نیز بهتدریج از واقعیتها دور شوند و چهبسا در یک رقابت دوگانه به انتخاب اصلاحطلبان و نامزد آنها ضربه بزند. این موضوع بهویژه برای اقشار آسیبپذیر حساستر است. 7- اگر دیروز نرمافزارهای مجازی برای اصلاحطلبان ابزار تبلیغات و افزایش پاسخگویی و شفافیت بوده است، امروز اصولگرایان نیز بر این حوزه فائق آمدهاند و بهخوبی از این ابزار استفاده میکنند. آنها با بهرهگیری از حوزه مجازی و با پشتیبانیهای خاص مالی و غیرمالی خود، به تخریب اصلاحطلبان و دولت روی آوردهاند. پس فراموش نکنیم همیشه فرصت خاص پیش نمیآید و تکرار نمیشود؛ راهکارِ پیوستهکردن تغییرات، در واقع افزایش پیگیری و پاگیری نهادهای مدنی و تشکیلاتی در جایی خارج از مرزهای مجازی است. در پایان، آنچه در چهار سال اخیر اتفاق افتاد، در مقایسه با گذشته بسیار مثبت بوده است، چه در حوزه اقتصادی، چه سیاسی و چه اجتماعی. باید از این موفقیتها و تغییرات بهعنوان پلههای بعدی توسعه و رسیدن به اولویتهای آتی سیاسی و اجتماعی استفاده کرد، اینگونه شاید نسل آینده نیز ما را سرزنش نکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.