اسرائیل در برابر پرسشهای دشوار
با وجود همه تأکیدهایی که میشود مبنیبر اینکه حوادث و تحولات جاری در خاورمیانه در سالهای اخیر در کل به نفع اسرائیل بوده و این رژیم توانسته است از همه آنها به نفع خود بهرهبرداری کند، مسائل دیگری هست که اسرائیل را در برابر پرسشهای دشواری قرار میدهد. درست است در این مدت ارتشها و قدرتهای استراتژیک منطقه، ازجمله عراق، سوریه و لیبی رو به زوال رفتهاند، اما این مسائل هنوز نتوانسته است تهدیدهای خارجی و داخلی را از این رژیم دور کرده یا به همه خواستههایی که داشت، برساند. یکی از چالشهای مهم که تقریبا انتظارش نمیرفت، این است که همواره اسرائیل بهعنوان حافظ منافع آمریکا به طور خاص و منافع غرب در منطقه به طور عام، معرفی شده است. تاکنون اینطور تصور میشد هرگونه ضربهای به اسرائیل به نفع همان قدرتهای استراتژیکی خواهد بود که از آنها یاد شد. اما آیا این سؤال هنوز به قوت خود باقی است؟ پاسخ این سؤال در گرو سؤال دیگری است و آن اینکه آیا آمریکا هنوز نیاز به چنین نقشی از سوی اسرائیل دارد؟ آنهم در شرایطی که دیگر آمریکا خود را نیازمند نفت خاورمیانه نمیبیند یا از سوی دیگر، اولویت استراتژیک این کشور از منطقه خاورمیانه به سمت خاور دور میل پیدا کرده است؟ یکی از مظاهر جدیبودن این پرسش، اختلافاتی است که هر از چندگاهی بین دولت آمریکا و بنیامین نتانیاهو درباره یادداشت تفاهم بر سر کمکهای نظامی اسرائیل بروز میکند. مذاکرات برای تأیید این توافق نوامبر سال 2015 شروع شد. آن زمان باراک اوباما، رئیسجمهور آمریکا، به نتانیاهو پیشنهاد داد بهزودی این گفتوگوها را شروع خواهد کرد، اما نتانیاهو نپذیرفت و به دلیل توافق هستهای با ایران از میز مذاکره کنار کشید. این تنشها در چهار ماه گذشته بهویژه به دلیل اینکه اسرائیل شرایط آمریکا را نپذیرفته، بالا گرفته است. آمریکا میگوید در گذشته این قاعده مرسوم بوده که اسرائیل 40 درصد از این کمکها را خرج خرید تجهیزات اسرائیلی یا دقیقا در کالاهایی هزینه خواهد کرد که اسرائیل آنها را تولید کرده باشد. این مبلغ به حدود 1.2 میلیارد دلار از مجموع سه میلیارد دلار کمکهای سالانه آمریکا میرسد و بهویژه به رشد صنایع نظامی اسرائیل کمک بزرگی میکرد. اما اکنون آمریکا به دو دلیل با خواستههای اسرائیل مخالفت میکند: یکی اینکه آمریکا با افزایش این کمکها به چهار میلیارد دلار - چنانکه اسرائیل میخواهد - مخالف است و دیگری اینکه آمریکا میگوید آن 40 درصد باید صرف خرید کالاهای صرفا آمریکایی شود، یعنی کالاهایی که در داخل آمریکا تولید شده است نه در اسرائیل. طبعا انگیزه آمریکا این است که به منافع خودش اولویت دهد نه دیگران، حتی اگر به سود اسرائیل تمام شود و این تحولی بزرگ و مهم در روند روابط آمریکا و اسرائیل تلقی میشود. یک مسئله داخلی دیگر هم اسرائیل را با چالشهای سنگینی مواجه کرده است و آن نقش و کارکرد تاریخی رژیم صهیونیستی برای خود یهودیان است؛ مسئلهای که به نظر میرسد باید برای آن توجیهات جدیدی پیدا یا عوامل وجودیاش را بازتعریف کرد. منظور از این چالش، تعریف هویت «اسرائیل » در سایه پیچیدهترشدن روند مهاجرتهای معکوس به خارج از اسرائیل است؛ همچنین به دلیل تشدید انگیزههای نژادپرستانه یهودیان شرقی و در پیشاپیش آنها یهودیان اتیوپیاییتبار که به دنبال حقوقشان هستند. همه اینها یک پرسش را دوباره به میان کشیده و آن اینکه یهودیت یک دین است یا یک ملت؟ این مسئله با فراخوانهایی که خواستار تبدیل اسرائیل به یک رژيم یهودی است، بهای بیشتری به خود میگیرد. نتانیاهو به دنبال یک رژيم یهودی با وسعت تمام خاک فلسطین است به گونهای که شامل همه مناطق فلسطینی شود. کسانی که طرفدار یهودیت بهعنوان یک ملت هستند در داخل دولت نتانیاهو و پارلمان اسرائیل تعدادشان زیاد است، اما درمقابل کسانی هم هستند که با رد چنین ادعایی میگویند یهودیت فقط یک دین است. نزاع بین این دو اردوگاه روبهتشدید میرود و بهویژه با تشدید دشمنی نژادپرستانه با یهودیان شرقی خطرناکتر میشود. این نژادپرستی هرگونه ادعایی مبنی بر «قوم یهود» را باطل میکند و حتی پرسشهایی را در برابر مبلغان قومیت یهود و آرزوی انضمام کل کرانه باختری به اسرائیل و یهودیکردن این مناطق میگذارد. نزاعهای داخلی بین ارتش و دولت در کنار اعتماد مردم به ارتش، به گفته ژنرال گادی ایزنکوت، تهدیدها را دوچندان کرده است. بهویژه بعد از رسوایی نفوذ یک هواپیمای بدون خلبان روسی که دو ماه پیش فضای جولان را در مناطق اشغالی سوریه درنوردید و سامانه «گنبد آهنین» اسرائیل نتوانست آن را سرنگون کند. تحولات و چالشهایی که از آنها یاد شد درحالحاضر ذهن استراتژیستهای اسرائیل را به خود مشغول کرده است. اینها نشان میدهد اسرائیل آنطور که تصور میشود، در دورانی طلایی بهسر نمیبرد، بلکه حتی برعکس با پرسشهایی جدی مواجه است و در رأس آنها این پرسش که: اسرائیل به کجا میرود؟ منبع: الاتحاد
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.