گفتوگو مارین ون هولك، كارگردان هلندی:
خوشحالم به فرهنگ ایران مهاجرت کردهام
عسل عباسیان: مارین ون هولك، بازیگر و كارگردان تئاتر هلندی كه اخیرا به ایران مهاجرت كرده و عضو كمپانی هنرهای اجرائی ویرگول شده و در همین مدت فارسی نیز آموخته، این روزها نمایش «كروماكی» را با بازیگران ایرانی نظیر بابک بیگزاده، خسرو پسیانی، نگین تبرا، حدید تقییار، دیبا خاتمی، مینا درودیان، امیرحسین طاهری، شهریار فرد، پریسا مقتدی، مینا ملکمحمدی و میثم میرزایی در خانه نمایش «دا» اجرا میكند. او با نشاندادن زوایایی تازه، سعی بر آشناییزدایی از مفهوم «مهاجرت» دارد. «کروماکی» كه به لحاظ فرم نیز تجربهگرا و آوانگارد است، در فضایی اتفاق میافتد كه میان تماشاگر و بازیگر هیچ فاصلهای نیست و نهایتا تجربهای ناب رقم میخورد. با مارین ون هولك كه قصد دارد در ایران بماند و اینجا كار كند، گفتوگویی داشتیم كه میخوانید.
نام «كروماكی» كه شما برای اجرایتان انتخاب كردهاید، نام یك تكنیك و جلوه ویژه سینمایی است. دلیل انتخاب این عنوان چه بود؟ تكنیك كروماكی برای من استعارهای است از مهاجرتكردن. هركس میخواهد جایی برود، تصویری از آن سرزمین دارد كه تصویری دوبعدی است اما وقتی به مقصد میرسد، همهچیز با آنچه تصور میكرده فرق میكند. تصویری كه خیلی وقتها ما از سرزمینی كه بناست به آن مهاجرت كنیم داریم، تصویری تیپیكال است و با آنچه در واقعیت وجود دارد فرق میكند. در نظر من مهاجرت گاهی تغییر تصویر بكگراند است، مثل اتفاقی كه در ابتدای اجرای ما با تكنیك كروماكی میافتد. شما مقابل پردهای سبزرنگ میایستید و عكس میگیرید، سپس بكگراندی از سرزمین دلخواهتان به تصویر افزوده و عكس تازه برایتان ارسال میشود. درست مثل تصوری كه از مهاجرت هست. شما هلندی هستید و به ایران مهاجرت كردهاید. انگیزه و بهانه شما برای اینكه اجرائی با تم «مهاجرت غیرقانونی» در ایران داشته باشید، چه بود؟ خودم مدتهاست با پدیده مهاجرت درگیر شدهام و سال 2015 در اروپا همه درگیر این موضوع بودند. در واقع انگار موضوع مهاجرت و مهاجران غیرقانونی، موضوعی بود كه بههیچوجه نمیشد از آن فرار كرد. من در ایران زندگی میكنم و نگاهم به این موضوع، با هموطنانم و اروپاییها فرق میكند چون تجربه دو، سه سال زندگی در خاورمیانه را دارم. در مدتی كه ساكن خاورمیانه هستم، دیدهام كه بسیاری از ایرانیها مثل افغانستانیها مهاجرت كردهاند اما مردم ایران معمولا مهاجرت غیرقانونی و پناهندگی را دور از خودشان تصور میكنند. برای همین فكر كردم كاركردن روی این موضوع در ایران جالبتر است. هیچیک از بازیگران ایرانی كه با آنها كار كردم، تجربهای از مهاجرت غیرقانونی نداشتند و در واقع تلاش من برای نزدیكترشدن بازیگر و مخاطبم به موقعیتی بود كه ممكن است روزی برای هركسی اتفاق بیفتد. برای من مهم بود كه در این نمایش از تصور و تخیل بازیگران ایرانی استفاده كنم. در مدتی كه به ایران مهاجرت كردهاید، فارسی را نیز آموختهاید. اما در شرایطی كه فارسی، زبان اصلی شما نیست، متن این اجرا چطور شكل گرفت؟ ما اول روی كاراكترها كار كردیم و بعد شروع كردیم با بداههپردازی و اتودزدنهای مداوم به متن رسیدیم. در واقع با اتودزدن، متریالی داشتیم كه با استفاده از آن، ساختار را شكل دادیم. خانم نغمه ثمینی هم در نوشتن نریشنی كه در واقع شیرازه اجرای ماست همراهیمان كردند. امروزه شاهدیم بسیاری از ایرانیها به فكر مهاجرت به اروپا و دیگر نقاط دنیا هستند اما شما از هلند به ایران آمدهاید. قصد دارید اینجا بمانید؟ كاركردن در ایران تا چه اندازه برایتان جدی است؟ این موضوع برایم بسیار جدی است. من فكر میكنم خیلی خوششانس هستم كه توانستهام به فرهنگ دیگری مهاجرت كنم و در آن فرهنگ، تئاتر كار كنم. وقتی به سیستم دیگری میروی و آن را با سیستمی كه خودت در آن رشد كردهای مقایسه میكنی، در چنین تجربهای چشمت باز میشود و بینش پیدا میكنی. من از بودن در ایران و كاركردن در اینجا تجربههای بسیار زیادی كسب كردهام و از این بابت بسیار خوشحالم. در وطن خودتان هلند در چه رشتهای تحصیل كردید و پیش از مهاجرت به ایران به چه كاری مشغول بودید؟ ابتدا در لندن بازیگری خواندم و بعد در مقطع فوقلیسانس در هلند در رشته نورپردازی تحصیل كردم. در واقع در سالهای اخیر بین هلند و لندن در رفتوآمد بودم و چندین اجرای وابسته معماری در هلند كار كردم. مثلا توی یك قایق اجرا داشتم یا توی جنگل. همچنین مدیر یك شركت نورپردازی در هلند بودم. نقش كمپانی هنرهای اجرائی ویرگول در شكلگیری اجرای «كروماكی» چه بود؟ سه سال است كه با كمپانی هنرهای اجرائی ویرگول كار میكنم و در واقع حالا دیگر عضو این گروه شدهام. پشتیبانی اجرای كروماكی برعهده كمپانی ویرگول بود و چندتا از بازیگرها هم از كسانی بودند كه زیرمجموعه ویرگول هستند و در كارگاه آروند دشتآرای (مدیر كمپانی) حضور داشتند. برای من مهم بود كه در این اجرا با بازیگران جوان و كمتجربه كار كنم چون اجرای من نیاز به بازیگرانی داشت كه هنوز در نقشها و كلیشهها گیر نیفتادهاند. البته همزمان بازیگرانی باتجربه هم لازم بود كه با آنها، اجرایمان بالانس باشد. آروند دشتآرای، كارگردان تئاتر ایرانی كه در این اجرا نیز مشاور شماست، در پروسه شكلگیری «كروماكی» چه نقشی داشت؟ آروند دشتآرای به من همفكری داد و در واقع برایم معرف فرهنگ و جغرافیایی شد كه با آن بیگانه بودم. بدون یاری او قطعا این اجرا شكل نمیگرفت. «كروماكی» در خانه نمایش «دا» روی صحنه میرود و شكل اجرای آن به نحوی است كه هیچ مرزی بین بازیگر و تماشاگر وجود ندارد. صحنه مجزا نشده و به تماشاگر این آزادی داده میشود كه حین اجرا بنشیند، بایستد، راه برود و حتی دراز بكشد. شما هر روز میتوانید میزبان تعداد محدودی تماشاگر باشید. ایجاد این محدودیت تعمدی و آگاهانه بود؟ بله كاملا. این اجرا نمیتواند بیش از 30 تماشاگر داشته باشد و از طرفی من نمیخواستم اجرایمان بازیگر خیلی معروفی داشته باشد و شكلی تجاری پیدا كند. در واقع میخواستم ضدجریان و آلترناتیو باشیم. تماشاگرمان را با آزادیای كه به او میدهیم با تجربهای خاص مواجه كنیم و نهایتا برخلاف جریانِ روز تئاتر دنیا كه بهشدت تجاری است و سعی بر آن دارد كه با استفاده از ستارههای دنیای بازیگری، در هر اجرا بیش از هزار تماشاگر داشته باشد، عمل كنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.