خشونت علیه خبرنگاران افغان به بالاترین حد خود رسید
اخترمحمد ماکویی
روزهایی خونین برای خبرنگاران جامعه رسانهای ایران؛ از اولین جاهایی که طالبان از آن قربانی گرفت. هیچ گروه تروریستی به رسانهها روی خوشی ندارد، از طالبان و القاعده گرفته تا داعش که به استفاده و تأثیرگذاری از رسانهها مشتاقترند. این گروهها درباره بسیاری از موضوعات با یکدیگر مشکل دارند و درگیر میشوند، ولی در مورد چگونگی برخورد با رسانهها و خبرنگاران، همنظر هستند؛ خشونت. این خشونت اما حداقل در افغانستان فقط مختص گروههای تروریستی نیست؛ زیرا در گزارشی که کمیته «مصونیت خبرنگاران» منتشر کرده، در ششماهه نخست سال جاری میلادی، کارمندان دولت افغانستان در رتبه اول «خشونت علیه خبرنگاران» قرار گرفتهاند و طالبان دوم. «نجیبالله شریفی»، رئیس کمیته «مصونیت خبرنگاران» میگوید که سال جاری میلادی خونینترین سال برای خبرنگاران در افغانستان بوده و در ششماهه نخست این سال، 10 خبرنگار و کارمند رسانهای در این کشور کشته شدهاند، کشتن 10 خبرنگار در یکسال در افغانستان سابقه نداشته است. وی که در یک نشست خبری در کابل صحبت میکرد، گفت: «در ششماهه اول سال جاری میلادی درمجموع ۵۴ مورد خشونت علیه خبرنگاران در این کشور ثبت شده است. بیشترین عامل خشونت علیه خبرنگاران، دولت این کشور بوده، از مجموع ۵۴ مورد خشونت علیه خبرنگاران، ۲۱ مورد از سوی «منصوبان و کارمندان حکومت» صورت گرفته است. در گزارش کمیته مصونیت خبرنگاران آمده است که طالبان بعد از حکومت در رتبه دوم «عاملان خشونتها» بر خبرنگاران قرار گرفتهاند و نمودار خشونت این گروه علیه خبرنگاران به بالاترین حد خود رسیده است. رئیس کمیته مصونیت خبرنگاران گفت: «از سوی دیگر به دلیل اینکه طالبان مسئول ۹ مورد قتل خبرنگاران هستند، خشونتی که از جانب آنها اعمال شده، بهمراتب شدیدتر و خونینتر است». این خشونتها هم انواع مختلف دارد؛ از شکستن دوربین خبرنگاران توسط مأموران دولتی و کتکخوردن از دست آنها گرفته تا مورد هدف یک انتحارکننده قرارگرفتن که فقط در یک مورد در اوایل سال جاری میلادی هفت نفر از کارکنان یک رسانه کشته شدند که حتی کار به جایی کشید که برخی از رسانهها تصمیم به «تحریم خبری» طالبان زدند. صحبتها در مورد این موضوع هم با هر حملهای که بر خبرنگارن صورت میگیرد، شدت مییابد. در همان زمانی که (بهمنماه سال گذشته) طالبان آن هفت خبرنگار را کشتند، «نعمتالله سروری» رئیس دانشکده خبرنگاری دانشگاه هرات، در گفتوگویی با «شرق»، گفت: «این کار معقول و منطقی نیست. نباید خبرهای مربوط به طالبان تحریم شود. چون وقتی ما دم از آزادی بیان میزنیم نباید با یک انتحار و انفجار از بین برود. آزادی بیان یک اصل اسـت، چنین اتفاقاتی هم هرروز حتی در کابل رخ میدهد... این موضوع نمیتواند استراتژی کلی جنگطلبی طالبان را عوض کند». وی در پاسخ به این سؤال که این حمله چه تأثیری بر رفتار خبرنگاران خواهد گذاشت، گفت: «دموکراسی و آزادی بیان در افغانستان به جریان افتاده و آزادی بیان وجود دارد و تا حدودی هم در فرهنگ رسانهای ملت نهادینه شده است. من فکر نمیکنم که خبرنگاران عقبنشینی کنند؛ چراکه انتحار و انفجار در همهجا هست و روزی هم دامنگیر خبرنگاران میشود. ملت افغانستان همراه با خبرنگاران هدف خود را مشخص کردهاند و آن را تعقیب خواهند کرد، چنین مسائلی تأثیری روی آن نخواهد گذاشت». به گفته رئیس این کمیته، دستوری را که رئیسجمهور افغانستان در اوایل سال ۲۰۱۶ درباره چگونگی برخورد با خبرنگاران و رسانه ها صادر کرد نیز تفاوتی در وضعیت خبرنگاران ایجاد نکرده است و این دستور «نتایج ملموسی» در پی نداشته. آن دستور رئیسجمهوری شامل چهار بخش بود: «تهیه و ترتیب کدهای اخلاقی»، «حق دسترسی به اطلاعات»، «بازکردن تمام پرونده های قتل خبرنگاران» و «واردکردن شیوه برخورد با خبرنگاران در سیستم آموزشی». این دستور اما تابهحال به شکل دستور مانده و تأثیری روی وضعیت برخورد با خبرنگاران در این کشور نداشته. به گفته رئیس این کمیته، میزان خشونت در ششماهه نخست سال گذشته ۳۹ مورد بوده که افزایش چشمگیری را نشان میدهد و دلیل اصلی آن را بیثباتی عمومی و خطر سقوط احتمالی برخی از ولایات به دست طالبان میداند. رئیس این کمیته با اشاره به سقوط شهر قندوز در شمال کشور گفت: تلاش طالبان برای تعقیب و هدف قراردادن خبرنگاران بعد از سقوط قندوز این واقعیت را برملا میکند که خبرنگاران آسیبپذیری بیشتری در استانهای بیثبات دارند. در کارنامه سیاه گروه طالبان در مورد رفتار با رسانهها و خبرنگاران اما جامعه خبری ایران از اولین جاییهایی است که این گروه از آن قربانی گرفت. مرحوم «محمود صارمی»، خبرنگار خبرگزاری ایرنا، در شهر مزارشریف از اولین خبرنگارانی است که توسط این گروه همراه با دیپلماتهای کنسولگری ایران در شهر جان خود را مظلومانه از دست داد. شهید صارمی که محل فعالیتش ساختمانی روبهروی کنسولگری بود و برای درامانماندن و بودن در کنار دیپلماتها به کنسولگری آمده بود، هنگامی آخرین گفتوگوی تلفنی خود با همکارانش را قطع کرد که گفته بود: «من محمود صارمی خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی هستم، گروه طالبان چندساعت پیش وارد مزارشریف شدند، خبر فوری، مزارشریف سقوط کرد؛ اینجا محل کنسولگری ایران در مزارشریف است، عدهای از افراد طالبان در محوطه کنسولگری دیده میشوند به من بگویید چه وظیفهای...». شهید صارمی همچنین تلفنی گفته بود: طالبان به زور وارد کنسولگری شدند، صدایشان در حیاط به گوش میرسد، من باید بروم، باید قطع کنم...». صارمی شاید اولین خبرنگار قربانی این گروه باشد. سالهای زیادی از آن واقعه میگذرد ولی هنوز حتی امیدی برای شناسایی و مجازات عاملان این جنایت وحشتناک وجود ندارد. براساس گزارشها و شواهد موجود، طالبان به محض ورود به مزارشریف، هیچ کاری نکردند مگر حرکت به سمت کنسولگری ایران و شهادت ایرانیان. آزادی بیان در سالهای پس از سقوط طالبان موضوعی است که دولت در نشستهای بینالمللی، روی آن مانور میدهد و از دستاوردهای خود به حساب میآورد اما این آزادی در رسانه ها و نظارتنکردن دولت بر رسانهها به هر اندازه که زیاد بوده، به همان اندازه هم دولت در مورد حمایت از رسانهها و محافظت خبرنگاران نسبت به گروههای تروریستی فعال در این کشور کمکاری کرده است. در این زمان به یمن همین نظارتنکردن دولت بر رسانهها و آزادی در آنها، صدها تلویزیون، رادیو و نشریه به وجود آمده، بدون آنکه به کیفیت کاری آنها توجه شود. عدهای از فضا استفاده کرده و دور هم جمع میشوند و با انتشار نشریهای با تیراژی کمتر از هزار نسخه، هر موضوعی را که دوست داشته باشند منتشر و بعضا به صورت رایگان بین مردم توزیع میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.