اردوغان به سرنوشت مرسی دچار نشد
محمدعلی عسگری: کودتای بخشی از نظامیان در ساعت 11 جمعهشب اتفاقی ناگهانی و غیرمنتظره در ترکیه بود. بهویژه این روزها به نظر میرسید «رجب طیب اردوغان» رئیسجمهوری ترکیه در وضعیت مطلوبی قرار داشته و از نظر داخلی و خارجی ثبات و مقبولیت دارد. از نظر خارجی در ماههای گذشته رجب طیب اردوغان راه تازهای را از مماشات و همزیستی با برخی از کشورهای منطقه در پیش گرفته است. او پس از توافق با اسرائیل میرفت تا با روسیه و مصر نیز روابط خود را عادی کرده و حتی خبرهایی از چرخش تازه ترکیه درباره تحولات سوریه و عراق مطرح شد. بهگونهای که بنعلی ییلدریم، نخستوزیر ترکیه، هفته گذشته از آهنگ جدید این کشور برای بهبود روابط با این دو کشور سخن گفت و ابراز امیدواری کرد ترکیه بتواند نقش مثبتی در تحولات این دو کشور داشته باشد. ترکیه از یک سو با اعزام بخشی از سربازان خود به حومه موصل موجب نگرانی مقامات عراقی شده بود و سال گذشته بارها کشمکشهای سیاسی این دو کشور در سطح جهانی نیز بازتاب پیدا کرده بود. از سوی دیگر مقامات سوریه دل پرخونی از رجب طیب اردوغان و دولت او داشتند و ترکیه را یکی از مهمترین حامیان مخالفان اسد تلقی میکردند. تقریبا در کمتر مصاحبهای در این سالها بوده است که «بشار اسد»، رئیسجمهوری سوریه، به صراحت مقامات ترکیه را آماج حملات تند و انتقادهای خود قرار نداده باشد یا آنها را مجرم و جنایتکار توصیف نکرده باشد. جالب اینکه اعلام خبر کودتای نظامیان در ترکیه دو بازتاب کاملا متناقض در سوریه داشت. ابتدا طرفداران اسد در دمشق به خیابانها ریخته و ابراز شادمانی کردند؛ اما بعد وقتی اعلام شد کودتا شکست خورده است، مخالفان اسد در شهرهای تحت تصرف خود به رقص و پایکوبی پرداختند. از نظر داخلی نیز در مجموع اوضاع آرام بود و جایی برای نگرانی وجود نداشت. اگر هم اتفاقی میافتاد، از نوع حوادث تروریستی بود که یا عاملان آن مجهول میماند یا شاخههای انشعابی از سوی کردها مسئولیت آن را برعهده میگرفتند. برخی صاحبنظران نیز تحلیل میکردند که بین داعش و ترکیه شکاف افتاده و این گروه تروریستی میرود تا با هدفقراردادن برخی شهرهای ترکیه، هم به دولت این کشور لطمه زده و هم صنعت گردشگری این کشور را فلج کند. به غیر از این اتفاقات در صحنه سیاسی آرامشی ظاهری حکمفرما بود. با کنار گذاشتهشدن «احمد داود اوغلو» نخستوزیر روشنفکر و صاحبنظر ترکیه که بسیاری از آن بهعنوان یک کودتای نرم سیاسی یاد کردند، تقریبا قدرت سیاسی در ترکیه برای رجب طیب اردوغان یکپارچه شد. او ازاینپس بهراحتی میتوانست تغییرات دلخواه را در قانون اساسی کشور به وجود آورده و اختیارات نخستوزیری را به ریاستجمهوری که خود اکنون در آن مقام است، انتقال دهد. مقابله با کردها نیز که تا اینجا به سرکوب آنها منتهی شده بود و احزاب مخالف نیز در داخل پارلمان بهشدت در تنگنا قرار گرفته بودند؛ بنابراین جایی برای نگرانی نبود و دستکم اردوغان هرگز تصورش را نمیکرد کسی علیه او کودتا کند. تحلیلهای مضحکی که میگوید او خود در این ماجرا دست داشته، نمیتواند محلی از اعراب داشته باشد. بااینحال کودتایی رخ داد و دستکم نشان داد اردوغان در داخل و خارج هنوز دوستان و دشمنان زیادی دارد. بههمیندلیل کودتای جمعهشب گروهی را شاد و گروهی را ناراحت کرد. بسیاری از اینکه کودتا موفق نبوده، ابراز ناراحتی و پشیمانی کردند و بسیاری نیز از اینکه کودتاچیان موفق نبودهاند، ابراز شادمانی کرده و با رئیسجمهوری ترکیه همراهی کردند. کسانی که از موفقنبودن کودتا ناراحت بودند، تحلیل کردند که «اردوغان بزرگترین برنده» این ماجرا بود و کسانی که از موفقنبودن کودتا خرسند بودند، گفتند با این اتفاق «جریان گولن ریشهکن شد» تا بهاینترتیب اردوغان به گفته خودش از شر یک «دولت در سایه» که در تمامیت دولت کنونی ظاهر شده بود، خلاص شود. آخرین نکتهای که میتوان به آن اشاره کرد، این است که حاکمان قدرتمند با وجود همه قدرتی که دارند، از «خطر» در امان نیستند. اگر کودتای ترکیه مانند مصر یا جاهای دیگر موفق شده بود، امروز اردوغان وضعیتی شبیه به همفکر اخوانیاش «محمد مرسی» در مصر داشت؛ کسی که با وجود داشتن چند حکم اعدام هنوز هم خود را رئیسجمهوری مصر میداند. آیا کودتای نافرجام ترکیه توانست اردوغان را از اریکه خداییاش به زیر بکشد؟ یا برعکس او را بالاتر از گذشته نشاند؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.