علی جمشیدی، مدیر گالری شمس:
آثار بیاصالت در فقر کارشناسی هنر خریدوفروش میشود
امین شاهد: چندسالی است اردیبهشت و خرداد که میشود، تبوتاب خریدوفروش آثار هنری بالا میگیرد. هنرمندان که سابقا از نظر عوام به گوشهنشینی و انزواطلبی و شاخصههای ظاهری ویژهای مشهور بودند، امروز بیش از آنکه بهدنبال ایده و انسجام خود باشند، در تکاپو و جستوجوی پیداکردن کانالی برای عرضه کارهای خود هستند. تب مارکت در حوزه تجسمی در حالی بالا گرفته که هنرمندان با بهعاریهگرفتن بیش از پیش نمادها و نقش مایههای سنتی و پیگیری سلیقه خریداران فراوردههایی تُهی از ایده و گاهی بدون انسجام ارائه میدهند. دغدغه خودبرندسازی با برپاکردن یک یا دو نمایشگاه در سال و شرکت در بسیاری از نمایشگاههای گروهی تحت عناوین مختلفی چون خیریه، مجال اندیشیدن را از هنرجویان و هنرمندان گرفته است اما با نگاهی خوشبینانه، بوی تحولی قابلتوجه در این حوزه به مشام میرسد که حاکی از فیلترشدن این موج عظیم گرایش به هنرهای تجسمی است. شاید هنرمندان تجسمی دوران گُذاری را تجربه میکنند که مدتهاست ادامه دارد. با علی جمشیدی که در زمینه نگارگری و خوشنویسی، گالریداری و برگزاری نمایشگاههای گروهی در داخل و خارج از کشور فعال است، به مناسبت نمایشگاه «هنر، سنت و مدرنیته» در گالری شمس درخصوص هنر معاصر ایران به گفتوگو نشستیم.
با توجه به برپایی دو دوره اکسپو عکس تهران و نمایشگاههای گروهی دیگر، چه شد که مدتی در این زمینه وقفه افتاد و اینبار با نمایشگاه «هنر، سنت و مدرنیته» به گالری شمس برگشتید؟ یکی از موارد، مشکل مدیریتی در خانه هنرمندان بود که عملا ادامه اکسپو عکس را که با موفقیت مسیر خود را طی میکرد غیرممکن کرد و البته جای بسی تأسف است که اکسپو عکس با معرفی بیش از 300 هنرمند عکاس ناشناخته طی یک حرکت پویا و جریانساز در دومین برنامه خود عقیم ماند و من هرگز دلیلش را نمیدانم. برپایی نمایشگاه هنر، سنت و مدرنیته در مکان جدید گالری و شروع فعالیت مجدد در حوزه هنرهای تجسمی، ادامهدهنده فعالیت گالری است با هدف نگرشی تازه و چیدمانی جذاب از هنرهای قدیمی و امروز در کنار هم که این نمایشگاه با استقبال خوبی هم مواجه شده. البته گالری شمس در هفتسال گذشته نمایشگاههای برونمرزی که بیشتر در اروپا و کشور فرانسه بوده، برپا کرده است. وضعیت فروش آثار چگونه است و نظرتان درخصوص حراج تهران که پنجمین دوره آن برگزار شد، چیست؟ اصولا مارکت هنر در ایران پدیده جوانی است که شروع آن به حدود 10 سال گذشته و فعالیتهای حراج کریستیز در دوبی و حراجهای ساتبیز و... برمیگردد که البته فروش آثار ایرانی و خاورمیانه چندسالی هم در اروپا و خصوصا فرانسه تجربههای موفق و ناموفقی داشته است. این امر طبیعی است که مارکت هنر توسط حراج تهران دچار افتوخیزها و چالشهای فراوانی باشد. اصولا روشهای فروش آثار هنری در هیچ کتابی نوشته نشده و تنها به شیوه عملی و با آزمون و خطا مسیر خود را خواهد یافت و این قاعده از حراج تهران مستثنا نیست اما نباید فراموش کرد که دانش به دستآمده باید جریانساز اقتصاد هنر در جامعه شود و نه محملی برای عدهای ناآگاه که تنها به دلیل توانایی در خرید آثار گرانقیمت راه به چنین فضاهایی پیدا میکنند. حراج تهران یا حراجهای مشابه برای توسعه بازار هنر ضروری و مورد نیاز است و حتی میتواند مرجعی برای تعیین قیمت باشد. آمار فروش حراجهای خارجی در مقایسه با حراج تهران کمی عجیب است و گاهی احساس میشود که حراج تهران از حراجهای خارجی سبقت گرفته و نتیجه فروش در بعضی مواقع قابلمقایسه نیست و این موضوع جایگاه حراج تهران را محدود و خصوصی و بار گمانهزنیها را علیه خود زیاد میکند. بازار فروش آثار هنری مسیری جدا از توسعه فضاهای فرهنگی و هنری دارد و اگر مدیران و برنامهریزان فرهنگی-هنری کشور به سمتوسوی بازار هنری رهنمون شوند، پس چه کسی به توسعه هنرهای معاصر کشور بپردازد؟ در اروپا خیلی از هنرمندان سرشناس و حتی خیلی از گالریهای معتبر هرگز حاضر نمیشوند که آثارشان به حراجها راه پیدا کنند و رشد طبیعی را که براساس شناخت باشد، ترجیح میدهند تا رشد یکشبه. رشد یکشبه برای هنرمندان جوان و جویای نام بسیار مخرب و برای جامعه هنری تحقیرآمیز است. هنرمند معاصر کشور را امروزه به کسانی میتوان اطلاق کرد که آثاری با ارزشهای بالا خلق کرده یا میکنند؛ هنرمندانی کارکشته و پیشکسوت و آوانگارد که تأثیرگذار در هنر زمان خود بودهاند و صاحب سبک و تکنیکهای خودشان هستند. راهیابی آثار این هنرمندان به حراجهای بینالمللی میتواند بسیار افتخارآمیز و ارزشمند باشد ولی هنرمندان نسلهای جدید و جوان که هنوز در ابتدای راه هستند و نیازمند کسب تجربههای فراوان، دلیلی برای بهمارکتکشاندن این آثار، یکشبه و شتابزده ندارند. مراکز فروش آثار هنری باید به کارشناسی اثر اهمیت زیادی بدهند. بانکها و مؤسسات خصوصی که با هدف سرمایهگذاری به هنر توجه میکنند بهشدت نیاز به کارشناسی صحیح دارند. فقر کارشناسی هنری در کشور ما بهشدت زیاد است. به همین دلیل آثار فاقد اصالت بهراحتی و با قیمت بالا در معرض خریدوفروش قرار میگیرند. توجه به امر کارشناسی هنر باعث توسعه کیفیت اقتصاد هنر شده، عکس آن مخرب و بسیار خطرناک است و موجب ناامنی در میان خریداران آثار هنری و جامعه هنری میشود. در سالهای اخیر شاهد افتتاح گالریهای خصوصی بسیاری در تهران هستیم. آیا جامعه به اهمیت هنرهای تجسمی پی برده است؟ جامعه ایرانی به دلیل بافت متنوع اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، بستری است مناسب برای فعالیتهای هنری در حوزه بخش خصوصی، خصوصا فعالیت گالریهای جوان و پویا اما نکته مهم این است که اکثر گالریهای جدید در فعالیتهای خود، هنرمندی را دنبال میکنند که در مارکت، موفقیتهایی کسب کرده که متأسفانه در آن تخصصی هم ندارند و این خود بحرانساز است. گالریداری شغلی است که دانش ویژه خود را میطلبد و باید اهداف دور و نزدیک داشته باشد. گالریدار باید هنرهای اصیل و ایرانی را بشناسد و از جریانهای مهم هنری دنیا باخبر باشد. گالریدار باید در جستوجو و شناخت هنرمندان گمنام و باارزش باشد. درحالیکه گالریهای جدیدالتأسیس اکثرا موجی از هنرمندان را دنبال میکنند که شناختهشده و معرفی شدهاند و تنها خریدوفروش آثارشان آنهم گاهی شتابزده و گاهی ناآگاهانه انجام میشود. درخصوص هنرهای جدید آیا بستر جامعه پذیرای این شیوههای بیانی جدید هست؟ اصولا برای فعالیتهای هنری جدید نسخه مکتوب و آمادهشدهای نیست. باید بگذاریم اتفاق بیفتد و بعد خوب بررسی کنیم تا بتوانیم به پختگی آن برسیم. بازار خریدوفروش درخصوص هنرهایی مانند ویدئوآرت، چیدمان و نظایر اینها در اروپا چگونه است؟ ارزش اقتصادی در حوزه مدیا را کیفیت اجرا، موضوع آن و شرایط ارائه تعیین میکند و اصولا حامیان اقتصادی خوبی دارد. درحالحاضر در مهمترین آرتفرها جایگاه خوبی دارند و بهلحاظ اثرگذاری، امروز عصر مدیاست و ارتباط تأثیرگذار آن. این حوزه در کشور ما و در میان جوانان، بسیار مستعد و پربار است. فقط احتیاج به بسترسازی دارد. من به خوبی در دو اکسپو عکس متوجه این پتانسیل شدم البته ناگفته نماند که خریدوفروش هنرهای مدیا در ایران بسیار سخت است. ما تازه به بازار فروش آثار هنری رسیدهایم و این نیاز به زمان دارد و فرهنگسازی و شرایطسازی برای آن.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.