گزارش «شرق» از روز اول و دوم جشنواره کارلووی واری
شاعرانگی سرخوشانه و زنان عصبی
حسین عیدیزاده : پنجاهویکمین دوره جشنواره فیلم کارلووی واری از همان صبح 10 تیر شروع شده است، اما افتتاحیه این جشنواره بعدازظهر از حدود ساعت شش شروع شد. محل اصلی برگزاری جشنواره، هتل بسیار بزرگی است با معماری روسی دهه 1970 که در دل این شهر زیبا با معماری خاص اروپایشرقی، با دیوارهای خوش رنگولعابش تقریبا وصلهای ناجور است. هتل ترمال حدود 10 سالن بزرگ و کوچک دارد و پذیرای منتقدان، مدیران جشنوارهها، خریداران، پخشکنندگان و البته مردمی است که به عشق دیدن فیلمهای مختلف ساعتها در صف مینشینند یا برای دیدن ستارهای جهانی یا بومی، ساعتها گرد نردههایی که مأموران امنیتی جشنواره چیدهاند میایستند. حدود ساعت شش بعدازظهر است که ساز آغاز جشنواره کوک میشود، یکییکی ماشینهای تشریفاتی به دم ورودی هتل میرسند و چهرههای سرشناس جهانی از آنها پیاده میشوند؛ اول ویلم دافو میرسد که قرار است جایزه یک عمر دستاورد هنری را بگیرد و دو فیلم «پازولینی» آبل فرارا و «آخرین وسوسه مسیح» مارتین اسکورسیزی با بازی او، بخشهای ویژه جشنواره هستند. توبی جونز و شان الیس و جیمی دورنان هم دیگر ستارگانی هستند که روی فرش قرمز پا میگذارند تا با فیلم «ناانسان» جشنواره را آغاز کنند. یرژی بارتوشکا، مدیر جشنواره به استقبال یک یک میهمانها میرود و بعد از گرفتن عکس، از همکارانش میخواهد آنها را راهنمایی کنند. در این لحظات است که به سمت سالن کوچکی میروم تا فیلم «کمپر» از سینمای لهستان را ببینم که در بخش رقابتی «شرقِ غرب» حضور دارد. فیلم را لوکاش گژگوژک کارگردانی کرده و از همان دقایق ابتدایی معلوم است این ملودرام سبک با موضوع خیانت راه به جایی نمیبرد. «کمپر» که تمام میشود به محیط باز ورودی هتل ترمال میروم؛ کنسرتی در فضای باز بهزودی شروع میشود. ارکستر روی صحنه میآیند و کار شروع میشود؛ انتظارش را ندارم، ارکستر قطعاتی از معروفترین آهنگهای تاریخ سینمای جهان و چک را اجرا میکند؛ از «پلنگ صورتی» و «روزی روزگاری در غرب» و «پدرخوانده» گرفته تا «مأموریت غیرممکن» و «جیمز باند». این اجراهای شورانگیز جمعیت گستردهای را همراه خود کرده، تا جایی که خیلیها از آن سمت رودخانه تپلا روی تراس رستورانها و خانههایشان ایستادهاند و دارند به این موسیقی گوش میدهند. خاطرهبازی با این موسیقیها حسن ختام روز اول جشنواره است. روز دوم با تماشای «آکواریوس» ساخته کلبر مندونسا فیلو شروع میشود که در جشنواره کن امسال حضور داشت و در بخش افقهای کارلووی واری به نمایش درمیآید؛ فیلمی درباره پیری و کهنهشدن و کنارآمدن با آن، فیلمی درباره اهمیت گذشته و پاسداشتن آن. هرچند فیلم در یکسوم نهایی از ریتم میافتد و آشناترین مسیر را برای پایانبندی در نظر میگیرد اما تلاش مندونسا فیلو برای نزدیکشدن به روحیات زنی که میانسالی را رد کرده و نزدیکانش یا مردهاند یا روزگارشان به سر آمده، ستودنی است. شروع روز دوم با این فیلم بسیار دلنشین است اما حیف که فیلم بعدی یعنی «مأمور وصول» ساخته الکسی کراسوفسکی از سینمای روسیه که در بخش «شرق غرب» رقابت میکند، نمیگذارد خوشی فیلم مندونسای برزیلی ادامه پیدا کند. فیلم الگوبرداری مستقیمی کرده از «لاک» با بازی تام هاردی با این تفاوت که شخصیت اصلیاش بااینکه بیگناه است نمیتواند به شخصیتی سمپات بدل شود و در ایجاد خلق موقعیت دراماتیک هم (مأمور وصولی که در نتیجه، یک انتقام شخصی از چشم رئیسش میافتد) موفق عمل نمیکند و نتیجه یک فیلم 74دقیقهای کشدار میشود با دیالوگهای سطحی و شاید تنها چیزی که از فیلم در یاد بماند، پایانبندی آن و شکلنگرفتن رابطهای است که میتوانست مأمور وصول را رستگار کند. روز دوم با دیدن سه فیلم دیگر از بخش افقها ادامه پیدا میکند؛ جذابیت اصلی این بخش برایم این است که فیلمها گلچینی از جشنوارههای دیگر هستند؛ از کن و برلین و ونیز و... سه فیلم به ترتیب «یک همسر نمونه»، «خولیتا» و «پترسون» هستند. «یک همسر نمونه» را مرجانا کارانوویچ ساخته، فیلمی محصول بوسنیوهرزگوین و صربستان که ماجرایش درباره زنی پا به میانسالی گذاشته به نام میلنا است که زندگی شاد و آرامی دارد تا اینکه با پیداکردن یک نوار ویدئویی از کشتار غیرانسانیای که شوهرش در جنگ در آن دخیل بوده، زندگیاش زیرورو میشود. مثل «آکواریوس» نقطه قوت اصلی این فیلم هم بازی بازیگر نقش اصلیاش است وگرنه خردهپیرنگهای فیلمنامه اغلب تکراری و ناکارآمد هستند (مثل ایده همپالکی شوهر که حالا از او حق سکوت میخواهد یا ماجرای خیانت شوهر یکی از دوستان نزدیک میلنا) و تنها ایده سرطان سینه زن است که ما را اندکی به درونیات زن و ویرانشدن تدریجی رؤیاهایش نزدیک میکند. روز دوم نهتنها روز فیلمهای بخش افقهاست بلکه روز زنها و مشکلات آنها هم هست. «خولیتا»ی پدرو آلمودوار درباره زنی است که سالهاست دخترش را ندیده و دیداری اتفاقی با دوست دخترش باعث میشود از تصمیم بزرگی دست بکشد و به ساختمان خانه قدیمیاش برود و داستان زندگیاش برای دخترش روی کاغذ بیاورد، شاید روزی او را دوباره ببیند. آلمودوار از «آغوشهای گسسته» به بعد انگار جادوی خود را از دست داده؛ «خیلی هیجانزدهام» و «پوستی که در آن زندگی میکنم»، سقوطهای ناخوشایندی برای این کارگردان محبوب و عزیز و سازنده فیلمهای درخشانی مثل «زنان در آستانه فروپاشی عصبی»، «همه چیز درباره مادرم» و «با او حرف بزن» بودند و «خولیتا» هرچند به اندازه این دو فیلم اخیر ضعیف نیست، اما دیگر شوروهیجان فیلمهای سابق آلمودوار را ندارد. اما سرخوشی روز دوم جشنواره، «پترسون» جیم جارموش است که برای تماشایش سالن الف با 70 نفر گنجایش سالن مناسبی نبود و مجبور شدیم روی زمین بنشینیم و در حالت نیمهدرازکش فیلم را ببینیم! اما کمدی خاص جارموش، آنقدر نبوغ و جذابیت داشت که دو ساعت راحت خودت را به جریان شعرگونه این فیلم بسپاری. «پترسون» داستان راننده اتوبوسی است به نام پترسون که شاعر است و عاشق شاعری به نام ویلیام کارلسون. ویلیام که البته کتاب شعر بلندی دارد به نام پترسون. فیلم سرشار است از شوخیهای جارموشی؛ فیلم درست مثل یک شعر بلند میماند و شاید شخصیترین فیلم جارموش باشد، اما این فیلمساز توانا موفق میشود با خلق موقعیتهای ناآشنا، اما ملموس ما را در این سفر شخصی همراه کند و کاری کند پس از تماشای فیلم در خیابانهای باریک کارلووی واری قدم بزنی و هرچند ساعت 10 شب است، اما به آسمان خیره شوی و بازی نور خورشید تازهغروبکرده را با ابرها با چشم دل نظاره کنی. «پترسون» بهترین فیلم جشنواره تا امروز و یکی از دلخوشیهای سال است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.