نگاه مریم زندی به حاشیههای انتشار عکس سربازان:
شبکههای اجتماعی، بار رسانهها را به دوش میکشند
سعید برآبادی : عکس سلفی منتشرشده از سربازان 05کرمان که چند روز پیش کشته شدهاند، فقط سه نفر از سربازان کشتهشده را نشان میدهد و باقی آن سربازان زنده هستند؛ اما همین عکس نهچندان درست، هنوز در شبکههای اجتماعی و سایتهای رسمی خبری در حال بازنشر به نام سربازان کشتهشده است. مریم زندی، عکاس و عضو هیأت مؤسس انجمن ملی عکاسان ایران در گفتوگو با «شرق» میگوید مشکلاتی که سر راه عکاسان خبری در تهیه عکس و انتشار آن وجود دارد، خلائی را به وجود آورده که شبکههای اجتماعی با آزمون و خطا در حال پرکردن آن هستند و این عکس یکی از مصداقهای آن است.
چرا یک عکس نامشخص از فضای مجازی وارد فعالیتهای رسانهای میشود؟ چنین اتفاقی مربوط به کارکردی میشود که این روزها شبکههای اجتماعی پیدا کردهاند. وسعت و گستردگی دسترسی شبکههای مجازی و استفاده از آن، باعث شده که تولید محتوا در قالبهای مختلف ازجمله عکس بهشدت افزایش پیدا کند. حالا عکسی هم که از سربازان 05 کرمان منتشر شده و به رسانهها رسیده، بخشی از این ماجراست. گستردگی دسترسی به شبکههای اجتماعی امروز دیگر به حدی است که در مواردی حتی باعث ایجاد شبهه و جنجال میشود؛ اما این در ذات شبکههای اجتماعی است چراکه مثلا فردی به دلایلی عکسی را که گرفته در این شبکهها منتشر میکند، عکس دستبهدست شده و تأثیر خودش را میگذارد و گاه هم ممکن است که بعدها تکذیب شود. این روندی است که فعلا در کاربری ما از رسانههای نوظهور اجتماعی وجود دارد و نمیتوان مانع از بروز برخی از این مشکلات شد. از نظر حرفهای آیا میتوان عکسی را از شبکههای اجتماعی برداشت و در رسانههای رسمی منتشر کرد؟ بهتر است این موضوع را از زاویه دیگری ببینیم. کارکردی که امروز شبکههای اجتماعی پیدا کردهاند، چندان هم بد نیست. با توجه به ممیزیهایی که در رسانههای رسمی وجود دارد و گاه مانع از پرداختن به موضوعی میشود، شبکههای اجتماعی این فرصت را دارند که به این مسائل ورود پیدا کنند. دراینمیان ممکن است خطایی هم صورت بگیرد اما آنقدر کاری که شبکههای اجتماعی در حوزه اطلاعرسانی گسترده انجام میدهند مهم است که شاید بتوان از این خطاها چشم پوشید یا در طول زمان، امیدوار به اصلاح آن بود. درباره عکس سلفی سربازان، خطایی که به آن اشاره کردید خطای کوچکی نیست؛ عکس منتشرشده فقط سه نفر از سربازان کشتهشده را نشان میدهد اما به اسم همه آنها در حال انتشار است. این عکس در ایجاد فضایی مؤثر بوده و توانسته یک حادثه را به یک آسیب اجتماعی بدل کند و در مردم توقع پیگیری مسئولان را ایجاد کند؛ حتی اگر همه سربازان کشتهشده در این عکس نباشند. میدانید چرا چنین اتفاقی میافتد؟ چون شبکههای اجتماعی دارند بار رسانهها را به دوش میکشند؛ اگر این شبکهها نسبت به موضوع کشتهشدن سربازان یا محیطبانان، سکوت کرده بودند امروز ما شاهد اینهمه پیام تسلیت و اقدامات قانونی بودیم؟ پاسخ من، منفی است. انتشار همین عکسها باعث شد که بعدها رسانهها هم سکوت را کنار بگذارند و ظلم رفته بر محیطبانان و فاجعهای را که درباره سربازان اتفاق افتاده بازتاب دهند تا در قدم بعدی مسئولان وارد گود شده و کاری کنند. فکر نمیکنید خلائی که ما در حوزه عکاسی خبری داریم باعث میشود که چشم امید رسانهها به عکسهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی باشد؟ این خلائی است که ما در حوزه عکاسی خبری داریم؛ چراکه عکاسی خبری جدی ما، کاملا دولتی شده است؛ منظورم اخبار و اتفاقات و اخباری است که مردم باید عکسهای آن را ببینند و از آن اطلاع داشته باشند. وضعیت عکاسان مستقل برای حضور در اخبار و جریانهای خبری روز، فراهم نیست و حتی اگر فراهم هم باشد، آنها نمیتوانند نگاه خودشان را در قاب تصویری که میبینند منتشر کنند؛ بنابراین عکاسان خبری مستقل هم مشکل حضور در بطن اخبار را دارند و هم مشکل امکان انتشار عکس را. تنها امکانی که برای عکاسان باقی میماند، همان شبکههای اجتماعی است که مردم اصلیترین کاربران آن هستند و بههمیندليل است که من فکر میکنم مردم دارند بار مسئولیت اصلی رسانهها را به دوش میکشند. امروز عکاسی خبری واقعی ما بر عهده مردم است و این چیزی نیست که بشود بهآسانی آن را نادیده گرفت؛ حتی اگر گاهی اشتباهی پیش بیاید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.