مرتضی حاجی در گفتوگو با «شرق»:
دولت شفاف باشد، مخالفان نظر مردم را جلب نمیکنند
فرزانه آئینی
حسن روحانی وقتی به ریاست جمهوری رسید، گفتند مسیر دشواری پیشِرو دارد و میراثی به او رسیده که اگر از خرابیهای زمان جنگ بیشتر نباشد، کمتر نیست. روحانی آمد و تشکیل کابینه داد. از آن روز هرچند به طور مداوم با میراث دولتهای نهم و دهم دستبهگریبان است، اما در این سه سال گذشته با بهثمررساندن برجام و کنارزدن سایه شوم تحریمها از سر ملت و کشور، اعتماد و حمایت هوادارانش را دوچندان کرده است. دراینمیان، اما کف و سوتهای حامیانش چندان خوشایند افراطيون نیست که چند صباحی است با ناكامي در انتخابات مجلس دهم، یكی دیگر از تریبونهای اصلی خود را از دست دادهاند. آنان درصدد جبران مافات برآمدهاند و در دورهمیهایشان برای بهدرکردن رقیب میانهرویشان برنامهریزی میکنند و آنطور که محمدباقر نوبخت، سخنگوی دولت میگوید: «اتاق فکری برای تخریب دستاوردهای دولت تشکیل دادهاند». تشکیل اتاق تخریب علیه دولت هرچند موضوع جدیدی نیست و تقریبا چاشنی فعالیتهای دولت اصلاحات هم بوده است. غوغاسازی و هیاهوی اخیر مخالفان دولت بر سر برخی ضعفهای دولت، مثل ماجرای فیشهای حقوقی برخی مدیران ارشد دولتی، بررسی ماهیت و چرایی تشکیل اتاقهای فکر علیه دولتها را دارای اهمیت مضاعف میكند. مرتضی حاجی، وزیر آموزشوپرورش دولت اصلاحات در گفتوگو با «شرق» به بررسی این مسئله پرداخته است. «برخی فکر میکنند بالادست مردم هستند»، «دوران معرکهگیری تمام شده است»، «میخواهند دولت را زمین بزنند»، «مردم باید باور کنند دولت، شاکی ماجرای فیشهای حقوقی است»، «دولتمردان باید سعه صدر داشته باشند» و «پرداخت یارانه 250هزارتومانی، میتواند خطرناک باشد»، «نگاه مردم به نانی است که سر سفرههایشان میرود» و «دولت به خاطر فیشهای حقوقی از مردم عذرخواهی کند» بخشهایی از سخنان این فعال سیاسی شناختهشده اصلاحطلب در گفتوگو با «شرق» است.
بهتر است قبل از پرداختن به موضوع گفتوگو که درباره تشکیل اتاقهای تخریب علیه دولت روحانی و چگونگی واکنش دولتمردان به خروجی این اتاقهاست، ابتدا درباره مرز تخریب و نقد صحبت کنیم و اینکه چه میشود نقد به ابزاری برای تخریب بدل میشود؟ نقد براساس یکسری واقعیتهای موجود انجام میشود و نقاط ضعف و قوت موضوع را کنار هم ارزیابی میکند. در واقع هدف منتقد از طرح یک موضوع، ساماندادن به شرایط نادرستی است که متوجه آن شده است، تخریب اما از این چارچوب خارج است، جمعی که تخریب میکنند، در واقع بر سر یک ضعف معرکهگیری میکنند و ضعف را چندبرابر عمیقتر و بزرگتر بازنمایی میکنند و این میشود که بحث آنها نقد نیست؛ فضاسازی و يكهتازی روی موضوعی است که برایشان منافعی در پی میآورد. دراینمیان اما آنچه مهم است سعهصدر دولتمردان است. تجربه نشان داده است دولتمردان باید در برابر نقدها و حتی تخریبها از خود سعهصدر نشان دهند؛ حتی اگر معتقدند درباره عملکرد آنها سیاهنمایی شده است، دولتمردان به جای واکنشهاي تند و گزنده به این دست مواضع، بهتر است آستانه تحملشان را بالا ببرند و اگر حقی از آنها ناحق میشود با طرح دعوی در مراکز قضائی، درصدد احقاق حقشان برآیند. مدتی است دولتمردان و فعالان سیاسی اصلاحطلب و اعتدالگرا ازتشکیل اتاقهای فکر برای تخریب دولت یازدهم خبر میدهند؛ گفته میشود جمعی از رقبای سیاسی دولت در جلسات منظمی برای اخلال در کار دولت برنامهریزی میکنند. تحلیلتان از تشکیل این اتاقهای فکر برای تخریب دستگاه اجرائی چیست و فکر میکنید چرا فعالیتها آنها شدت بیشتری گرفته است؟ هر دولتی یک عده موافق دارد و یک عده هم مخالف؛ هرچند که این اقلیت باید رأی اکثریت را محترم بشمارند و تابع اکثریت باشند، اما بنای مخالفت میگذاريد و برای نظر و انتخاب مردم احترام قائل نیستند. این جمع که در مخالفت از دولت شکل گرفته و به وجود میآیند، خود به دو دسته تقسیم میشوند؛ یک دسته رأی مردم و انتخاب اکثریت را محترم میشمارند و بنای همکاری و نقد دلسوزانه را در پیش میگیرند، دسته دوم اما همواره احساس میکنند، آقا بالاسر مردم هستند، تشخیص میدهند که نظر خودشان را به مردم تحمیل کنند. این جمع فکر میکنند هر امری و نظری خلاف دیدگاه خودشان اشتباه است و در صورت بروز اشتباه وظیفه دارند مانع بروز اشتباه بشوند. بهاینترتیب رسما خودشان را بالای دست مردم میدانند. این جمع در دورهمی و جلسات خصوصیشان برای نیل به اهدافشان از ضعفها و کاستیها و بعضا ناتوانی دولتهای غیرهمجنسشان سوءاستفاده میکنند و با برنامههای هدفمند به نبرد با مخالفانشان میروند. فکر میکنید هدف از تشکیل چنین اتاقهای فکری برای تخریب رقیب سیاسی که در قدرت است برای چیست؟ و اساسا تشكیل چنین گعدههایی خوب است یا بد؟ این جلسات در قدم اول برای تقویت و بزرگترکردن جمع خودشان است و در قدم دوم تلاش و برنامهریزی برای رسیدن به اهداف ناکاممانده سیاسیشان است که با رویکارآمدن دولتی مخالف آنها، معطل مانده است، آنها با ساز مخالفزدن و بزرگکردن نقاط، دولت در واقع کاری میکنند که نتیجهاش این میشود که نمیگذارد آب خوش از گلوی مردم پایین برود؛ بهاینترتیب آنها در قدم اول برای زمینزدن دولت برنامهریزی میکنند و قدم دوم جانشینی فردی در رأس دولت از جمع خودشان یا همفکران خودشان است. این تخریبها چه آسیبی به بدنه دولت میزند؟ آیا میتواند مانع از کار دولت در برخی مسیرها شود و بهطورکلی خطری برای دولت محسوب میشود؟ بیشتر تلاش مخالفان دولت برای تخریب دولت در زمان تشکیل اتاقهای فکر، اخذ دستاوردهای سیاسی است. آنها در واقع با تخریب دولت، خودشان و عملکرد گذشتهشان را توجیه میکنند؛ میخواهند به مردم بفهمانند حرف درست و عملکرد درست را آنها داشتهاند و حالا مردمی که رفتید به این رئیسجمهور و دولتش رأی دادید، بدانید تصمیم و رأیتان اشتباه بوده است و دوباره به ما و برنامههای ما اعتماد کنید! اینگونه مسائل میتواند سبب بیاعتمادی و حداقل کمرنگترشدن اعتماد مردم به رئیسجمهور و مدیران اجرائی شود. فکر میکنید تخریبها میتواند به دولت و روند اجرای برنامههایش آسیب بزند؟ این تخریبها بیشتر از اینکه دولت را نشانه بگیرد و امور دولت را دستخوش تغییر کند، پشتوانه اجتماعی دولت را نشانه میگیرد. اساسا آنها نمیتوانند سکانداری را از دست دولتها بربایند؛ اما میتوانند مسیر پیروزی جناح و جریان خودشان در انتخابات آتی را هموارتر کنند. البته گاه این تخریبها روی افکار تصمیمگیرندگان مثلا نمایندگان مجلس، تأثیر میگذارد و در برخی موارد مانع تصویب لایحه یا لوایح دولت میشود و بهاینترتیب به صورت غیرمستقیم در امور دولت سنگاندازی میکنند، اما همانطور که گفتم این جنجالها بیشتر ذهن عامه مردم را هدف میگیرد نه مسئولان یا تصمیم گیرندگان دولت را. پس هدف آنها، حامیان مردمی دولتهاست. تحتتأثیر قراردادن پشتوانه مردمی دولت میتواند خطر جدی برای یک رئیسجمهور باشد اینطور نیست؟ مسئولان اجرائی باید دقت کنند و فعالیتهای دولت را به گونهای پیش ببرند که کمتر بهانهای به این گروه داده شود؛ چرا که متأسفانه گروه یا شاید هم بهتر بگوییم گروههای تخریب، با استفاده از تریبونهای بزرگ و پرصدایی که در اختیار دارند از کوچکترین ضعف دولت جنجال میآفرینند و هفتهها و گاه ماهها روی آن مانور میدهند. همه تلاش آنها در یك سال باقیمانده تا انتخابات آینده، شکست دولت در انتخابات است و دراین بین، نه به برنامههای دولت برای توسعه كشور و خطوط قرمز مصالح و منافع ملی توجه دارند نه به دیدگاه مردمی که دولت را انتخاب کردهاند. بیشتر تخریبهایی که سبب گلایهمندی دولتمردان شدهاند، مسائل کوچکی است که با غوغاسازی و هیاهو، جنجالساز شده است. دولتمردان و حامیان دولت باید با این جنجالسازیها و هیاهوها چه کنند؟ ببینید این نقدها و واکنش به نقدها باید چارچوبمند و قانونمند باشد. ما در جریان اصلاحات همواره بر آزادی بیان و آزادی مطبوعات تأکید کردهایم و خواهان گسترش این فضا هستیم. اما این اصل نباید سبب شود، جمعی به راحتی با غوغاسازی سبب آشفتگی کشور شوند و با نسبت ناروا دادن به مخالفانشان در پیشبرد امور مردم و کشور مانعتراشی کنند. من معتقدم انتقادها و نقدها باید آزادانه مطرح و از سوی کارشناسان امر ارزیابی و بررسی شود و دراینبین دستگاه قضا نیز باید به دروغپردازیها، تهمتها و اتهامزنیها حساس باشد. یعنی میگویید دولتمردان باید در مقابل این نقدها موضع نگیرند مگر به ضرورت که دستگاه قضا توان ورود به ماجرا را مییابد و بحث از انصاف خارج میشود؟ ببینید دولتیها باید در معرض نقد و انتقاد باشند؛ چرا که نقد سازنده و دلسوزانه باعث حرکت دولت در مسیر صحیحتری میشود. به همین دلیل هرچند مرز نقد و تخریب در برخی موارد خیلی باریک میشود، من به دولتمردان پیشنهاد میکنم در برابر انتقادها هرچند تندوتیز و گاه تخریبها، سعهصدر داشته باشند و از طرح نقدها برآشفته نشوند، چراکه طرح نقد و حتی تشکیل اتاقهای فکر علیه یک دولت از سوی رقبای سیاسی، داستان جدیدی نیست و از اوایل انقلاب وجود داشته است. این نقدها و رقابتهای سیاسی در جوامع دموکرات پذیرفتهشدهاند و رقبای سیاسی همواره به روشهای دموکراتیک انتقاداتشان را بیان میکنند. پس جایگاه اخلاقمداری که لازمه جوامع مدنی و دموکراتیک است، در این میان چه میشود؟ اخلاق مداری به گروههای مخالف دولت و رفتار اعضای آنها بستگی دارد. البته دراین میان قضاوت با مردم است و مردم خودشان تعیین میکنند چه کسی دیدگاهشان را تبیین میکند. شاید برخی نقدها جنبه تخریب بگیرد اما ماهیت نقد روشنگری است و درنهایت سبب رشد و ارتقای جوامع میشود. البته رعایت انصاف و اخلاق در آن بهتر و با اهمیت است. حرف من این است که اشتباهات را باید مطرح و درباره آن صحبت کرد. مثلا در ماجرای فیشهای حقوقی چند مدیرعامل که بهتازگی خبری شد و به نظر میرسد که حالاها حالا در رأس اخبار باشد؛ وقتی یک همچنین اتفاقی خبری میشود؛ درست است که بهشدت از سوی مخالفان دولت تبلیغ و جنجالسازی میشود؛ اما ایراد بیشتر به دولت وارد است که چرا پیش از خبریشدن اتفاق، نسبت به آن وارد عمل نشده و چرا سریع واکنش نشان نداده است. حالا هم که شخص رئیسجمهور به میدان آمده و گفته باید کمیتهای به این دست تخلفات و موارد مشابه آن رسیدگی کند، باید هرچه زودتر به مردم گزارش بدهند که سرانجام این امر چه شد، دولت باید عهدهدار این ضعف بشود و بیاید از مردم بابت این اتفاق عذرخواهی کند. دولت باید نشان بدهد در برخورد با متخلفان جدی است و موضع قاطعی دراینباره دارد، به همین دلیل هم باید رئیسجمهور در صدر دولت خیلی قاطع و سریع عمل کند. ورای حرف و توضیحات ارائهشده، با ایندست تخلفات برخورد کند تا مردم باور کنند و باورشان بشود که دولت خود منتقد و مخالف چنین تخلفاتی است. به نظر شما دولت روحانی آنطور که بایدوشاید، در ماجرای فیشهای حقوقی موفق عمل کرده است؟ ماجرای تخلف چند مدیر ارشد، ماجرای پیچیدهای نیست که بخواهد بررسی و ارزیابی آن آنقدر به درازا بکشد و دولت و شخص رئیسجمهور باید در گام اول با مقصران امر برخورد میکردند و بعد به مواردی که بررسی بیشتری میخواست، رسیدگی میکردند. مدام از طریق رسانهها دراینباره اطلاعرسانی میکردند. به نظرم متأسفانه دولت آنچنان که بایدوشاید در ماجرای فیشهای حقوقی میدانداری نکرد. شاید این ایراد نیز به نبود ارتباط سازنده دولتمردان با رسانهها برمیگردد؟ بله. متأسفانه این یکی از ایراداتی است که به دولت یازدهم وارد است. دولت از یکسو با موجی از تخریبها روبهروست است که عملکرد دولتمردان را نشانه گرفته و از سوی دیگر، با نگاهها و ابهامهای مردم مواجه است. اولویت دولت دراینبین برای رهایی از تخریبها باید مبراکردن دولتمردان باشد یا شفافشدن اذهان مردم نسبت به عملکرد دستگاه اجرائی؟ دولتمردان باید در این جنگ روانی گسترده، ساکت باشند و فقط عملکرد خود را برای مردم تشریح كنند. مشخص است جمعی میخواهند دولت روحانی را بعد از موفقیتهایی كه در برجام به دست آورد، زمین بزنند. اما توقع این بود یکی از برنامههای جدی دولت روحانی درستکردن سیکل تخریبها علیه دولت گذشته باشد. مثلا اگر از او ایراد مفاسد اقتصادی میگیرند از یا مصوباتش را نادرست و نابجا میخوانند یا معاوناولش را به فساد مالی متهم میکنند و... دولتمردان دولت اعتدالگرا بیایند و در کمال احترامی که برای منتقد و حتی تخریبکنندگان قائل میشوند، موارد ادعایی مخالفان را برای مردم شفافسازی کنند تا از سیاهنمایی و ترویج معرکهگیری در بزنگاههای سیاسی جلوگیری شود. دولتمردان باید همچون وزارت نفت که آمد بسیاری از بیبندوباریهای مالی را رسانهای کرد و خیلی روشن و شفاف درباره آنها با مردم سخن گفت، بیایند و فسادها را خیلی صریح و روشن بگویند تا ذهن مردم روشن شود. توصیه شما به دولت، محرم قراردادن مردم در همه امور است؟ حتما همینطور است این دولت واقعا این وظیفه را دارد که جلو يكهتازیهای جمعی بایستد و به معرکهگیریها پایان دهد. دوران زندهباد و مردهباد را فراموش کند و این دولت برای حفظ جایگاه مردمیاش باید با مردم شفاف باشد و پشتپردهای با مردم نداشته باشد، چون مقابل او مخالفانی هستند که معرکهگیری را خوب بلدند و میدانند چه شعاری بدهد و چه بگویند که عامه مردم را جذب کنند. فکر میکنم دولت روحانی برای مقابله با شعار پرداخت یارانه 250 هزارتومانی رقبایش به مردم، نباید حرف مگویی با مردم داشته باشد، نباید تسلیم معرکهگیری جمع مخالفش شود و منفعل عمل کند، باید واقعا اطلاعرسانی را حق مردم بداند و با آنها شفاف باشد. در غیراینصورت، فکر میکنید روحانی در میدان انتخابات 96 نبرد را به شعار یارانه 250هزارتومانی میبازد؟ داشتن حقوق شهروندی و حقوق اجتماعی خواسته طبقه متوسط به بالای جامعه ماست و واقعا وضعیت معیشتی طبقه متوسط به پایین جامعه ما، وضعیت سخت و ناراحتکنندهای است. آنها باید باور کنند در اوضاع معیشتیشان اتفاقاتی در حال رویدادن است. طبقه متوسط و پایین جامعه دنبال نان سفرههایشان هستند، آنها ابتدا به این فکر هستند که چقدر پول و کالا میگیرند و به دنبال داشتن معیشت بهتری هستند و بعد از رفع مشکلات معیشتیشان، به دنبال داشتن جامعه مدنی ایدهآلتر هستند. بههمیندلیل هم دولت باید با کارهای فرهنگی - اجتماعی در زمین اقتصادی، به مردم نشان دهد خواهان تغییر اوضاع معیشتی همه طبقات مردم است. دولت باید نشاط اقتصادی ایجاد کند و به دنبال این باشد که مردم این نشاط اقتصادی را احساس کنند. اما با وجود همه این موارد، باور دارم روحانی و کابینهاش در مسیر درستی حرکت میکنند و من خیلی احساس نگرانی بابت ادامه مسیر آن ندارم، چراکه اگر دولت با مردم روراست باشد، مردم نشان دادهاند دیگر شیوههای پوپولیستی نظرشان را جلب نمیکند. به نظرتان مشکلات معیشتی بزرگترین تهدید دولت روحانی برای دوره دوم محسوب میشود و احتمال دارد میدان را به رقیب ببازد؟ برای انتخابات 96 نمیتواند مشکل جدی را برای دولت روحانی ایجاد کند چون مردم به روحانی اعتماد دارند و بازهم به او فرصت میدهند اما برای ادامه این مسیر و جایگزینشدن دولتی همفکر و همنظر روحانی، قطعا ائتلافی که باعث رأیآوری حسن روحانی شد در انتخابات ریاستجمهوری سیزدهم به مشکل برمیخورد و اگر رکود اقتصادی، بیکاری و مشکلات معیشتی به همین شکل و سیاق باشد، قطعا مردم جذب شعار یارانه 250هزارتومانی میشوند، چون نگاهشان در این شرایط فقط به نانی است که به سفرههایشان میرود. با این اوصاف، به عنوان یك وزیر سابق پیشنهاد میکنید تمرکز روحانی و دولتش در این فرصت باقیمانده باید روی چه موضوعاتی جدیتر باشد؟ روحانی و تیمش باید به فضای کسبوکار رونق بدهند و نشاط اقتصادی -اجتماعی در جامعه ایجاد کنند. آنها باید موانع کار را که سد راه درآمدزایی و اشتغال نسل جوان شده است بردارند و اعتماد مردم را جذب کنند که دولت حامی کارآفرینی و سرمایهگذاری آنهاست آن وقت است که دیگر سرمایهها از پستو خارج میشوند و نیروی کار جوان ما دیگر قربانی نمیشود. دولت باید بیشتر از پیش با فعالان اقتصادی مدارا کند تا آنها بتوانند در عرصه تولید خودنمایی کنند. دراینصورت نشاط اقتصادی در جامعه بهوجود میآید. بهاینترتیب از یک سو شمار کسانی که خواهان گرفتن پولهای مفت و بیدردسر هستند کاهش مییابد و از سوی دیگر هم فساد اقتصادی و مالی در ارگانها کمتر میشود. به همین دلیل من معقتدم تمرکز دولتمردان در این فرصت باقیمانده باید یافتن مسیری برای خروج کشور از رکود اقتصادی باشد. وگرنه رکود اقتصادی سبب رویگردانی مردم از دولت اعتدال و حامیانشان خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.