|

کاهش ضایعات کشاورزی مهم‌تر از تولید

عبدالحسین طوطیایی . پژوهشگر کشاورزی

آنها که از گذشته‌های دورتر، خاطراتی را مرور می‌کنند، چه‌بسا بزرگ‌ترهایی را به یاد بیاورند که در گذر از کوی و برزن‌ها اگر با تکه‌نانی در مسیرشان روبه‌رو می‌شدند به‌مثابه نمادی از کرامت آفریدگار، آن را مي‌بوسيدند و بر پیشانی می‌نهادند. کودکان نیز در نظاره هر روزه در این مدرسه عشق و شکرگزاری، درس قناعت می‌آموختند. به یاد می‌آوریم چه بسیار برای تأکید بر صداقت در گفتار و میثاق‌ها، به همان تکه‌نان‌ها مانند کتاب آسمانی سوگند می‌خوردند. امواج تند درآمد نفت از دهه 50 به بعد به پیدایش ضد‌ارزش «الگوی مصرف بیشتر» در جامعه انجامید و به‌تدریج از اصالت آن فرهنگ زیبا، جز خاکستری از حرمان به جای نگذاشت. فراگیرشدن چنین ضد‌ارزش‌هایی موجب شد کشورمان هم‌اکنون در ضایعات تولیدات کشاورزی، از رتبه‌های نخست جهان به شمار‌ بيايد. کشوری که مردمانش نیز همچنان و با زیاده‌‌روی در مصرف (روغن، شکر، مرغ، نان و... و از آن طرف سوخت‌های فسیلی) بر آخرین رمق شاخه‌های حیات خود تیشه می‌زنند. خبرگزاری‌ها در 11 خرداد 95 از ضایعات نگران‌کننده سالانه 35‌ میلیون تن محصولات کشاورزی در کشور خبر دادند. برآوردهای فائو نشان می‌دهد هر سال 1.3‌ میلیارد تن غذا در جهان هدر می‌رود که 35 ‌میلیون تن از این رقم معادل 2.7 درصد در ایران دور ریخته می‌شود.

البته خبرهایی از این جنس و به شکل‌های مختلف و در منابع متعدد از مرز نگرانی‌ها فراتر رفته و با عمق یک فاجعه بروز پیدا کرده است. در یک برآورد کلی اگر که فقط یک‌و‌نیم‌میلیون هکتار به چنین تولیدی اختصاص يابد، معادل مصرف 15‌ میلیارد متر مکعب آب (یک‌پنجم آب در اختیار بخش کشاورزی کشور) در این فرایند تخریب و در هر سال از دست می‌رود. بدون تردید چنین سطحی از اراضی آبی کشاورزی و منابع آب آن، به‌تنهایی می‌تواند دو برابر نیاز مصرف متعادل روغن (سرانه 12 کیلوگرم در سال) کشور را تأمین کند. در صورتی هم که این میزان آب برای ترمیم منابع آب زیرزمینی به‌ کار گرفته شود، به‌طور قطع در 15 سال تراز منفی نگران‌کننده این منابعِ در حال زوال جبران خواهد شد. به خاطر داشته باشیم اگر هر کیلوگرم از این انبوه ضایعات فقط یک دلار ارزش داشته باشد، از گذر این خسران، سالانه 35‌ میلیارد دلار از جیب کشور و جامعه ما از دست می‌رود. البته اگر که بنا بر آن باشد كه پیامدهای زیست‌محیطی چنین ضایعات کمرشکنی نیز ارزیابی و تحلیل شود، با ارقامی از جابه‌جایی‌ها در چرخه حمل زباله و بازیافت، مصرف افراطی پلاستیک و کیسه‌ها و مواد پلی‌اتیلن روبه‌رو می‌شویم که جز بر غلظت شرم این نسل نسبت به آیندگانش نمی‌افزاید. بدون تردید ابعاد زیست‌محیطی این ضایعات را می‌توان به‌عنوان اصلی‌ترین چالش مدیریت بستر حیات کشور به شمار آورد. با توجه به آغاز کار مجلس دهم و پنجره‌های گشوده‌ترشده‌ای از امید در ترکیب متفاوتی از نمایندگان در مقايسه با دوره قبل، انتظار می‌رود این مهم در رأس فوریت‌های آن قرار بگیرد. مرکز پژوهش‌های مجلس باید بررسی برای کاهش حداکثری این ضایعات را در تعامل سازنده با مدیریت اجرائی و نیز مشارکت تمامی صاحب‌نظران کشور به عهده بگیرد. با اين ميزان ضایعات و نیز ظرفیت محدود توسعه در بخش کشاورزی كه سقف محدودی دارد، نباید بر مطالباتي رؤیایی از این بخش تأکید کرد. از آن سو نیز امیدواریم وزارت جهاد کشاورزی نهاد ترویجی خود را برای سامان‌دهی کاهش ضایعات در کشور به سامان بیشتری برساند؛ سامانی که باید از تمامی شاخه‌های اجرائی تأثیرگذار از جمله وزارت آموزش‌وپرورش، سازمان صداوسیما، حوزه‌های دینی، بخش‌های اقتصادی و... براي مدیریت مصرف و فرهنگ‌سازی بهره بگیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.