مذاکرات محرمانه در عمان و توافق هستهای
نوشته: دیوید ایگناتیوس ترجمه: شهرام زرندار
یکی از رمزورازهای رقابتهای ریاستجمهوری 2016 این است که چرا توافق هستهای ایران بهعنوان یک موضوع تمام شده است. یک کتاب تازه منتشرشده برخی جزئیات تکاندهنده را درباره اینکه چگونه دیپلماسی با ایران در خفا شروع شد آشکار میکند این مذاکرات خیلی پیشتر از بهقدرترسیدن اصلاحطلبان شروع شده و براساس جزئیات منتشرشده در این کتاب، هیلاری کلینتون، نامزد انتخابات ریاستجمهوری دموکراتها، نقش مهمی ایفا کرده است. این موضوع ازسوی مارک لندلر، وابسته خبری کاخ سفید، در نیویورکتایمز مطرح شده است. او اولین کسی است که کل ماجرای مذاکرات محرمانه در عمان را که در سال 2009 ازسوی یک کارشناس معروف به نام «سالم بنناصر الاسماعیلی» باز شده، افشا کرده است. گزارش لندلر نشان میدهد از چه موقع و با کدام گستره، کلینتون و کارمندان وزارت امور خارجهاش باوجود نگرانیهای اولیهاش در مذاکره با ایران بودهاند و در رقابتهای انتخاباتیای که در آن دونالد ترامپ اغلب از رویکردهای اشتباه و احمقانه درباره سیاست خارجی دفاع میکند، این داستان یادآور این مسئله است که گشایش در امور اغلب از طریق شاهراههای غیرقابل رؤیت و عجیبوغریب به دست میآید؛ گشایشهایی که دراینباره، دولت هر از گاهی خواهان ایجاد ابهام درباره آنهاست. تماسهای اسماعیلی در ماه می سال 2009 شروع شد؛ درست چهار ماه پس از اینکه رئیسجمهور اوباما در کاخ سفید مستقر شد، هنگامی که دنیس راس، مشاور ارشد وزیر امور خارجه، دیدار کرد، لندلر مینویسد در جلسه و دیدار اول، آمریکاییها را با «تقاضای ایران برای برقراری مذاکرات» درباره برنامه هستهایشان متعجب کرد. کمی قبلتر، اوباما یک نامه محرمانه به رهبر عالی ایران فرستاده و در آن پیشنهاد کرده بود دو کشور باب مذاکرات را باز کنند، ولی رهبر ایران پاسخ متفاوتی به نامه اوباما داده بود. اسماعیلی به راس اطمینان داده بود او میتواند ایرانیها را به پشت میز مذاکره بیاورد و اینکه عمان میتواند میزبان ایدهآلی برای مذاکرات پنهانی باشد. راه میانجیگری عمان ادامه یافت پس از اینکه ایران سه کوهنورد آمریکایی را در ماه جولای 2009 دستگیر کرد، اسماعیلی در خفا شروع به مذاکره برای رهایی آنها کرد. اولین کوهنورد در ماه سپتامبر سال 2010 آزاد شد و بعدی دو سال بعد آزاد شد. راس و یکی از همکارانش در دسامبر سال 2010 به عمان سفر کردند تا درباره این کانال تماس، تحقیق بیشتری کنند. در ژانویه سال 2011 کلینتون مذاکرهای مشابه و مشروح با سلطان عمان داشته، اگرچه او نوشته در ابتدای کار نگاهش به این راه خلاصی همچون هدفی دور از دسترس بوده است. جان کری حتی قبل از اینکه وزیر امور خارجه شود، به میان این کانال عمانی پریده بود. او در طول مدت مذاکرات برای رهاسازی آمریکايیها با اسماعیل آشنا شده و در سال 2011 و اوایل 2012 چند بار به عمان رفته بود. کری در لندن، رم و واشنگتن با هیأت میانجی عمان دیدار کرده بود. براساس نظر لَندلِر در اشتیاق برای روشنکردن موتور مذاکرات، کری چند پیام از کانال اسماعیلی برای ایرانیها فرستاده بود. یکی از این پیامها احتمالا مهم بوده است. کری که هنوز یک سناتور بود و بنابراین نمیتوانست از سوی دولت سخن بگوید، پیشنهاد کرده بود براساس یک توافق هستهای ایرانیها قادر خواهند بود اورانیوم غنی کنند- این خواسته پایه ایرانیها بوده است- لندلر مینویسد: به نحوی از انحا، کری و عمانیهای میانجی مشتاق برگزاری مذاکرات تازه به دنبال مذاکره با ایرانیها، میانجیگران را تعقیب میکردند. ملاقاتهای محرمانه بیشتری از طریق کانال عمانی در سال 2012 با شرکت دستیاران ارشد کلینتون، معاون وزیر خارجه بیل برنز و معاون رئیس ستاد مشترک جیک سولیوان انجام شد. بعد در سال 2013 قطار شروع به شتابگیری کرد، در آمریکا کری به وزارت خارجه رسید و حسن روحانی در ایران رئیسجمهور شد. در خاتمه آن سال توافقنامه هستهای مقدماتی به دست آمد. سولیوان در یک ایمیل توضیح میدهد اگرچه کلینتون در اول کار درباره تماسهای عمانیها دچار شکوتردید بود، اما در عمل ثابت شد آنها نقش مهمی ایفا کردهاند. «بدون آن کانال میانجی احتمالا ما باید پاییز سال 2013 را در تلاش برای روشنکردن اینکه با چه کسی و چگونه باید مذاکره کنیم، به سر میبردیم». کتاب لندلر همچنین بر این سؤال که آیا مبارزات رسانهای دولت به رهبری معاون مشاور امنیت ملی بنرادز به جایی میرسد یا نه، تأکید میکند. این کتاب بر فصل دوران پس از روحانی و نحوه گفتن داستان آن به عموم مردم تأکید میکند و تماسهای اولیه عمدتا بیتوجهمانده از طریق کانال عمانی را در پرده ابهام قرار میدهد. گزارش مجله نیویورکتایمز در یک گفتار نوشته درباره رادز در ماه گذشته استدلال میکند که این برداشت عمدتا به منظور فراهمکردن شرایط برای فروش توافقنامه به کنگره ساخته و پرداخته شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.