سرطانهای دهان از تشخیص تا درمان
رضا تبریزی*
سرطانهای دهان جزء سرطانهای بدخیم یا کشنده محسوب میشوند و در صورت تأخیر در درمان، گسترش یافته و میتوانند به نواحی مختلفی از بدن از قبیل ریه، مغز و گردن دستاندازی کنند که اصطلاحا به آن متاستاز گفته میشود. سرطان دهان حدود پنج درصد از کل سرطانهای بدن را تشکیل میدهد که این سرطان در آقایان چهارمین و در خانمها ششمین سرطان شایع محسوب میشود. میزان احتمال ابتلا به سرطان دهان در مردان دوبرابر زنان است. این سرطان اکثرا در افراد بالای 40 سال بروز مییابد، ولی گاهی در افراد جوانتر هم مشاهده میشود. سیگارکشیدن، بهداشت نامناسب دهان، پروتزهای نامناسب و رژیم غذایی مضر مانند غذاهای حاوی نیتریت یا نوشیدن و خوردن غذاهای داغ میتواند میزان بروز سرطانهای دهان را افزایش دهد. بنابراین هرگونه زخم بدون علت یا تورم دهان یا توده در گردن که بیش از دو هفته باقی بماند و ترمیم یا بهبود نشان ندهد، باید حتما توسط پزشک یا جراح فک و صورت مورد بررسی قرار گیرد. در صورتی که سرطانهای دهان در مراحل اولیه شناسایی شوند، شانس بهبود افراد افزایش مییابد. بهعبارتی این باور که سرطانهای دهان حتما به مرگ منجر میشوند، باوری غلط است. بنابراین تشخیص در مراحل اولیه بسیار حیاتی است. در صورت تشخیص این بیماری، ترکیبی از درمانهای جراحی، رادیوتراپی و شیمیدرمانی برای درمان توصیه میشود. در سرطانهای دهان معمولا درمان توسط یک پزشک انجام نمیشود بلکه تیمی از پزشکان، درمان را برعهده میگیرند که دراینبین، جراحان فک و صورت نیز بهعنوان یکی از اعضای مؤثر در این تیمهای درمانی عمل میکنند. این گروه، هم جراحی برداشتن ضایعات یا تومور را انجام میدهند و هم در بازسازیهای بعدی دهان این بیماران، نقش ایفا میکنند. در مبتلایان به سرطان دهان، بازسازی دهان (به دلیل آنکه عملکرد طبیعی غذاخوردن پس از جراحی باید حفظ شود) و از سوی دیگر بازسازی صورت (برای آنکه بیمار باید از ظاهر مناسبی برخوردار باشد) بسیار حائزاهمیت است. اگر فرد بهموقع و در مراحل اولیه بیماری مراجعه کرده و در صورتی که اندازه ضایعه کمتر از دو سانتیمتر باشد، بیمار تقریبا بالای 80،70 درصد شانس بهبودی کامل (و بدون احتمال عود) خواهد داشت. اما اگر بیمار در مراحلی مراجعه کند که تومور، اندازهای بیش از چهار سانتیمتر داشته باشد یا به نواحی گردن یا دیگر نواحی بدن، دستاندازی کرده باشد، بهطورطبیعی از شانس درمان وی نیز کاسته خواهد شد. از آنجا که بسیاری از سرطانها تنها با جراحی درمان میشوند، در درمان سرطان دهان نیز جراحی یک قسمت اصلی درمان این بیماری محسوب میشود. بهعبارتی، حتما باید تومور و ضایعه یا زخم ایجادشده با یک حاشیه مناسب برداشته شود و پس از آن بخشی از بدن یا صورت که دچار نقصان شده، ترمیم شود. این ترمیم باید توسط جراحان فک و صورت انجام شود که به صورت پیوند استخوان از ناحیه لگن یا پیوند بافت نرم از قسمتهای مختلف بدن انجام میشود. برای مثال در مواقعی که بر اثر سرطان پیشرفته، نصف فک فرد از بین رفته باشد یا در اثر تصادفی صورت فرد دچار نقصان شده باشد، از استخوان نازکنی پا پیوندی را برمیدارند و بههمراه بافت نرم، عروق و اعصاب، آن را پیوند میزنند. جراحیهای «میکروواسکولار» یا جراحیهای میکروسکوپی نیز در حوزه بازسازی فک و صورت از جمله روشهایی است که طی سالهای اخیر در دانشگاههای تهران، شهیدبهشتی، شیراز و آزاد اسلامی انجام میشود.
* جراح فک و صورت عضو هیأتعلمی دانشگاه علومپزشکی شهیدبهشتی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.