درباره اصلاحات اعتدال و برجام
حسين پايا
روز گذشته بخش نخست یادداشت «درباره اصلاحات، اعتدال و برجام» به عنوان سرمقاله «شرق» منتشر شد. بخش دوم این یادداشت را در ادامه میخوانید. ذکر این توضيح ضروری است که این یادداشت به قلم آقای حسین پایا نوشته شده که به اشتباه در شماره روز قبل، علی پایا درج شده بود. از نويسنده محترم و مخاطبان، پوزش میخواهیم. براي اصلاحطلبان، برجام خروج از بحران كشور و به تبع آن جامعه مدني است و مخالفت با برجام در مسير انسداد جامعه مدني و تضعيف بيشتر و بازگشت و تشديد بحران احمدينژاد محسوب ميشود. با اين آیندهنگری، اصلاحطلبان درباره رياست مجلس و انتخابات رياستجمهوري سال ٩٦ و نگراني درباره آينده برجام چه برآورد و تحليلي دارند؟ هرچند اين سه مسئله كاملا با يكديگر ارتباط دارند ولي گمانهزنانه ميتوان گفت براي اصلاحات آيندهداربودن برجام از هر چيز ديگر مهمتر است؛ بنابراين مطلوب، حمايت قوا، ازجمله مجلس دهم از برجام برخلاف مجلس پيشين است. دو گزينه لاريجاني و عارف براي تكيهزدن بر رياست مجلس با توجه به دفاع هر دو آنان از برجام، يك مسئله داخلي مجلس به شمار ميآيد. به این معنا كه هركدام از آنان، چه از طريق توافق يا رأي نمايندگان به كرسي رياست میرسیدند، گزينه اصلاحطلبان محسوب میشدند. مسئله اصلي، تعيين رئيس مجلس موافق با برجام است كه هر دو رقيب رياست، شايستگي اين جايگاه را داشتند. به يك اعتبار انتخاب رياست مجلس جديد، مسئلهاي راهبردي نبوده و نیست؛ اما درباره انتخابات سال ٩٦ با قطعيت رأي اصلاحطلبان به دكتر روحاني تعلق ميگيرد.
دكتر روحاني مدافع و پيشبرنده و بهنتيجهرساننده برجام با كمك اركان «نظام تدبير» بوده است. هيچ بديلي از بابت نمايندگي برجام به شايستگي و مقبوليت دكتر روحاني نيست. دكتر روحاني نماد اجماع داخلي و خارجي پيرامون تاريخيترين توافق پس از صلح با عراق در موافقتنامه ٥٩٨ سازمان ملل، يعني توافقنامه برجام است. توفيقي كمياب كه در خطيرترين شرايط به دست آمد. هيچ كانديداي ديگري از سرمايه نمادين دكتر روحاني در خروج از اضطرار كشور و عاديسازي مناسبات با جامعه جهاني برخوردار نيست. سرمايه نمادين دكتر روحاني اميدبخش و تحركبخش جامعه مدني ايران است. اين همان مقصد و مقصود اصلاحطلبان است. مهمترين مسئله و پراهميتتر از دو مسئله پيشين، آينده برجام است. برجام بر حسب آنكه اركان نظام از آن پشتيباني و حمايت كردند و دولت مجري وفادار و كوشاي آن بود و تنها روزن براي خروج از بنبست تنش با قدرتهاي بزرگ جهان بود و همچنين توافقي است كه ايران بدون ميانجي و مستقيما در رويارويي با قدرتهاي جهاني بهویژه آمريكا كه قبلا محال به نظر میرسید، وارد مذاكره شد و به توافقي دست يافت كه با دشواري و نزديك به معجزه حاصل شد؛ بنابراين به نظر ميآيد برگشت و ابطال آن ناممكن است. شرايط بسيار زيانبار در بههمزدن توافق براي طرفين توافق، اصل توافق را استحكام ميبخشد. مخالفتها و تبليغات در ايران و خارج از ايران هرچقدر پرهياهو، راه به جايي نميبرد؛ اما نگراني جدي براي اصلاحات وجود دارد. با آنكه برجام پابرجا خواهد بود و ميتواند دوامش توأم با بازي برد- برد باشد كه آن را «برجام خوب» ميناميم؛ اما درعينحال ميتواند به بازي باخت- باخت نيز منجر شود كه آن را «برجام بد» نام ميگذاريم. براي اصلاحطلبان برجام بد يك دغدغه و نگراني جدي است. پيشيگرفتن اجراي بد برجام بر اجراي خوب عبارت است از اينكه ايران به تعهداتش عمل ميكند؛ اما با مداخلات غيرمسئولانه مخالفان برجام كه بر دولت تحميل ميكنند، پيامهاي متناقضي ارسال ميشود و موجب ميشود بهانه به دست كساني بيفتد كه از اين توافق ناراضي و عصبانياند؛ ازجمله جناح نئومحافظهكار در آمريكا كه با نمايندهشدن ترامپ به عنوان كانديداي منتخب حزب جمهوريخواه، خطر بهانهگيري و باجخواهي را بيشتر ميكند. به ياد داريم در زمان جورج بوش باوجود كمكهاي مؤثر ايران به آمريكا در افغانستان بر ضدطالبان، بوش ايران را محور شرارت خواند. اين بهانهگيري و تهديد با ترامپ افزايش مييابد. همچنين عربستان سعودي كه بهشدت از مذاكرات ايران با آمريكا متغير و پريشان است تا ميتواند از پول فروش نفتهاي بيحسابش براي بهجنگكشيدن ايران و تحريك كشورها در حمايت از حمله به ايران و پشتيباني مخفي از داعش برای خرابكاري و ايجاد ناامني فروگذار نميكند. از سويي رژیم اسرائيل كه از موهبت احمدينژاد براي مظلومنمايي محروم شد و از يك ايران فعال در جامعه جهاني كه افشاگر ظلم و تبعيضهاي آپارتايدمآبانه اين رژیم است، هراس دارد، در پی دستاويزهايي است كه ايران را خطرناكترين كشور كه مخل صلح جهاني است، نشان دهد و اجماعي بر ضد ايران به وجود آورد. اجراي بد برجام مانع حضور فعال و مؤثر ايران در جامعه بينالمللي در دستيابي به منافع حقهاش، دستکم در دريافت دانش و تكنولوژي و سرمايهگذاري در اين حوزهها ميشود كه مضارش نياز به شرح ندارد. نمونه كوچكش سوءاستفاده كشور كوچك قطر از منابع مشترك گازي و نفتي با ايران است. ايران به علت دسترسيندا شتن به تكنولوژي و فقدان سرمايهگذاري از سهم خودش بيبهره مانده است. متأسفانه زيان به منابع و سرمايههاي مادي خام ختم نميشود و اين كشور سرمايههاي انساني و متخصصان داخلي را نيز مانند منابع زيرزميني جذب و هضم خود ميكند. اجراي بد برجام در داخل نيز ميدان وسيعي براي پوپوليسم از نوع و سنخ احمدينژاد باز ميكند. پوپوليسم، احمدينژادهاي تازه با نوع جديد و البته زيانبارتر به حال جامعه مدني ميزايد. اصلاحات با درك خطر تهديد اجراي بد برجام ميكوشد با دفاع و حمايت تمامقد از دولت روحاني و بهبودبخشي آن، حضور او را در دور دوم رياستجمهوري تقويت کند و نشان دهد سرمايه نمادين روحاني بيبديل است. استراتژي اجراي خوب برجام برنامه استراتژيك اصلاحات است؛ اصلاحطلبان ميدانند با تحقق اين برنامه است كه بنيه ازدسترفته مدنيت به جامعه باز ميگردد. دفاع اصلاحات از برجام خوب و سرمايه نمادين دكتر روحاني به عنوان مهمترين «تفكيك» و اولويت، اعتدال را بر اضطرار چيره ميکند؛ اعتدالي كه حيات جامعه مدني و ادامه اصلاحات در گرو آن است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.