|

آمادگی برای ارسال فضاپیمایی با سوخت سبز

برای سفر به فضا، هوا را آلوده نکنید

سعیده پوررضا: سال آینده فضاپیمایی به فضا ارسال می‌شود که یک ویژگی بسیار مهم دارد؛ این فضاپیما برخلاف فضاپیماهای معمولی از سوخت سبز و غیرسمی استفاده می‌کند. فضاپیماهای امروزی با استفاده از سوخت‌های شیمیایی راهی فضا می‌شوند که بسیار سمی و آلاینده است و اثرات تخریبی قابل‌توجهی از خود برجای می‌گذارد، اما اکنون دانشمندان از سوخت سبز و غیرسمی برای ارسال فضاپیما استفاده می‌کنند که در زمره فناوری‌های دوستدار محیط‌زیست قرار می‌گیرد. البته این طرح هنوز به مرحله اجرا نرسیده و قرار است این اتفاق مهم، در سال 2017 روی دهد. این مأموریت جدید «GPIM» نام دارد که در صورت موفقیت، تحولی بزرگ در علوم فضانوردی محسوب می‌شود. دانشمندان ناسا از مدت‌ها پیش کار روی این نوآوری را آغاز کرده‌اند و تا پرتاب این فضاپیما از پایگاه نیروی هوایی کیپ کاناورال آمریکا در فلوریدا، زمان چندانی باقی نمانده است. براساس برنامه‌ریزی‌ها، این فضاپیما سوار بر یک فروند راکت فالکون شرکت اسپیس‌ایکس، راهی مدار زمین می‌شود. این پرتاب بخشی از مأموریت برنامه آزمایشی فضایی نیروی هوایی آمریکا موسوم به «STP-2» محسوب می‌شود. به باور بسیاری از دانشمندان این عرصه، مأموریت «GPIM» نخستین تلاش رسمی و جدی آمریکا در زمینه پرتاب‌های فضایی مبتنی‌بر معیارهای زیست‌محیطی به‌شمار می‌آید. سوخت جدیدی که برای این منظور تولید شده «AF-M315E» نام دارد که نوعی سوخت نیترات آموینوم هیدروکسیل است. این سوخت در مقایسه با هیدرازین (که امروزه از آن به‌عنوان سوخت اصلی فضاپیماها استفاده می‌کنند) تا 45 درصد چگالی بیشتری دارد، به بیان دیگر یک مخزن با حجم مشخص، می‌تواند مقدار بیشتری از این سوخت جدید را ذخیره کند. گفتنی است با توجه به آلایندگی سوخت‌های متداول (یا سوخت‌های فسیلی)، دانشمندان راهکارهای بسیاری برای حل این مشکل ارائه کرده‌اند، از جمله استفاده از سوخت‌های سبز برای خودروهای سواری، اتوبوس‌ها و کامیون‌ها و حتی هواپیماهای مسافربری، اما اولین‌بار است که موضوع تولید سوخت سبز یا سازگار با محیط‌زیست برای فضاپیماها مطرح می‌شود. در ادامه با انواع متداول سوخت‌های فضاپیماها آشنا می‌شویم. موشک‌ها از نظر سوخت به دو دسته موشک با سوخت مایع و موشک با سوخت جامد تقسیم می‌شوند: موشک‌های با سوخت پیشران جامد: سوخت‌های پیشران از یک نوع سوخت و یک اکسنده تشکیل شده‌اند. برای روشن‌شدن موشک، کافی است یک جرقه کوچک سوخت پیشران را آتش بزند. سوخت آتش‌گرفته تا آخرین قطره می‌سوزد. گازهای حاصل از سوخت پیشران از طریق دماغه انتهایی موشک خارج می‌شوند. اولین موشک‌ها را احتمالا در قرن یازدهم میلادی در کشور چین ساخته‌اند. آن موشک‌ها از سوخت پیشران جامد استفاده می‌کردند. سوخت موشک یک نوع باروت بود که از مخلوطی از نیترات پتاسیم، زغال چوب و گوگود تشکیل شده بود. موشک‌هایی که از سوخت پیشران جامد استفاده می‌کنند، اغلب به‌عنوان موشک‌های تقویت‌کننده به‌کار می‌روند که نیروی اولیه موشک‌های بزرگ‌تر را تأمین می‌کنند. موشک‌های بزرگ‌تر خود از سوخت پیشران مایع استفاده می‌کنند. موشک‌های تقویت‌کننده شاتل فضایی ایالات متحده با 45 متر ارتفاع، بزرگ‌ترین موشک‌های مصرف‌کننده سوخت جامد محسوب می‌شوند. آن مخزن‌ها حاوی 586 تن سوخت پیشران بودند که به‌طور متوسط 13‌ میلیون‌تن نیروی پیشران را تولید می‌کردند. این موشک‌ها را طوری طراحی کرده بودند که بعد از اتمام سوخت و افتادن در دریا، آن را از دریا بیرون می‌کشیدند و دوباره برای مأموریت‌های بعدی، با آن سوخت‌گیری می‌کردند. ساخت موشک‌هایی که از سوخت جامد استفاده ‌کنند، چندان دشوار نیست. آنها مقدار زیادی نیروی پیشران را در مدت زمان کمی تولید می‌کنند. تنها ایراد این نوع موشک‌ها این است که بعد از روشن‌شدن، به‌راحتی خاموش نمی‌شوند. به عبارت دیگر، نمی‌توان آن را به‌آسانی کنترل کرد. موشک‌های با سوخت مایع: اکثر موشک‌هایی که از آنها در پروازهای فضایی استفاده می‌کنند، از سوخت پیشران مایع بهره می‌برند. هم سوخت و هم اکسنده (که آنها را در مخزن‌های جداگانه‌ای نگهداری می‌کنند)، مایع هستند. پمپ‌های قدرتمند، آنها را به محفظه احتراق می‌برند. در آنجا سوخت و اکسنده باهم ترکیب شده و گازهای خروجی را تولید می‌کنند. این گازها نیز به‌نوبه خود از دماغه انتهایی موشک خارج می‌شوند. بعضی از موشک‌ها از یک ماده با «قابلیت اشتعال سریع» برای شروع احتراق استفاده می‌کنند. سوخت پیشران سایر موشک‌ها هنگام ترکیب سوخت و اکسنده شروع به احتراق می‌کند. در روش احتراق، در این موشک‌ها اکسنده و سوخت با هم ترکیب می‌شوند، سپس گازهای خروجی حاصل از فرایند احتراق از دماغه خارج و به‌عنوان نیروی پیشران، موشک را به طرف جلو حرکت می‌دهند. کمتر پیش می‌آید که از سوخت مایع در موشک‌های بالستیک استفاده کنند مگر در انواع قاره‌پیماها که به نیروی رانش بیشتری نیاز دارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.