مخاطرات کشاندن شاهزادههای سعودی به دادگاه آتلانتیک
ترجمه: مونس نظری
شاید تماشای کشاندهشدن شاهزادگان میلیاردر مسئول حادثه تروریستی 11 سپتامبر به دادگاه رضایتبخش باشد، ولی آیا در مورد نتیجه آن هم میتوان تا این حد مطمئن بود؟ این قانون که در ماه ژانویه به اتفاق آرا به تصویب کمیته قضائی سنا رسید به آمریکاییها اجازه میدهد در مقابل دولتهای حامی حملات تروریستی واقع در خاک آمریکا اقامه دعوی کنند. 15 نفر از میان 19 هواپیماربا عربستانی بودهاند و بعضی اعتقاد دارند حتی بخشهایی از دولت عربستان سعودی در حمله تروریستی 11 سپتامبر نقش داشتهاند، که این موضوع به این معناست که قربانیان این حادثه حق شکایت از عربستان را دارند. قربانیان حمله تروریستی در مقابل شاهزادههای عربی که حتی به همسران خود اجازه رانندگیکردن نمیدهند؛ اين از دید سیاستمداران آمریکایی تقابل چندان دشواری هم نیست. آمریکاییها مدارکی در دست دارند که نشان میدهد حداقل تعدادی از افراد رژیم سعودی در حملات 11 سپتامبر دست داشتهاند. کمیسیون 9/11 مدرکی پیدا نکرده که نشان دهد دولت عربستان سعودی یا مقامات ارشد عربستان بودجه این سانحه را تأمین کردهاند. ولی بنا بر گفته نیویورکتایمز این احتمال وجود دارد که مقامات سطح پایینتر در این حادثه نقش داشتهاند. سال گذشته زکریا موسویفرد موسوم به «بیستمین هواپیماربا» شهادت داد که مقامات عربستان سعودی در سالهای پیش از این سانحه میلیونها دلار در اختیار القاعده قرار داده بودند. ولی همانقدر که تماشای کشاندهشدن شاهزادگان عرب به دادگاه میتواند رضایتبخش باشد، به همان میزان تصویب قانون حمایت از اجرای عدالت در مورد دستاندرکاران اقدامات تروریستی هم ایده نامناسبی است. پرزیدنت اوباما حق داشته که این قانون را تهدید به وتو کند. برای درک دلیل آن بد نیست به تمایزی که ماکس وبر میان «اخلاق مسئولیت» و «اخلاق هدف نهایی» قائل میشود، استناد کنیم. بر مبنای قانون «اخلاق هدف نهایی» یک فعل وقتی اخلاقی است که هدفی اخلاقی داشته باشد. هدف اجرای عدالت در مقابل حامیان تروریسم در مورد خانوادههای آسیبدیده هدفی اخلاقی است. خب این به نظر قابل درک میآید. ولی مقوله «اخلاق مسئولیت» به این روشنی نیست؛ چراکه کسی را میطلبد که بتواند گزارشی از نتایج قابل پیشبینی اقدامات ارائه دهد. انگیزه ممکن است خالص باشد (گرچه همانطور که راینهولد نیبور بارها اشاره کرده است افراد و ملتها گاهی انگیزههایشان را حتی از خود نیز پنهان میکنند). ولی حتی با وجود روشن و خالصبودن انگیزه نیز این امکان وجود دارد که نتایج تیرهوتار باشند. حال «نتایج قابل پیشبینی» این پدیده را در نظر بگیرید: به قربانیان حادثه اجازه داده شود تا از ریاض شکایت کنند. وزیر امور خارجه عربستان هشدار داده که اگر قضات آمریکایی بتوانند داراییهای اعراب را برای پرداخت به قربانیان بلوکه کنند، عربستان سعودی اوراق خزانه به ارزش 750میلیارد دلار و سایر داراییهای آمریکایی را که در اختیار دارد به فروش خواهد رساند. بسیاری از تحلیلگران آمریکایی این را فقط بلوف میدانند؛ چراکه به عقیده آنها هزینه اقتصادی چنین اقدامی برای عربستان سعودی بسیار بیشتر از ایالات متحده آمریکا خواهد بود. ولی این اواخر عربستان اقدامات عجولانهای از این دست کم انجام نداده است. مثل جنگ وحشیانهای که سال گذشته در یمن راه انداخت یا اعدام روحانی مخالف شیعه در ماه ژانویه؛ اقدامی که باوجود مخالفتهای آمریکا صورت گرفت و باعث شد تظاهرکنندگان ایرانی سفارت عربستان سعودی را در تهران به آتش بکشند. ماه پیش هم میلیاردها دلار را صرف کمک به لبنان کردند. بنابراین همانگونه که در سرمقاله روزنامه واشنگتنپست هم به آن اشاره شده رفتار پادشاه عربستان «بیملاحظه و بیپروا» بوده است. بنابراین وقتی عربستان سعودی ادعا میکند که با اقدامات مخرب اقتصادی دست به مقابله خواهد زد تا چه میزان میتوان چنین تهدیدی را جدی گرفت؟ این سؤالی نیست که هیلاری کلینتون، برنی سندرز، یا تد کروز قادر به پاسخگویی به آن باشند. حتی اگر سعودیها با فروش داراییهای آمریکا نیز دست به تلافی نزنند، راههای دیگری برای متضررکردن ایالات متحده دارند. بدون حمایت عربستان، آمریکا امید چندانی به پایانبخشیدن به جنگ فاجعهبار داخلی سوریه نخواهد داشت. همینطور جنگ داخلیای که دارد یمن را به ویرانی میکشد. هانس مورگنتا، محقق مشهور در روابط بینالملل چنین مینویسد: در سیاست خارجی بهترین اقدامی که یک کشور میتواند انجام دهد، این است که از میان چند اقدام محتمل، عملی را برگزیند که ضرر کمتری داشته باشد. اگر سیاستمداران حامی اجرای عدالت در مقابل اعمال تروریستی بتوانند با ملاحظه چنین ابعادی باز هم از این رویکرد جانبداری کنند - اگر با وجود علم به هزینههای مترتب بر آن هنوز هم حامی آن باشند- آن هنگام است که جهتگیریهایشان قابل تأمل خواهد بود؛ کاری که کلینتون، سندرز و کروز هیچوقت سعی در انجامش نداشتند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.