اصلاحطلبان و انتخابات مجلس دهم
سیدهاشم هدایتی- فعال سياسي و استاد دانشگاه
1. اصلاحطلب کیست؟ گرچه ریشه تفکر اصلاحطلبی به صد سال پیش و نهضت مشروطیت برمیگردد، اما آنچه در دهههای اخیر به نام اصلاحطلبی نمایان شده و در صحنه سیاست حضور یافته است را باید به دومخرداد نسبت داد. پس از گذشت قریب دو دهه اکنون مردم در عرصه سیاست به جریان و جبههای برمیخورند که به نام اصلاحطلبی در یک طیف و نه الزاما یک حزب و گروه واحد و منسجم در انتخابات مختلف فعالیت دارد. هویت اصلی این جریان را که دارای ریشههای فکری و تئوریک قوی و بازوهای میدانی قابل اعتنا بوده و هست، باید در اعتقاد به تغییر از مجرای قانون تلقی و ردیابی کرد. بدیهی است نمادها و مصداقهای جریان اصلاحطلبی در این دو دهه چنان عیان و آشکار بوده که مردم بهخوبی طرفداران جریان اصلاحطلبی را از مخالفانش که در دو طیف محافظهکار طرفدار حفظ وضع موجود و طیف انقلابی برانداز خواهان دگرگونی ساختاری، تمرکز یافتهاند بازمیشناسند؛ تا جاییکه کسی نمیتواند یک روزه ادعای اصلاحطلبی کند. فرد یا افرادی را که نتوانستهاند خود را بهعنوان یک کنشگر سیاسی اصلاحطلب در حیات سیاسیشان، معرفی کنند، نمیتوان به صورت خلقالساعه اصلاحطلب معرفی کرد.
2. مشی اصلاحطلبی چیست؟ جریان اصلاحطلبی دارای رویکرد، مشی، روشها و ویژگیهایی است که صرفا با اتکای به آنها میتوان آن را از مخالفانش باز شناخت. تأکید بر قانون، تغییر تدریجی، رفتار دموکراتیک غیرانحصارگرانه غیرخشونتآمیز، اخلاقمداری و رعایت عدالت و انصاف، مردمسالاری و پذیرش حق مشارکت مردم در تمام حوزهها و سطوح، پذیرش مشروعیت رأی اکثریت، نفی تبعیضات، محوریتدادن به منافع ملی به جای منافع گروهی و منطقهای و مواردی از این قبیل را میتوان از شاخصهای این جریان به حساب آورد. 3. غیبت اصلاحطلبان شاخص: در فرایند برگزاری انتخابات مجلس دهم میتوان به جد مدعی شد که نامزدهای شناختهشده با ویژگیها و عملکرد واقعی اصلاحطلبی مورد اشاره، در سراسر کشور به 10 درصد نرسید. تعهد اصلاحطلبان به رویکرد نسبیگرایی در عرصه سیاست و نفی رویکرد «یا صفر-یا صد» موجب شد نامزدهای دارای گرایش فکری-ولو اندک- اصلاحطلبی را که حتی پیشینه عملکردی چندانی در جریان اصلاحطلبی نداشتهاند در دایره اصلاحطلبی معنا کرده و نه الزاما بهعنوان اصلاحطلب بلکه مورد حمایت اصلاحطلبان قرار دهند. 4. حمایت از نامزدهای مناسب، نه مطلوب: به وفور
مشاهده شده، در حوزههای مختلف انتخابیه، دو طیف تندروی مخالف و محافظهکاران افراطی، نامزدهای مورد حمایت اصلاحطلبان را به باد استهزا و توهین ميگيرند که به صورت خلقالساعه اصلاحطلب شدهاند.
درحالیکه اصلاحطلبان از یک اصطلاح شناختهشده در عرصه رقابت سیاسی به نام «حمایت» استفاده کرده و به صراحت گفتهاند: نظر به اینکه در بخشی از حوزههای انتخابیه نامزدهای شناختهشده اصلاحطلب اجازه رقابت نیافتهاند از نامزدهایی با سه ویژگی: 1) دارای گرایش فکری و تمایل شخصی به مشی اصلاحطلبی و عدمسابقه ضدیت با آن، 2) دارای موضع حمایتی از سیاستهای خارجی، داخلی و برنامههای اقتصادی دولت تدبیر و امید و 3) عدم وابستگی عملی، علنی و تشکیلاتی به جریان اصولگرای افراطی ضداصلاح و تغییر، «حمایت» خواهند کرد. به تعبیر دیگر اصلاحطلبان از نامزدهایی که مناسب شرایط کنونی کشور هستند حمایت میکنند گرچه اصلاحطلب پررنگ و نامزد مطلوب حداکثری نباشند!
5. تصمیمگیری سخت: اگر نبود شهامت، صداقت و پایبندی اصلاحطلبان به منافع ملت و مصالح کشور، حمایت از نامزدهای غیراصلاحطلب و گاه اصولگرای نسبتا معتدل، هیچ توجیه سیاسی حزبی و رقابتی پیدا نمیکرد، اما عقلانیت و فهم بالای رهبران و شخصیتهای بانفوذ و احزاب اصلاحطلب موجب شد به دنبال حمایت از دکتر حسن روحانی بهعنوان یک اصولگرای معتدل و زمانشناس در انتخابات ریاستجمهوری، که توانست در عمل بخش قابلتوجهی از مواضع اصلاحطلبی، همچون تنشزدایی بینالمللی و آرامکردن فضای داخلی را به پیش ببرد، در گام دوم، برای شکلگیری یک مجلس معتدل با مشی عقلایی و باورمند به مصالح ملی از نامزدهای غیراصلاحطلب اما همراه با سیاستهای مفید و معتدل دولت بهویژه پروژه برجام و کنترل قیمتها و ایجاد رونق اقتصادی آن حمایت کند. بدیهی است ملت فهیم ایران به خوبی درمییابند که این حمایت به منزله دفاع از همه عملکرد دولت، در حوزههای مختلف در سطح ملی، استانها و شهرستانها نیست. اصلاحطلبان همواره انتقاد از عملکرد ضعیف دولتیان یا مجلسیان در حوزههای مختلف سیاسی، فرهنگی و اقتصادی و عملکرد مدیران محلی را برای خود محفوظ میدانند. در واقع این حمایت
را میتوان برایند رویکرد خاکستری در برابر رویکرد سفیدوسیاهدانستن فعالیتهای سیاسی دانست. 6. فرایند دموکراتیک در انتخاب گزینههای مورد حمایت: در شرایطی که نامزدهای حزبی وابسته به احزاب اصلاحطلب وجود نداشته باشند و بنا بر گزینش افرادی با شاخصههای عدم ضدیت با جریان اصلاحطلبی و سیاستهای دولت و مقید به منافع و مصالح ملی باشد، با وجود تعدد نامزدهای گمنام یا کمترشناختهشده، انتخاب افراد مناسب برای حمایت را به شدت پیچیده، سخت و گاه ناممکن میکند. برای عبور از این گردنه سخت، شورای سیاستگذاری اصلاحطلبان کشور با درایت خاص، مکانیسم معرفی از پایین و تأیید از بالا را طراحی کرد بهطوریکه برای درج نام نامزدهای هر حوزه در لیست سراسری امید ابتدا باید شورای هماهنگی اصلاحطلبان هر شهرستان، متشکل از نمایندگان احزاب اصلاحطلب قانونی و شخصیتهای شناختهشده اصلاحطلب از اقشار مختلف که تمایل به فعالیت در این دوره را داشتند، با رأی اکثریت و نه الزاما اتفاق آرا - که گاه ممکن نیست - فرد یا افرادی را معرفی کرده، سپس این افراد در شورای هماهنگی اصلاحطلبان استان، متشکل از نمایندگان شوراهای اصلاحطلبان شهرستانها، تأیید و در
نهایت در میز هر استان در شورای هماهنگی اصلاحطلبان کشور مستقر در تهران، متشکل از فعالان سیاسی اصلاحطلب شناختهشده آن استان در تهران مورد تأیید نهایی قرار گرفته و برای قرارگرفتن در لیست سراسری اصلاحطلبان معروف به لیست امید معرفی شود. در مرحله اول انتخابات در استانهایی که بین شوراهای هماهنگی اصلاحطلبان شهرستانها و استان یا میز تهران توافق حاصل نشد نامزدهای مورد اختلاف در لیست سراسری قرار نگرفتند و به استانها و حتی شهرستانها اجازه داده شد رأسا در مورد معرفی یا عدم معرفی نامزد تصمیمگیری کنند اما برای مرحله دوم تقریبا یک اجماع کامل برای حمایت، بین سطوح سهگانه تصمیمگیری در شهرستان، استان و تهران به وجود آمد. این انتخابها نتیجه یک تصمیم جمعی و فرایند دموکراتیک است. حتی اگر اشتباهی هم رخ دهد نفس روش تصمیم گروهی و دموکراتیک و بهرهگیری از خرد جمعی قابل احترام و تقدیر خواهد بود. 7. اصلاحطلبان پدرخوانده ملت نیستند: گاهی شنیده میشود مخالفان طیفهای افراطی چپ و راست، اصلاحطلبان را متهم میکنند حالا که خود نامزد اصلاحطلب ندارید، به شما چه که نامزد معرفی میکنید، بگذارید مردم انتخاب کنند. تجربه دو دهه
گذشته به خوبی نشان میدهد اصلاحطلبان هرگز خود را پدرخوانده، وصی یا کدخدای مردم ندانسته و نمیدانند اما بهعنوان یک جریان سیاسی حق دارند نامزدهایی را مورد حمایت قرار داده و به مردم معرفی کنند؛ البته درنهایت این مردم هستند که پای صندوقهای رأی میزان اعتماد خود به اصلاجطلبان را به نمایش خواهند گذاشت. جریان اصلاحطلبی، هرگز خود را بری از خطا ندانسته اما خوشبختانه عملکرد هشتساله دولت اصلاحات پیشروی ملت است تا با مقایسه آن با دورههای قبل و بعد از آن میزان و شاخصی برای شناخت خدمتگزاران واقعی مردم و کشور در اختیار داشته و واقعبینانهتر به نامزدهای موجود رأی دهند. 8. چرا حمایت از این نامزد؟ چرا مخالفت با آن نامزد؟: در بعضی از حوزههای انتخابیه دور دوم، به محض اینکه نام نامزدهای مورد حمایت اصلاحطلبان منتشر میشود سیل سؤالات و ابهامپراکنیها شروع شده با این عنوان که اصلاحطلبان که خود نامزد ندارند چرا از فلانکس حمایت کرده و از بهمانکس حمایت نمیکنند؟ گاهی ابهام هم با ظاهر دلسوزانه است که مثلا فلانکس شانس رأیآوری بیشتری دارد؟ مردم شریف ما متوجه هستند که اصلاحطلبان جریانی «نان به نرخروزخور» نیستند که
روی برنده یا بازنده انتخابات شرطبندی کنند. بنابراین به جد معتقدند اگر همه اصلاحطلبان یکدست، منسجم و قاطع از نامزدهای لیست امید در هر حوزه انتخابیه پشتیبانی کنند، میتوانند برنده این میدان باشند. بیشک، آفت اصلی در این راه دودلی، تردید و کمکاری اصلاحطلبان در شهرها و روستاهاست. رقبای جریان اصلاحطلبی از این حقیقت آگاهند به همین دلیل بهشدت میکوشند به انحای مختلف اراده طرفداران اصلاحات را سست کنند. تجربه نشان داده است همواره برندگان میدان رقابت کسانی هستند که با ایمان به موفقیت پای در میدان نهاده و مصمم و استوار، یکصدا و یکدست از کوچکترین امکانات برای پیروزی بهره میگیرند. 9. انتظار معجزه نداشته باشیم: گاهی افراد مردد یا مغرض بر دامنه این ابهام میافزایند که چه تضمینی دارد فلان نامزد مورد حمایت اصلاحطلبان وقتی به مجلس راه یافت بر تعهدات خود وفادار بماند. باید این حقیقت را بپذیریم که عرصه روابط انسانی عرصه نسبیت است. هیچ امر مطلقی از رفتار انسانها قابل تصور نیست. البته اصلاحطلبان با کشیدن موضوع به عرصه افکار عمومی و مواجههکردن نامزدهای مورد حمایت با مطبوعات، رسانهها و نهادهای مدنی و مردمی
کوشیدهاند نوعی تضمین اخلاقی و انسانی برای نامزدهای مورد حمایت ایجاد کنند. از دیگر سو هرگز نباید اینگونه فکر کرد که در اثر این پیروزیها معجزهای رخ خواهد داد و تمام مشکلات یکروزه از میان خواهد رفت. ملت شریف ما اکنون دریافتهاند که خرابیهای هشت سال مدیریت دولت اصولگرای افراطی چنان گسترده و عمیق است که سالها باید مجموعه قوا و نهادهای حکومت تلاش کنند تا بازسازی شود. البته ما به امید زندهایم و هریک به فراخور توان خود میکوشیم که کشور عزیزمان ایران مسیر رشد و توسعه و عزتمندی را با قدرت طی کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در
«تلگرام»
بپیوندید.