بخت سیاه اهل نظر سرخ میشود؟
محمد بقاییماکان
آدمیان وابسته به فرهنگ و بهخصوص آنان که در حوزه هنر فعالیت دارند، ذاتا دارای روحی حساس و رقت قلب هستند که از ناملایمات بسیار اندک هم، برخلاف دیگر مردم، آزردهخاطر و پریشاناحوال میشوند. ازهمینروست که میبینیم برای مثال شاعران از نوای یک بلبل، از فروافتادن برگی زرد در پاییز یا شکفتن غنچهای در بهار چنان دگرگون میشوند که آثاری بدیع خلق کرده و در تاریخ ادبیات و هنر به یادگار میگذارند. بنابراین خمیرمایه اهل هنر و فرهنگ، سرشتی متفاوت دارد و لطافت روح آنان سبب میشود که گاه از ناملایمات موجود در جامعه خود بیشترین تألمات را احساس کنند. جای شگفتی نیست که میبینیم عمر هنرمندان در دورههایی که فرهنگ و هنر رو به سراشیب گذاشته، کوتاهتر از همانندهایشان در دورههای شکوفایی فرهنگ و هنر است. در عصر حاضر نیز این قیاس و معیار قابلتأمل است، بهطوریکه میتوان شاهد آورد از هنرمندان و نویسندگانی که تحت چنین شرایطی از دست رفتهاند یا به بیماریهایی گرفتار آمدهاند که نهایتا موجب ازدسترفتنشان شده است. در چند دهه اخیر چهرههایی مانند اخوانثالث، فریدون مشیری، مشکاتیان، زرینکوب، هما روستا، صمدیان، گلشیری و بسیاری دیگر، تحتتأثیر چنین شرایطی که میتوان آن را مصداق این شعر نیما دانست که «غم این خفته چند، خواب در چشم ترم میشکند»، عمر عزیز و پربارشان زودتر از آنچه که حدس زده میشد به پایان رسید. اکنون نیز روزگار و احوال برخی از هنرمندان که به طور مشخص میتوان از استاد محمدرضا شجریان و عباس کیارستمی نامبرد، بیتردید حاصل غمخوردن از شرایطی است که پیشتر به آن اشاره شد.تردیدی نیست که ما امروز با بیماری این استادان مواجهیم، اما اگر زودتر دستبهکار میشدیم و طریق «پیشگیری بهتر از درمان» را میرفتیم، امروز در مرحله ناچاری نبودیم. به عبارت دیگر میتوان نتیجه گرفت که اگر وضعیت فرهنگی و هنری جامعه ما دارای شرایط مطلوب باشد طبیعتا اهل هنر و فرهنگ نیز از دغدغههای بیحاصل بَری خواهند بود که نهتنها سبب شکوفایی ذهن آنان میشود، بلکه تأثیر درخور توجه بر سلامت و زیست آنها نیز میگذارد. البته باید در نظر داشت که این معضل در تاریخ فرهنگی کشور پیوسته وجود داشته که برای مثال میتوان از شکوههای بسیاری از شاعران و نویسندگان در طول تاریخ یاد کرد که از این حیث گلهمند بودهاند، آنچنان که صائب تبریزی مینالد: «روزی که برف سرخ ببارد ز آسمان/ بخت سیاه اهل نظر سرخ میشود» یا حافظ که شرایط اجتماعی و فرهنگی زمانه خود را اینگونه توصیف میکند: «سخندانی و خوشخوانی نمیورزند در شیراز/ بیا حافظ که تا خود را به ملک دیگر اندازیم». این جریان در گلایههای شاعران و هنرمندان امروز هم هست، از عارف و بهار و اخوان گرفته تا شاملو و حتی استاد شجریان. در این بزنگاه تاریخی که حال این دو عزیز مورد توجه عامه مردم قرار گرفته است، میتوان از آن گلایههای فرهنگی و ادبی در کار مدیریت کلان فرهنگی بهره برد و دنیایی بهتر برای هنرمندان امروز و آینده ساخت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.