|

جان‌سختی موسیقی برخاسته از اعماق خویشتن

عبدالرحمن نجل‌رحیم- عصب‌شناس و عصب‌پژوه

آلزایمر، بیماری مرموزی است که آرام‌آرام چون موریانه هویت انسان را می‌جود و ذهن را خالی از هر محتوایی می‌کند. اما این بیماری مغزی با وجود تمامی قدرت تخریبی مهیب خود در پاک‌کردن همه آثار قوه شناختی انسان، گاه از نفس می‌افتد. یعنی بیماری تا جایی که می‌تواند پیش می‌رود و خود را به عمیق‌ترین لایه‌های آثار هویتی و خویشتن یک انسان می‌رساند و در آنجا با مقاومت اساسی‌تری روبه‌رو می‌شود. «جواد لشگری» یکی از این نمونه‌هایی بود که من شاهد مبارزه جانانه‌اش با بیماری برای حفظ هویت موسیقایی‌اش تا واپسین لحظات زندگی بوده‌ام. سال‌ها بود که «جواد لشگری»، آهنگ‌ساز، نوازنده و خواننده موسیقی بنام ایرانی، با بیماری آلزایمر دست‌وپنجه نرم می‌کرد، اما مقاومت نشان می‌داد و موسیقی همچنان همدم بی‌چون‌وچرایش بود. او با سرخوشی و بی‌اعتنایی در مقابل هیبت ترسناک بیماری، قهقهه سر می‌داد و ساز دستش می‌گرفت و می‌نواخت و می‌خواند. اما آلزایمر دست‌بردار نبود، کمااینکه بیماری در انتها توان به‌خاطرآوری ناآگاه نواخت کنشی و آوای کلامی یک ملودی کامل از یک آهنگ سال‌ها با او مانده را هم از او گرفت. ولی آن‌گاه که او حتی از کارهای ابتدایی خود نیز بازمانده بود و به نظر می‌رسید که خویشتنی از او باقی نمانده باشد، ولی هنوز خنده‌ای تلخ بر لب داشت و همچنان با نشاط و لذتی عمیق و هیجانی زایدالوصف ملودی‌های نیمه‌کاره و پاره‌پاره را به‌طور مکرر زیر لب زمزمه می‌کرد و دستانش را به هوای زدن ساز تا جایی که حافظه حرکتی‌اش اجازه می‌داد به حرکت درمی‌آورد. او به این تلاش تکراری تا زمانی که بیدار بود و توانی در بدن داشت، لجوجانه و سرسختانه ادامه می‌داد که گاه به نظر دهن‌کنجی نیشدار و طعنه‌آمیزی به بیماری پیش‌رونده‌اش، می‌آمد. کار او خلاصه شده بود به تکرار خستگی‌ناپذیر ملودی‌های نیمه‌تمام و ناقصی که زیر لب زمزمه می‌کرد و با دستان بدون ساز و آرشه‌اش همراهی‌اش می‌کرد. گویی موسیقی چنان در تن و جانش رخنه کرده بود که تا واپسین نفس‌های زندگی همراه او بود و بیماری را توان حمله به این عمیق‌ترین لایه خویشتن او، یعنی موسیقی تبدیل به زیست هستی‌مندشده و نابودی آن، نبود. یادش گرامی باد!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.