خروج داوطلبانه آمریکا از رهبری جهان
منطقه خلیج فارس و خاورمیانه شاهد تحولات و چالشهایی است که در یک دهه گذشته بیسابقه بوده است؛ تحولاتی که میرود تا به دوران صدساله پس از توافقنامه «سایکس-پیکو» پایان بدهد و دوران جدیدی را شروع کند که در آن قرار است دنیای عرب به دولتهای کوچک و متناقض و متضاد تقسیم شود. ما در پایان یک دوران و آغاز یک دوران جدید هستیم که شعار اصلیاش تا اینجا تجزیه و تقسیم است؛ مسئلهای که پرسشهای نگرانکنندهای را برمیانگیزد، بدون اینکه بشود برای آنها پاسخی روشن یافت. حال در چنین شرایطی آمریکا به صورت داوطلبانه از نقش رهبری خود دست میکشد. در همین حال بهای نفت کاهش پیدا کرده و شرایط به سمتی میرود که تنها تولیدکننده نفت در جهان آمریکا باشد. سال گذشته آمریکا نخستین محموله نفت صادراتی خود را به خارج فرستاد. تبدیل آمریکا از مصرفکننده به تولیدکننده نفت به طور طبیعی روابط آمریکا با متحدان عربش را تغییر داده است. از سوی دیگر، آمریکا میرود که رفتهرفته از تمرکزش بر اقیانوس اطلس فاصله بگیرد و خود را بر اقیانوس آرام متمرکز کند. این موضوع نیز تحول سیاسی و تاریخی فوقالعاده مهمی است که شاید بشود گفت از زمان کشف دنیای جدید توسط کریستف کلمب تاکنون سابقه نداشته است.به همت «باراک اوباما»، رئیسجمهور آمریکا، این کشور به آسیا و حتی آمریکای لاتین پشت کرده است. آمریکا دیگر نمیخواهد بین خاورمیانه و شمال آفریقا در نوسان باشد؛ جایی که در آن شاهد جنگهای فرقهای و نژادی فراگیر هستیم و آمریکا هرچه سعی کرد نتوانست رؤیاهایش را در آن تحقق بخشد. در سالهای گذشته تنها حاصل حضورش در این منطقه صرف انرژی زیاد و تلفات جانی و مالی فراوانی بود که اکنون بیشتر آمریکاییها از تکرار آن ابای دارند.از این رو به نظر میرسد در عقلانیت تصمیمسازان واشنگتن که باراک اوباما نیز به نوعی آن را نمایندگی میکند، اتفاق بزرگی رخ داده است. همچنین امروزه شاهد تحول استراتژیک دیگری در سطح بینالمللی هستیم که تاکنون سابقه نداشته است. در واقع نظم جهانی از نظام تکقطبی به سوی نظمی چندقطبی میرود که البته با صعود چین و ورود دوباره روسیه، این مسئله تشخص بیشتری پیدا کرده است. از سوی دیگر، بازگشت ایران بعد از «توافق هستهای» و کاهش اهمیت منطقه خلیج فارس و خاورمیانه در کل تحولات تازهای که در ائتلافهای منطقهای به وجود آمده هم اثرگذار بوده است. نتیجه همه اینها آن شده که کشورهای حوزه خلیج فارس احساس کنند دیگر آمریکایی وجود ندارد که پشتیبان آنها باشد. در این میان برخی از سیاستمداران عرب تلاش میکنند بههمراه زوج «اوباما-کری» از یک طرف و زوج «روحانی-ظریف» از طرف دیگر کاری کنند که تهران نقش تازهای پیدا کند. بهانه آنها آن است که میگویند تهران مُسکنی است که میتواند مقابله با افراطگرایی سنی را که داعش و القاعده نمایندگان آن هستند تسهیل کند.چالشهایی که شورای همکاری خلیج فارس در روابط نامتوازن خود با طرف آمریکایی با آن مواجه است ما را به یاد نظریه «گلین اسنایدر» درباره «معضل امنیتی» و ائتلاف نابرابر بین متحدان قوی و دست بالا میاندازد. این رابطه هماکنون به یک گره و بنبست امنیتی جدی رسیده است. در چنین شرایطی است که میبینیم کشورهای عربی به رهبری عربستان دست به تحرک جدیدی زدهاند تا رهبری خود را در این شرایط نابسامان منطقه بازیابی کنند. حال در چنین بحبوحهای است که باراک اوباما میآید تا اصول و اعتقادات و دیدگاههای امنیتیاش را در پایان دوران دوم ریاستجمهوری خود برای سردمداران عرب توضیح دهد.او در گفتوگوهایی که با هفتهنامه «آتلانتیس» داشت، رازهایی را افشا کرد که سالها بود آمریکاییها آن را پنهان میکردند. او بهصراحت گفت آمریکا دیگر نمیتواند مشکلات خاورمیانه را حل کند زیرا بهای دخالت در این مشکلات بسیار زیاد خواهد بود و آمریکا نمیخواهد چنین هزینهای را متقبل شود. اوباما به این افتخار کرد که به موقع در سوریه وارد عمل نشد و به نظام دمشق حمله نکرد. این در حالی بود که به گفته او در سال 2013 حکومت سوریه خطوط قرمز خود او را رد کرده بود. حال دنیای عرب با تعجب و حیرت به این تغییر استراتژی آمریکا مینگرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.