|

هرمیداس‌باوند:

دوران كوتاه «مصدق» الهام‌بخش جنبش‌های مردمی

آخرین نشست فرهنگی سال 94 خانه کتاب نشر دف؛ سخنران این نشست دکتر داوود هرمیداس‌باوند، استاد حقوق و روابط بین‌الملل بود که به بررسی «نقش و تأثیر شخصیت‌های تاریخی همچون محمد مصدق در سپهر سیاسی ایران» پرداخت.در این نشست كه جمعی از علاقه‌مندان و دوستداران زنده‌یاد مصدق حضور داشتند، دكتر باوند به نقش تاریخی مصدق اشاره كرد و گفت: «نخستین جنبش‌های آزادی‌خواهی معاصر در شرق با جنبش مشروطه ایران در سال 1906 آغاز شد و مشروطه‌خواهی به حقیقت جنبشی مردمی برای رویارویی با استبداد داخلی و سلطه خارجی بود». او با اشاره به نوشته رابینسون، محقق نامدار انگلیسی كه كاشف كتیبه‌های بیستون است، گفت: «نویسنده‌ای در سال 1868 میلادی چنین گفت که ایرانیان سربازان قانع و رشیدی هستند و در رویارویی با دشمنانی كه به خاك آنان چشم طمع دوخته‌‌اند، با جان و دل می‌ستیزند، اما مشكل بزرگ، سیستم فاسد دربار و دیوان حاکم است».باوند فساد را ناشی از استبداد دانست و دكتر مصدق را نشانه‌ای برای حركت‌های بزرگ برشمرد و گفت: «مبارزه با استبداد داخلی یکی از اقدامات مصدق بود؛ استبدادی كه ریشه در دربار قاجار و پهلوی داشت. هرچند مصدق در دوران نوجوانی یعنی در 13 سالگی به والیگری و مستوفی ایالات خراسان منصوب شد و ذكاوت و هوش و پاكدامنی خویش را عرضه كرد، اما برای ادامه تحصیلات به سوئیس سفر كرد و نخستین دكترای حقوق به عنوان یك فرد ایرانی را از سوئیس دریافت كرد. وی با استیلای خارجی كه سمبل حكومت استعماری انگلیس بود، به نبرد پرداخت و گمان می‌برد كه مشكل بزرگ شرقیان و به‌ویژه ایرانیان استیلای خارجی است كه استبداد داخلی را تقویت می‌كند. گمانی كه درست و صحیح انگاشته شد».وی با بیان اینکه رژیم‌هایی كه تكیه‌گاه مردمی نداشته باشند به ناچار به قدرت‌های خارجی و بیگانه برای بقای حكومتشان پناه می‌برند، دكتر مصدق را این‌گونه توصیف کرد: «مردی كه رنسانس سیاسی در حیات سیاسی، مردمی و اجتماعی ایران پدید آورد و در سراسر زندگی به سه اصل مهم پایبند بود؛ اول: استقلال ایران، دوم: احترام به قانون اساسی ایران كه وی همیشه خواستار اجرای قانون اساسی بود، سوم: دموكراسی؛ یعنی احترام به آرای مردم و جامعه ایرانی».دکتر باوند، امیرکبیر و مصدق را از جمله شخصیت‌های اثرگذار دوران ما خواند و به نقش سیاسی آنها اشاره کرد و گفت: «دكتر مصدق یکی از مشکلات مهم ایران را استیلای سیاست انگلیس و بهره‌برداری غیرمنصفانه از نفت به عنوان یک سرمایه ملی ایران عنوان کرد. از همین رو دكتر مصدق كه با حكم مجلس شورای ملی و خواست نمایندگان به نخست‌وزیری برگزیده شد، اقدام بزرگ و ماندنی وی ملی‌کردن صنعت نفت بود و از این رو به حكم دادگاه و دیوان بین‌المللی لاهه كه انگلیس به آن دادگاه شكایت برده و تقاضای محكمه كرده بود، تن داد و در دیوان بین‌المللی لاهه انگلیس مقصر شناخته شد و حق به حكومت ایران به رهبری مصدق داده شد».این استاد دانشگاه افزود: «پس از صدور حكم دادگاه، زنده‌یاد مهدی بازرگان به دستور دكتر مصدق به آبادان عزیمت كرد و انگلیسی‌ها را بیرون راند و پرچم ملت ایران بر فراز ساختمان شركت نفت به اهتزاز درآمد».باوند با اشاره به زندگی مصدق تأکید کرد: «به هیچ روی فساد و قدرت‌طلبی در مصدق مشاهده نمی‌شد. او در تمامی دوران نخست‌وزیری حقوقی از خزانه دولت دریافت نكرد».وی با تأکید بر رویکرد سیاسی دكتر مصدق، گفت: «مصدق در حیات سیاسی خود سیاست موازنه منفی یعنی عدم تعهد به غرب و شرق را پیشه كرد. همان كاری كه بعدا و سال‌ها بعد جنبش غیر‌متعهدها نام گرفت. دكتر مصدق با استیلای غرب مخالفت می‌كرد، همان‌گونه که با استیلای شرق به رهبری حكومت شوروی مخالف بود و سرسختانه از ندادن نفت شمال به روس‌ها دفاع كرد و به‌هیچ‌روی نمی‌خواست نفت شمال غیر‌منصفانه در اختیار همسایه شمالی قرار گیرد».دکتر باوند سپس به نقش ملی مصدق و مکتب‌ساز‌بودن این‌گونه چهره‌ها پرداخت و تأکید کرد: «مصدق در تاریخ سیاسی ایران همچون یك الگو و قهرمان باقی ماند و همیشه دوران كوتاه سیاسی عمر وی در تمامی دوران‌ها و جنبش‌ها و خیزش‌های مردمی ایران الهام‌بخش مردمان بوده است. مصدق هرچند در تبعیدی ناخودخواسته در احمدآباد درگذشت، اما نام او و یاد او نامدار بود».این استاد دانشگاه در پایان سخنان خود در این نشست گفت: «مصدق مردی قانون‌مدار بود و به قانون حرمت و احترام می‌گذاشت و مایل بود تحولات اجتماعی از طریق قانونی انجام شود».در ادامه نشست، شعری از شادروان مهدی اخوان‌ثالث (م. امید) توسط غلامحسین سالمی، شاعر و مترجم معاصر قرائت شد. سالمی گفت: این شعر در زمان حكومت پهلوی سروده شده، اما به دلیل سانسور زمانه این شعر با «تقدیم به پیرمحمد احمدآبادی» به ثبت رسید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.