ای بیخبر ز حالت رندانِ خرابات
جواد طوسی
سالی را با همه خوب و بد و خوشیها و ناکامیها پشتسر گذاشتیم. در جامعهای که هر تریبون رسانهای دم از اخلاق و معنویت و انسانمنشی و آزادگی میزند، باز شاهد بیاخلاقی (بهویژه در حوزه سیاست و هنر) بودیم. سؤال اینجاست که در سرزمینی با آن پیشینه تاریخی و فرهنگی، چرا به اینجا رسیدهایم؟ برای سعدی علیهالرحمه در قرن هفتم آنقدر اخلاق اهمیت داشته که در کنار رباعیات، مثنویات و مفرداتش درباره «اخلاق و موعظه» و «پند و اخلاق»، باب دوم گلستانش را به «اخلاق درویشان» اختصاص داده است. اما نکته غمانگیز اینکه ابیات و کلام نغز سعدی و امثال او فقط به درد مجالس وعظ و خطابه میخورد و در رفتار اجتماعی و شیوههای مديريت، محلی از اعراب ندارد. سر جدتان نگویید عرصه سیاست، اصول و قواعد بازی خودش را دارد و اخلاقیات برنمیدارد و - مثلا- کاندیدای فعلی جمهوریخواه آمریکا را به رخم نکشید! مگر پشتوانه تاریخی/ اعتقادی/ ادبی ما منشور کوروش، نهجالبلاغه، گلستان، شاهنامه فردوسی و مثنوی مولوی نیست؟ پس چرا گوش شنوایی براي این متون و سخنان و ابیات گهربار نیست؟ طرف در حوزه مسئولیت سیاسی/ اجتماعی/ فرهنگیاش آنقدر چهارنعل میتازد که انگارنهانگار شرح وظایف مشخصی برایش پیشبینی شده است. افرادی در مقام نماینده مجلس به خود اجازه همهگونه بیاخلاقی، بددهنی، تهدید و تهمتزنی را میدهند و معلوم نیست چه کسی به آنها این حق را بهعنوان نمایندگان برگزیده مردم داده است؟ و فلان مسئول و دولتمرد از همین مردم بیپشتوانه و خوشبین در پهنه تاریخ، به مناسبتهای مختلف استفاده ابزاری میکند. ببینید حرف حساب را سعدی همانموقع چقدر زیبا زده است: نه هر که ستم بر دگری بتواند بیباک چنان که میرود میراند پیداست که امر و نهی تا کی ماند ناچار زمانه دادِ خود بستاند بازار مکاره سیاست کم بود، دامن هنر هم آلوده این خودخواهیها و منیتها و بیاخلاقیها شده است. فیلمسازی که برای خود اصول و آرمان و قهرمان و مرامنامهای دارد که نباید اینقدر سهمخواهی کند و برای دو، سهتا سیمرغ فریاد سر دهد و یارگیری کند و چنین قشقرقی راه بیندازد. میدانم در این عصر مدرن و متمایل به پسامدرن حنایم رنگی ندارد و برای آنکه توی بورس باشم باید از کوندرا و ویتگنشتاین و ژیل دلوز و میشل فوکو بگویم و برم تو رپ و متال و گریزی به هایکو و گروس عبدالملکیان بزنم. در جامعه پستمدرن و ابزورد و درهم فعلی، سعدی را خدا بیامرزه! ولی بد نیست برای رفع کُتی، با منِ عتیقه در این آخر سالی همراه شوید و این ابیات شیخ اجل را با هم زمزمه کنیم؛ شاید کمی حالوروزمان بهتر شود و به خود بیاییم: هر دم از عمر میرود نفسی چون نگه میکنم نماند بسی ای که پنجاه رفت و در خوابی مگر این پنج روز، دریابی خجل آنکس که رفت و کار نساخت کوسِ رحلت زدند و بار نساخت نیک و بد چون همی بیاید مُرد خنک آنکس که گوی نیکی برد عمر، برف است و آفتاب تموز اندکی ماند و خواجه غره هنوز این ستون را مزین به نام متبرک «خرابات» کردهام؛ پس این هم عیدی منِ خراباتی به شما عزیزان: خرابات آشیان مرغ جان است خرابات آستان لامکان است خراباتی، خراب اندر خراب است که در صحرای او عالم سراب است
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.