شبکههای اجتماعی در انتخابات مجلس
فناوری ارتباطی و شبکههای اجتماعی ابعاد مختلف زندگی اجتماعی ما را تحتتأثیر قرار داده است و هر روز نفوذ آن در زندگی ما بیشتر میشود. هر نوع نگاهی که به این پدیدهها داشته باشیم و چه آنها را تهدید بپنداریم یا آنها را فرصتی برای رشد و ترقی جامعه بدانیم، تردیدی نیست که واقعیتی گریزناپذیر در جامعه ما هستند. ما به مواجهه با آن و استفاده کمهزینهتر از آن ناچاریم. این فناوری مخصوصا شبکههای اجتماعی، تأثیر غیرقابلانکاری در جهت شفافکردن عرصه سیاست داشته است. امروزه هر سیاستمداری به این فکر میکند که هر حرکتی یا کلامی یا تصویری از او میتواند به سوژههای اطلاعرسانی شبکهها تبدیل شود. البته به همان میزان فرصتهایی برای بزرگنمایی و شخصیتسازی از سیاستمداران نیز وجود دارد. اگر از طرف سیاستمداران هم فرصتها و تهدیدهایی پیشروی خود دارند، در طرف شهروندان نیز فرصتهایی برای اطلاعرسانی و شناخت و آگاهی و ارزیابی و انتقاد از عملکرد سیاستمداران وجود دارد. اگر در گذشته بیشتر افراد امکان دسترسی به رسانههای رسمی را نداشتند یا مطالب آنها توان گذشتن از دروازه رسانهها را پیدا نمیکرد، امروزه در رسانههای اجتماعی هر فردی خودش به رسانه تبدیل شده است و میتواند مطالب تولیدی خود یا دیگران را در معرض نمایش دیگران قرار دهد. البته این هر فرد یک رسانهبودن مشکلات و معایبی نظیر مستندنبودن اخبار و اطلاعات و شتابزدگی در انتشار آنها نیز دارد که در جای خود قابل بررسی است. اما درباره انتخابات مجلس و تأثیر شبکههای اجتماعی، نکات زیر محل تأمل است: نخست، تمرکز و یکپارچگی که قبلا در تبلیغات وجود داشت و توانایی نظارت ستاد هر کاندیدا بر همه فرایند تبلیغات، تا حد زیادی کاهش یافته است. هر فرد خود میتواند به صورت تبلیغات و ضدتبلیغات یک کاندیدا عمل کند و تا حدی نیروهای مؤثر در فرایند تبلیغات کاندیداها افزایش خواهد یافت و این فرایند انتخاباتی را دشوار میکند. دوم، گسترش اخبار غیرمستند و شایعات نامعتبر در شبکههای اجتماعی افزایش مییابد. با توجه به اینکه هرکس یک رسانه دارد و افراد در شرایط احساسی و عاطفی فضای انتخابات قرار میگیرند، شتابزدگی و اجباری که در انتشار اطلاعات وجود دارد باعث میشود که هر نوع اطلاعاتی با کمترین ارزیابی در فضای سیاسی و اجتماعی پخش شود. با توجه به نبود قوانین روشن و مشخص در این حوزه و ضعف اخلاق اجتماعی در رعایت حقوق دیگران و کمبود تجربه در این حوزهها انتظار نوعی بداخلاقی در انتخابات را خواهیم داشت. سوم، این رسانهها فرصتی را برای شهروندان فراهم میکند تا فضای سیاسی انتخابات و کاندیداهای تأییدصلاحیتشده را ارزیابی کنند. شهروندانی که در گذشته امکان بیان نظراتشان را در کانالهای رسمی مانند روزنامه یا تلویزیون نداشتند، اکنون میتوانند در این شبکهها با رسانه خود و مسئولیت خود و نه با هزینه دیگران نظراتشان را بیان کنند. تداوم این فضا همراه با رعایت قواعد مربوط به آن میتواند به گسترش فضای عمومی و دموکراسی کمک کند. چهارم، در طرف مقابل نیز کاندیداها میدانند که باید در مقابل عرصه عمومی جامعه پاسخگو باشند. هرگونه ضعف و قوت آنها در مقابل دیگران قرار میگیرد و ارزیابی میشود. بازیگران سیاست نمیتوانند همچون گذشته در اتاقهای کدر سیاست به سیاستورزی بپردازند. اتاق شیشهای سیاست روشنتر شده است. صرفنظر از آنکه میزان تأثیرگذاری شهروندان در انتخاب نمایندگان سیاسی چقدر است، این فضای سیاسی دیگر برای سیاستمداران برای رسیدن به اهدافشان، مسیر آسان و همواری نخواهد بود. پنجم، رسانههایی مانند صداوسیما نیز باید با فاصله نزدیکی از شبکههای اجتماعی حرکت کنند. با توجه به پیشروبودن شبکههای اجتماعی و فضای مجازی در عرصه اطلاعرسانی، اگر رسانههای رسمی و بزرگ نتوانند در جهت تحولات اجتماعی و خواستههای جامعه و با فاصله کمی از شبکهها حرکت کنند، بیشتر از گذشته حاشیهایتر میشوند و شکاف اعتماد بین آنها و جامعه بیشتر خواهد شد. با توجه به اینکه رسانههای برونمرزی سعی میکنند پیوند بیشتری با فضای حاکم بر شبکههای اجتماعی داخلی داشته باشند، امکان نزدیکی آنها با شبکههای اجتماعی بیشتر شده و رسانههای داخلی و مخصوصا رسانههای رسمی و دولتی در صورت تداوم رویکرد کنونی از جامعه فاصله بیشتری میگیرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.